Khám phá những đặc điểm và công dụng của cây gáo

Cây gáo nước có nhiều loại và mỗi loại có những tác dụng khác nhau, cây này phân bố nhiều ở miền nam tại các khe suối, chân đồi.
Cây đuôi chuột - Loại cây cảnh tốt cho sức khỏe Đặc điểm và công dụng của hoa bưởi Bạch đậu khấu - Gia vị đắt đỏ với nhiều lợi ích cho sức khỏe

Đặc điểm của cây gáo

Cây gáo còn có tên gọi khác là cây thiên ngân, gáo nam, gáo vàng, huỳnh bá. Tên khoa học là Nauclea orientalis (L.) L. hay Sarcocephalus cordatus (Roxb.) Miq, thuộc họ Cà phê (Rubiaceae).

Cây gáo là một loại cây gỗ thường xanh thuộc họ cà phê, được phân làm 3 loại là gáo trắng, gáo vàng và gáo đỏ. Đa phần các loại gáo đều có chiều cao lên tới khoảng 30 – 35m. Tùy thuộc vào từng loại gáo mà sẽ có đặc điểm sinh thái khác nhau đó là:

Cây gáo trắng

Khám phá những đặc điểm và công dụng của cây gáo
Cây gáo trắng

Loại gáo này còn có các tên gọi khác là cà đam, cà tôm hay gáo tàu và có tên khoa học là Neolamarckia cadamba. Gáo trắng có chiều cao có thể lên đến 30 – 35m. Thân cây thẳng và có nhiều cành, nhánh đâm ngang. Phần vỏ thân có màu xám nhưng gỗ giác lại có màu trắng còn gỗ lõi thì có màu cam nhạt.

Lá cây gáo trắng dài khoảng 15 – 30cm, phần đầu lá có mũi nhọn, còn đuôi lá tả hoặc có thể là tròn, phiến lá có hình bầu dục, mặt dưới của lá được phủ một lớp lông mịn. Lá kèm thon nhọn, có chiều dài khoảng 1,5 – 2cm và thường sớm rụng. Hoa gáo trắng mọc ở đầu cành nhánh và quả thì có dạng phức kép hình cầu với đường kính khoảng 2 – 4,5cm.

Gáo trắng thường được phân bố chủ yếu ở các bình nguyên cao hoặc ở rừng bị ngập nước. Cây được tìm thấy nhiều ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới như Nam Á, Nam Trung Hoa, Đông Nam Á...

Cây gáo vàng

Cây gáo vàng cũng có chiều cao có thể lên tới 30 – 35m, đường kính thân cây thường dài khoảng 1m. Tán cây gáo vàng mọc đối xứng nhìn giống với thông hay tùng. Hoa gáo vàng mọc thành cụm màu vàng, có mùi thơm dễ chịu. Gỗ màu vàng và cấu tạo mạch gỗ có sợi to, dài.

Gáo vàng thường được phân bố ở vùng Nam Á, Đông Nam Á và Australia...

Cây gáo đỏ

Cây gáo đỏ còn có tên gọi khác là gáo tròn và tên khoa học là Haldina cordifolia. Thân cây gáo tròn thẳng đứng, vỏ thân khi còn non sẽ có màu nâu tro và tròn nhẵn, khi trưởng thành thì vỏ chuyển sang màu nâu và có sọc thẳng đứng. Tán cây gáo đỏ có hình dù, cành cây dài và phẳng, phần ngọn thì hơi rủ.

Cây gáo đỏ
Cây gáo đỏ

Phiến lá hình oval, chiều dài 8 – 25cm. Ở gốc phiến lá có hình tròn và hình tim, ở đỉnh thì tù, màu nâu nhạt ở mặt dưới, màu lục bóng ở mặt trên. Mặt trên của cuống có khía, các đốt có hình bầu dục, dài hoặc bầu dục, đỉnh tù.

Hoa tập trung ở đầu, đơn độc ở đầu cành. Hoa màu vàng hoặc trắng vàng, có mùi thơm. Đài hoa 5, đỉnh tròn, nhẵn, dài nhẵn, ống ngắn. Tràng hoa 5, hình trứng ngược, nhẵn, ống tràng hoa hơi có lông ở họng. Nhị 5, cắm trong họng tràng, chỉ rất ngắn, bao phấn ở đỉnh tù. Bầu có 2 ô, nhiều noãn.

Quả dính nhau thành hình cầu gai, mỗi ô 2 quả, mỗi ô chứa 5 - 8 hạt. Hoa nở vào tháng ba và quả chín vào tháng bảy.

Quả nang hình nêm và có chiều dài khoảng 3 – 4cm và rộng khoảng 2cm ở đỉnh, có lông mềm. Mỗi quả có từ 6 – 8 hạt, hạt có cánh ở 2 đầu, nhọn ở gốc và chia đôi ở đỉnh.

