Gian nan hành trình thuần hóa giống chuối lạ tại Đồng Nai

Chuối bàn tay Phật có tên gọi bắt nguồn từ hình dáng đặc biệt, trông như những bàn tay chụm lại trong tư thế cầu nguyện. Với hình dáng lạ mắt, khi chín có màu vàng tươi bắt mắt, loại chuối này được người tiêu dùng ưa chuộng để chưng trên mâm cúng vào các dịp rằm, đặc biệt là Tết Nguyên đán, với mong muốn mang lại may mắn và bình an cho gia chủ. Chính vì vậy, nhiều người sẵn sàng chi hàng trăm nghìn đồng để mua một nải chuối bàn tay Phật chưng Tết. Nắm bắt nhu cầu này, hơn 2 năm qua, anh Trương Hoàn Thiện – chủ cơ sở nuôi trồng và chế biến nông sản Núi Cúi ở ấp Tân Yên, xã Gia Kiệm, tỉnh Đồng Nai – đã nhân rộng diện tích trồng chuối bàn tay Phật lên khoảng 1,5ha. Hiện vườn chuối của gia đình anh đang bước vào cao điểm thu hoạch, chuẩn bị nguồn hàng phục vụ thị trường Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Trước khi gắn bó với nông nghiệp, anh Trương Hoàn Thiện từng kinh doanh vật tư xây dựng. Khi chuyển hướng sang làm nông, anh thử nghiệm nhiều mô hình như trồng dưa lưới và các loại rau nhưng chưa tạo được bước đột phá. Trong một chuyến tham quan mô hình sản xuất nông nghiệp, anh biết đến giống chuối bàn tay Phật và nhận thấy tiềm năng của loại chuối đặc sản, chưa phổ biến trên thị trường. Từ đó, anh quyết định đặt mua 200 cây giống từ một doanh nghiệp nhập khẩu, sản xuất giống uy tín để trồng thử nghiệm. Anh Thiện cho biết, trong khi các giống chuối cấy mô xuất khẩu phổ biến chỉ có giá 4–5 nghìn đồng mỗi cây giống thì chuối bàn tay Phật có giá lên tới 200 nghìn đồng mỗi cây. Dù chi phí ban đầu cao, anh vẫn chấp nhận đầu tư để theo đuổi hướng đi mới.

Giai đoạn đầu trồng thử nghiệm, anh Thiện gặp nhiều khó khăn khi tỷ lệ hao hụt cây cao, buồng và trái phát triển không đồng đều, mẫu mã chưa đạt yêu cầu. Mùa mưa càng làm việc canh tác thêm vất vả do nấm và sâu bệnh phát sinh, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất. Theo anh Thiện, về kỹ thuật chăm sóc, chuối bàn tay Phật không khác nhiều so với các giống chuối khác, song yêu cầu quan trọng là đất trồng phải thoát nước tốt, tránh úng. Thời gian trồng từ 12–13 tháng mới cho thu hoạch và nếu chăm sóc đúng kỹ thuật, năng suất có thể đạt khoảng 30 tấn mỗi ha. Một quầy chuối đạt chuẩn thường có 8–9 nải, trọng lượng bình quân 2–4kg mỗi nải. Dù chủ yếu phục vụ nhu cầu chưng Tết, khi chín, chuối có thịt dẻo, vị ngọt và mùi thơm đặc trưng, vẫn có thể dùng như một loại trái cây thông thường.

Do phục vụ mục đích chưng là chính, chuối bàn tay Phật đòi hỏi người trồng phải chăm sóc kỹ lưỡng hơn để trái có hình dáng và màu sắc đồng đều. Anh Thiện chia sẻ, khoảng 2 năm trở lại đây, anh chọn khởi nghiệp với nông nghiệp và ngay từ đầu đã theo đuổi hướng trồng rau hữu cơ kết hợp chuối bàn tay Phật hữu cơ. Con đường này khó khăn hơn phương thức canh tác truyền thống bởi năng suất không cao, trong khi việc phòng trừ sâu bệnh gặp nhiều rủi ro do trồng hữu cơ rất khó xử lý khi dịch bệnh bùng phát. Dù vậy, anh vẫn kiên trì theo đuổi nông nghiệp sạch với quan điểm rõ ràng: sản phẩm làm ra phải là thứ chính mình dám sử dụng, bởi nếu không dám ăn mà bán cho người tiêu dùng thì là không công bằng.

