 |
| Người Lô Lô ở Lũng Cú đã kể câu chuyện văn hoá của dân tộc mình bằng những sản phẩm du lịch hấp dẫn, dệt lên một. |
Bản nghèo vùng biên từng chật vật sinh tồn
Nằm dưới chân cột cờ Lũng Cú, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang, Lô Lô Chải hiện lên bình yên giữa núi rừng với độ cao khoảng 1.470 m so với mực nước biển. Hơn chục năm trước, nơi đây chỉ là một bản nghèo, với hơn 80% hộ dân sống nhờ những nương lúa, nương ngô trên sườn đá tai mèo cheo leo. Toàn bản có 120 hộ, chủ yếu là người Lô Lô, sinh sống trong những ngôi nhà trình tường mái ngói âm dương, nhưng đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn. Thanh niên phải bỏ bản đi làm xa, trẻ em chưa được học hành đầy đủ, người già thiếu việc làm, việc tiếp cận thông tin bên ngoài hạn chế, và cơ hội thay đổi cuộc sống gần như chỉ trông chờ vào những nương rẫy nhỏ bé.
Năm 2009, ông Sình Dỉ Gai, Trưởng thôn Lô Lô Chải, trong một chuyến tham quan mô hình homestay ở Sa Pa, nhận ra cơ hội đổi đời từ việc đón khách, giữ văn hóa và bảo vệ môi trường. Hai năm sau, ông mở homestay đầu tiên, chỉ với một phòng nhỏ đón 6 khách. Dù không biết ngoại ngữ và thiếu kỹ năng phục vụ, ông vẫn đón khách bằng sự chân thật và hiếu khách vốn có. Những vị khách đầu tiên bị cuốn hút bởi nếp sống mộc mạc, chén rượu ngô cay nồng và làn khói bếp bảng lảng nơi biên giới, cảm nhận sự bình dị và ấm áp của người dân bản địa.
Từ thành công bước đầu, năm 2014, ông Gai mở thêm hai ngôi nhà truyền thống, nâng tổng sức chứa lên hơn 50 khách. Homestay vẫn giữ nguyên kiến trúc trình tường, mái ngói âm dương, trưng bày nhạc cụ, khung cửi, trang phục dân tộc, để du khách có thể ở cùng, ăn cùng và hòa mình vào đời sống bản địa. Sự kiên trì và tấm gương của ông Gai dần lan tỏa khắp cộng đồng. Từ 3 hộ ban đầu, hiện nay có hơn 50 hộ làm homestay, 120 hộ tham gia các dịch vụ du lịch như cà phê, nhà hàng, tắm lá thuốc, chăn nuôi cung ứng thực phẩm sạch. Cộng đồng hình thành các nhóm nghề liên kết như trồng rau an toàn, nuôi lợn đen, làm rượu ngô, biểu diễn văn nghệ để chia sẻ lợi nhuận và tạo nguồn thu bền vững, đồng thời tạo cơ hội học hỏi, trao đổi kinh nghiệm giữa các hộ dân.
Ngoài ra, Lô Lô Chải vẫn gìn giữ gần như nguyên vẹn văn hóa truyền thống: các lễ hội đặc trưng như lễ cúng Thần Rừng, lễ mừng lúa, lễ mừng nhà mới; các điệu múa dân gian; trang phục thổ cẩm với họa tiết gắn bó đời sống thường nhật; nhạc cụ truyền thống; cùng các trải nghiệm sinh hoạt, ẩm thực và Tết giao thừa độc đáo. Bản làng còn có các vườn rau xanh, bắp ngô, hoa cỏ quanh năm tạo nên cảnh sắc đặc trưng, khiến du khách cảm nhận sự gần gũi với thiên nhiên. Dù còn nhiều thách thức về cơ sở hạ tầng, kỹ năng làm du lịch và nguồn vốn, cộng đồng vẫn nỗ lực từng bước biến Lô Lô Chải thành một bản làng du lịch giàu bản sắc, mang dấu ấn riêng trên bản đồ du lịch Việt Nam và truyền cảm hứng cho các bản làng khác trên cao nguyên đá.
Du lịch cộng đồng đưa bản vươn tầm quốc tế
 |
| Không gian ấm cúng trong căn nhà trình tường của người Lô Lô để lại nhiều ấn tượng cho lữ khách phương xa. Ảnh: Hoàng Minh Đức |
Nhờ những nỗ lực đồng bộ, Lô Lô Chải đã được Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới 2025” tại Chiết Giang, Trung Quốc. Thành quả này không chỉ là niềm tự hào của Việt Nam mà còn minh chứng cho sức mạnh cộng đồng trong việc bảo tồn văn hóa, phát triển kinh tế và xây dựng du lịch xanh, bền vững. Mỗi hộ dân đều tham gia vào chuỗi dịch vụ: từ nấu ăn, hướng dẫn, biểu diễn văn nghệ đến trồng rau sạch, nuôi lợn đen và sản xuất rượu ngô. Thu nhập bình quân mỗi hộ làm du lịch đạt 16–20 triệu đồng/tháng, giúp giảm tỷ lệ hộ nghèo từ trên 80% xuống dưới 10% năm 2024 và dự kiến chỉ còn 2 hộ nghèo năm 2025. Thanh niên trở lại quê hương làm du lịch, trẻ em được học hành đầy đủ, người già vẫn có việc làm từ chính ngôi nhà truyền thống của mình.
Chính quyền địa phương đóng vai trò “đòn bẩy” quan trọng: đầu tư hạ tầng đường, điện, nước sạch; tổ chức tập huấn, đào tạo nghề, ngoại ngữ và kỹ năng giao tiếp; hỗ trợ vốn vay, khởi nghiệp; quy hoạch, quản lý xây dựng và bảo tồn kiến trúc truyền thống; xúc tiến quảng bá và liên kết với các điểm du lịch khác trên Cao nguyên đá Đồng Văn như Mã Pì Lèng, nhà Vương, nhà Pao. Ông Trần Đức Chung, Chủ tịch UBND xã Lũng Cú, nhấn mạnh: “Hiệu quả mô hình phát triển du lịch cộng đồng tại Lô Lô Chải đang thực sự là điển hình, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho người dân.”
Điều tạo nên sức hút riêng của Lô Lô Chải chính là triết lý phát triển du lịch bền vững: không bê tông hóa nhà cửa, giữ nguyên kiến trúc truyền thống, gìn giữ lễ hội, trang phục, âm nhạc dân tộc, và luôn hướng tới du lịch xanh, thân thiện với môi trường. Du khách có thể trải nghiệm cuộc sống bản địa trọn vẹn: thưởng thức rượu ngô, mèn mén, thịt lợn đen, khoác trang phục thổ cẩm, chơi nhạc cụ dân tộc, tham gia lễ hội, thưởng thức các vườn hoa, vạt cải xanh, bắp ngô và cảm nhận nhịp sống nơi cực Bắc Tổ quốc.
Lô Lô Chải không chỉ là một bản làng đẹp như cổ tích quanh năm với hoa đào, mận, lê, cúc dại, mái nhà trình tường vàng và mái ngói nâu, mà còn là minh chứng sống động cho sự kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch bền vững. Thành công của bản là kết quả của cả cộng đồng, nơi mỗi người dân đều đóng góp và cùng hưởng lợi, biến một bản nghèo vùng biên thành điểm đến toàn cầu, góp phần xây dựng thương hiệu du lịch xanh, giàu bản sắc Việt Nam, đồng thời truyền cảm hứng cho các bản làng khác trên cả nước theo đuổi du lịch cộng đồng xanh, sạch và bền vững.