Bộ phận sử dụng được của gáo là vỏ cây, gỗ.

Vỏ cây gáo chính là bộ phận được sử dụng phổ biến để làm vị thuốc. Có thể thu hái dược liệu quanh năm. Sau khi lấy vỏ về sẽ tiến hành chẻ nhỏ và phơi khô trong bóng râm hay sấy khô với nhiệt độ thấp.

Dược liệu đã qua sơ chế khô cần cho vào túi kín để ở những nơi khô mát, phỏng ẩm mốc cũng như mối mọt. Trường hợp dùng lâu không hết cần thỉnh thoảng đem ra phơi lại.

Loài gáo tròn này thường phân bố ở nhiều quốc gia như: Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Philippine…

Ở nước ta, cây này phân bố nhiều ở miền nam. Thường ưa ẩm ướt và mọc ở khe suối, chân đồi. Thông thường, người ta tước vỏ và dùng tươi hoặc phơi nắng rồi dùng dần. Có nơi lấy cả gỗ, chặt nhỏ và phơi nắng, màu vàng nhạt, vị đắng vô cùng.

Cây gáo vàng
Cây gáo vàng

Thành phần hóa học

Trong 3 loại gáo nêu trên thì gáo trắng và gáo tròn là 2 loại có chứa nhiều thành phần có dược tính cao.

Cây gáo trắng có chứa một số chất đắng được cho là tương tự như acid cinchotannic. Còn hoa thì chứa hàm lượng lớn tinh dầu. Vỏ thân có chứa chất béo, đường giảm, steroid và alcaloid. Loài gáo này được ho là có tác dụng hạ nhiệt và làm se rất tốt. Vỏ và lá gáo trắng thường được chiết xuất để làm chất chống viêm.

Gáo tròn cũng chứa nhiều thành phần hóa học đa dạng. Điển hình như trong vỏ cây có chứa hàm lượng tanin và ancaloit rất cao. Nói về công dụng chữa bệnh thì trong 3 loại gáo, gáo tròn là thông dụng hơn cả. Theo kinh nghiệm dân gian, vỏ gáo tròn có tác dụng hạ sốt và giải cảm rất tốt. Ngoài ra, cây còn có một số tác dụng như sát trùng, chống nhiễm khuẩn, điều trị xơ gan cổ trướng, chữa kiết lỵ, tiêu chảy…

Công dụng

Vỏ thân có tác dụng bổ dưỡng và hạ nhiệt.

Vỏ cây được dùng làm thuốc hạ sốt với liều 10 – 16g dưới dạng thuốc sắc. Có thể dùng gỗ cây gáo thái mỏng và sắc giống như vỏ cây.

Ở Tiên Yên (Quảng Ninh), người nhân dùng vỏ gáo trị bệnh sốt rét, xơ gan cổ trướng trong bài thuốc sau: Vỏ Gáo phối hợp với cỏ xước, cỏ sữa lá to, mỗi vị 10g. Sắc thuốc uống trong ngày.

Ngoài ra, cây gáo còn được người dân các nước dùng làm thuốc:

Tại Campuchia, vỏ gáo được sử dụng làm thuốc giảm đau ở vùng Siêm Riệp.

Ở Philippin, bột vỏ Gáo dùng để bôi vết loét. Nước sắc trị các vết thương, đau răng, tiêu chảy.

Ở New Guinea, nước ngâm vỏ Gáo trị đau dạ dày.

Ở Ấn Độ, vỏ của cây gáo lại được sử dụng để trị rắn cắn. Ngoài cây gáo thì cây ba chẽ cũng là một vị thuốc hữu hiệu điều trị khi bị rắn cắn.

Khám phá những đặc điểm và công dụng của cây gáo

Bài thuốc kinh nghiệm

Bài thuốc chữa bệnh tiêu chảy

Bài thuốc 1: Cần có 15g vỏ cây gáo tròn cùng với 10g khổ sâm. Các vị thuốc này rửa sạch, cho vào ấm sắc lấy nước, bỏ bã, uống 1 thang/ngày. Theo kinh nghiệm dân gian thì uống chỉ 2 thang thuốc là đã có hiệu quả.

Bài thuốc 2: Chuẩn bị 1 to rễ cây gáo tròn. Rửa sạch dược liệu rồi cho vào ấm. Thêm 1 thăng nước đun kỹ trên lửa nhỏ. Chia làm nhiều lần uống trong ngày, mỗi lần chừng 100 – 150ml.

Bài thuốc 3: 1 nắm vỏ cây gáo tròn, 1 nắm vỏ cây chòi mòi cùng 1 nắm vỏ cây van núi. Các vị thuốc này đem rửa sạch rồi cho vào ấm giữ nhiệt hãm lấy nước uống. Chia thành 3 – 4 lần uống trong ngày, mỗi lần uống khoảng 100ml.