Khẳng định giá trị thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ

Để hiện thực hóa mục tiêu nông nghiệp sạch, anh Trương Hoàn Thiện đầu tư hệ thống nhà màng rộng 1,2ha trồng các loại rau hữu cơ. Hiện cơ sở đã kết nối với một số doanh nghiệp bao tiêu rau hữu cơ với giá ổn định. Anh bắt đầu làm nông nghiệp hữu cơ từ những khâu đơn giản như không sử dụng phân bón, thuốc hóa học, thay bằng việc làm cỏ thủ công. Cỏ sau khi cắt được phủ lại trên mặt đất để phân hủy tự nhiên, tạo mùn hữu cơ. Đất trồng được cải tạo bằng phân hữu cơ hoặc tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp như trái cây dạt để ủ làm phân bón. Hiện các sản phẩm rau và chuối bàn tay Phật hữu cơ của cơ sở đều đạt chứng nhận OCOP 3 sao của tỉnh Đồng Nai, góp phần củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Xét về hiệu quả kinh tế, mô hình trồng chuối đặc sản này mang lại giá trị cao hơn nhiều so với các giống chuối truyền thống. Giá bán tại vườn hiện ở mức 50–55 nghìn đồng mỗi kg, riêng dịp Tết Nguyên đán có thể tăng lên 70–80 nghìn đồng mỗi kg. Do chuối chủ yếu phục vụ nhu cầu chưng, anh Thiện chủ động điều tiết thời điểm thu hoạch theo hình thức cuốn chiếu hai lần mỗi tháng vào dịp rằm và cuối tháng. Bên cạnh đó, mỗi năm anh còn cung cấp ra thị trường hàng trăm cây giống chuối bàn tay Phật với giá 200–250 nghìn đồng mỗi cây, tạo thêm nguồn thu ổn định. Khách hàng đặt mua chuối chủ yếu đến từ TP Hồ Chí Minh và Hà Nội, đa phần đều liên hệ từ sớm để kịp phục vụ thị trường Tết. Nhiều thương lái và cửa hàng trái cây tại Đồng Nai cũng chủ động tìm đến để phân phối sản phẩm cho thị trường địa phương.

Theo anh Thiện, nhu cầu thị trường Tết năm nay tăng mạnh, trong khi nguồn cung còn hạn chế nên gần như không đủ hàng. Anh chỉ dám nhận các đơn nhỏ lẻ vì chưa thể đáp ứng những đơn hàng số lượng lớn. Sau 2 năm theo đuổi nông nghiệp hữu cơ với nhiều thử thách, anh mong muốn người làm nông nghiệp sạch sẽ được hỗ trợ nhiều hơn về kỹ thuật và kết nối đầu ra. Bởi chi phí sản xuất cao, rủi ro lớn nhưng sản phẩm hữu cơ vẫn chưa có vị thế tương xứng trên thị trường. Về lâu dài, anh kỳ vọng sẽ liên kết với các nông dân cùng chí hướng để mở rộng quy mô sản xuất, đồng thời tìm kiếm đối tác tiêu thụ ổn định nhằm phát triển mô hình bền vững, hài hòa lợi ích giữa nông dân và người tiêu dùng.

Thời gian qua, cơ sở nuôi trồng và chế biến nông sản Núi Cúi tích cực tham gia quảng bá, giới thiệu sản phẩm tại nhiều hội nghị, hội chợ trong và ngoài tỉnh. Nhờ đó, cơ sở đã ký kết được nhiều hợp đồng bao tiêu với các doanh nghiệp, đồng thời phối hợp với nhà phân phối tổ chức các chương trình khuyến mại, tặng quà để mở rộng tệp khách hàng. Thực tế cho thấy, việc mạnh dạn chuyển đổi, tìm kiếm những giống cây trồng mới phù hợp nhu cầu thị trường đang trở thành hướng đi bền vững, giúp người nông dân nâng cao thu nhập.

Đánh giá về mô hình này, ông Nguyễn Văn Thắng – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai cho biết, chuối bàn tay Phật là sản phẩm mới được du nhập vào Việt Nam, có tiềm năng phát triển nếu được kiểm soát tốt về chất lượng và đầu ra. Theo ông, trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến giá trị thẩm mỹ và chất lượng nông sản, đặc biệt vào dịp Tết Nguyên đán, những mô hình như của anh Thiện không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cho cá nhân mà còn mở ra hướng canh tác mới, góp phần nâng cao giá trị nông sản địa phương.