Ẩm thực làng cổ Đường Lâm hấp dẫn du khách thập phương Khám phá nét đẹp văn hóa Phú Thọ tại chương trình “Sắc màu du lịch Đất Tổ” Xác lập kỷ lục 135 món ẩm thực chế biến từ thanh trà |
Ẩm thực Việt Nam có nhiều món ăn độc đáo, được chế biến từ những nguyên liệu rất đặc biệt và không giống ai, và xôi trứng kiến là một ví dụ tiêu biểu. Như tên gọi, đây chính là xôi kết hợp với trứng của con kiến – một món ăn mà chắc chắn bạn sẽ không nhầm lẫn đâu.
![]() |
Xôi trứng kiến là một sáng tạo ẩm thực độc đáo của người dân vùng cao phía Bắc. |
Xôi trứng kiến là một sáng tạo ẩm thực độc đáo của người dân vùng cao phía Bắc. Với nguyên liệu hoang sơ, tinh khiết mà thiên nhiên ban tặng, người dân địa phương đã khéo léo chế biến chúng thành món ăn vừa lạ miệng, vừa thú vị. Món ăn này nổi tiếng ở các tỉnh như Cao Bằng, Lai Châu, Ninh Bình, Bắc Giang... Tuy nhiên, nổi bật nhất phải kể đến xôi trứng kiến ở Ninh Bình.
Vẻ ngoài của xôi trứng kiến có thể không quá hấp dẫn, thậm chí còn khiến một số người cảm thấy e ngại. Tuy nhiên, nếu gạt bỏ được sự lo lắng ban đầu và tìm hiểu kỹ hơn về món ăn này, đặc biệt là khi đã thử qua, hầu hết thực khách sẽ phải mê mẩn trước hương vị độc đáo mà nó mang lại.
Nguyên liệu trứng kiến vô cùng khó kiếm, được thu hoạch trực tiếp từ những con kiến trong rừng. Kiến là loài động vật nhỏ bé, vì vậy việc thu thập trứng kiến là một công việc không hề đơn giản. Thêm vào đó, không phải loại kiến nào cũng có thể lấy trứng để chế biến món ăn.
Trong rừng có rất nhiều loài kiến, nhưng chỉ một vài loại có thể sử dụng để làm món ăn, như trứng kiến đen và kiến vàng. Những loài này có kích thước lớn gấp 3 đến 4 lần so với các loại kiến thông thường, và thường sống làm tổ trên cây. Tổ kiến thường được xây dựng từ các cành cây khô, lá khô, có kích thước tương đương với nắm tay hoặc thậm chí to như một chiếc ấm đun nước.
Trứng kiến không có quanh năm mà chỉ xuất hiện vào tháng 2 âm lịch, vì vậy nó càng trở nên quý giá và được ưa chuộng. Tháng 2 âm lịch là thời điểm mùa trứng kiến ở Ninh Bình bắt đầu. Vào mùa này, người dân ở đây, từ già đến trẻ, thậm chí cả trẻ em, đều tranh thủ đi thu thập "lộc trời" vì đây là lúc trứng kiến đầy đủ, mẩy béo nhất.
Để lấy được trứng kiến một cách suôn sẻ không hề dễ dàng đối với người dân nơi đây. Họ phải đi vào những ngày nắng ráo để trứng kiến có thể bong ra khỏi tổ dễ nhất. Nếu chẳng may đi vào những ngày mưa ướt, Không những không lấy được trứng kiến mà còn khiến kiến mẹ đốt lại. Vì những ngày này, kiến mẹ thường ở lại trong tổ và không di chuyển ra ngoài.
![]() |
Trứng kiến không có quanh năm mà chỉ xuất hiện vào tháng 2 âm lịch. |
Để lấy được trứng kiến một cách " trọn vẹn". Người dân Ninh Bình phải quan sát rất kỹ tổ của kiến. Phải chọn tổ nào vừa có độ nhẵn bóng, căng tròn thì đó mới là tổ chứa nhiều trứng kiến nhất. Lấy được trứng kiến mang về là cả một quá trình rất gian nan. Nhưng để tạo ra một món ăn hấp dẫn người ăn đó lại là " tài năng" của người đầu bếp.
Sau khi được thu hoạch, trứng kiến sẽ được làm sạch, sau đó ướp gia vị trong lá dong hoặc lá chuối và nướng trên bếp than hồng. Một số nơi còn thêm hành tây để phi thơm trứng kiến, giúp món ăn thêm phần dậy mùi. Khi nồi xôi đã chín, người nấu sẽ đánh tơi xôi và cẩn thận trộn trứng kiến vàng thơm vào mà không làm vỡ trứng kiến.
Món xôi này ngon nhất khi được thưởng thức lúc còn nóng. Đặc biệt, khi xôi còn nóng và được gói trong lá chuối, nhiệt độ của xôi sẽ được giữ lâu, đồng thời lá chuối cũng giúp món ăn thêm phần thơm ngon.
Xôi trứng kiến được kết hợp với xôi nếp dẻo thơm, tạo nên một hương vị đặc biệt, làm nổi bật vị bùi của trứng. Trên bề mặt xôi, một lớp hành phi vàng giòn được rắc lên, tạo thêm sự hấp dẫn và mùi thơm lừng. Món ăn này thường được gói trong lá chuối, vừa dân dã lại mang đến mùi thơm nhẹ nhàng, quen thuộc. Nếu bạn vẫn còn chút e ngại, có thể thử biến tấu món ăn bằng cách ăn kèm với các nguyên liệu khác.
Vị béo của mỡ hành hòa quyện với cái bùi bùi của trứng kiến và sự dẻo thơm của gạo nếp hương. Đặc biệt, âm thanh nổ lép bép của trứng kiến trong miệng sẽ tạo nên một dư vị khó quên cho những thực khách dám thử nghiệm.
Xôi trứng kiến chỉ có vào khoảng tháng hai âm lịch, nên được coi là món ăn mang tính mùa vụ, chỉ xuất hiện duy nhất trong một khoảng thời gian trong năm. Thêm vào đó, trứng kiến là một nguyên liệu khá đặc biệt, khiến món ăn này càng trở nên quý hiếm. Nếu bạn chưa từng thưởng thức món đặc sản này, hãy một lần ghé thăm Ninh Bình để cảm nhận trọn vẹn hương vị độc đáo của nó.
Nếu có dịp đến Ninh Bình vào mùa xôi trứng kiến, bạn có thể tìm mua món đặc sản này ở các quán bán đặc sản cố đô, thường thấy tại các khu du lịch nổi tiếng. Tuy nhiên, để thưởng thức món ăn đúng chuẩn và ngon nhất, bạn nên tìm đến nơi xuất xứ của xôi trứng kiến – xã Ngọc Lương, huyện Nho Quan, Ninh Bình.
Mặc dù khu vực này không gần các khu du lịch lớn, nhưng bạn có thể hỏi dân địa phương, hướng dẫn viên du lịch, hoặc tìm kiếm thông tin trên mạng để tìm được những địa chỉ bán xôi trứng kiến chính gốc, để có một trải nghiệm ẩm thực tuyệt vời.
![]() |
![]() |
![]() |