Bài thuốc chữa xơ gan cổ trướng

Vỏ Gáo, cỏ xước toàn cây, cỏ sữa lá lớn. Ba vị thuốc bằng nhau, mỗi vị 10g. Sắc uống trong ngày. Dùng ngay trong 10 – 15 ngày.

Chữa vết thương nhiễm khuẩn

Chuẩn bị: 50 – 60g vỏ cây gáo tròn.

Thực hiện: Đem dược liệu đi rửa sạch rồi cho vào ấm. Sắc trên lửa nhỏ để thu lấy nước đặc. Dùng nước thuốc này để rửa vết thương bị nhiễm khuẩn 2 lần/ngày.

Bài thuốc chữa cảm sốt

Dùng 10 – 16g vỏ cây gáo, rửa sạch và sắc uống.

Lưu ý khi sử dụng cây gáo

Để sử dụng cây gáo nước đúng mục đích, đạt được hiệu quả như mong muốn và an toàn khi dùng thì người dùng cần lưu ý một số việc sau:

Cây gáo nước có nhiều loại và mỗi loại có những tác dụng khác nhau. Vì thế cần phân biệt rõ ràng các loại gáo để tránh dùng sai mục đích.

Tuy có nguồn gốc tự nhiên nhưng dược liệu này cũng có chỉ định, chống chỉ định và tác dụng phụ nhất định. Do đó, người dùng cần tư vấn ý kiến của bác sĩ và thầy thuốc trước khi có ý định sử dụng dược liệu để được tư vấn cụ thể.

Bên cạnh việc sử dụng dược liệu cây gáo nước đúng cách, đúng liều lượng thì bạn cũng cần duy trì chế độ ăn uống và sinh hoạt lành mạnh để đẩy nhanh quá trình hồi phục.

Nếu có bất kỳ tác dụng phụ hay biểu hiện bất thường nào sau khi sử dụng dược liệu thì người bệnh cần tới ngay cơ sở y tế để được kiểm tra và xử lý kịp thời.

Long não - Cây thuốc đa năng với nhiều ứng dụng trong đời sống Long não - Cây thuốc đa năng với nhiều ứng dụng trong đời sống
Hành tăm - Món quà quý cho sức khỏe Hành tăm - Món quà quý cho sức khỏe
Cây rau khúc - Loại rau dân dã với nhiều bài thuốc quý Cây rau khúc - Loại rau dân dã với nhiều bài thuốc quý
Mạnh Quỳnh

Có thể bạn quan tâm

Cùng chuyên mục

Tin khác

Tỏi đen giúp hỗ trợ điều trị và ngăn ngừa ung thư

Tỏi đen giúp hỗ trợ điều trị và ngăn ngừa ung thư

Tỏi đen được coi như một vị thuốc "thần dược" trong dân gian. Theo như đông y tỏi đen giúp phòng chống một số bệnh như: Hỗ trợ điều trị và ngăn ngừa ung thư, tăng cường hệ miễn dịch, bảo vệ tế bào gan…
Vì sao ăn hàu lại tăng cường sinh lực nam giới?

Vì sao ăn hàu lại tăng cường sinh lực nam giới?

Hàu là một loại hải sản ngoài cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể, hàu còn được sử dụng như một vị thuốc giúp phòng chống một số bệnh như: Cải thiện sinh lý ở nam giới, tốt cho mắt, cải thiện chức năng não...
Tác dụng bất ngờ từ lá cây vú sữa

Tác dụng bất ngờ từ lá cây vú sữa

Cây vú sữa được trồng nhiều ở các tỉnh thành của Việt Nam, với mục đích vừa lấy quả, vừa tạo bóng mát. Tuy nhiên không phải ai cũng biết ngoài quả vú sữa thì lá vú sữa cũng được sử dụng làm các bài thuốc dân gian để chữa một số bệnh như: Đau dạ dày, nhanh làm lành vết thương, bệnh đường ruột…
Nấm hương giúp xương chắc khỏe, tốt cho tim mạch

Nấm hương giúp xương chắc khỏe, tốt cho tim mạch

Không chỉ được dùng để chế biến các món ăn, nấm hương còn được sử dụng như các bài thuốc để phòng chống một số bệnh như: Tim mạch, ngăn ngừa bệnh ung thư, giúp xương chắc khỏe…
Lợi ích bất ngờ đối với sức khỏe của măng tây

Lợi ích bất ngờ đối với sức khỏe của măng tây

Măng tây là thực phẩm tốt cho sức khỏe. Ngoài bổ sung các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể, măng tây còn có tác dụng phòng chống một số bệnh như: Tim mạch, giảm cân, ngăn ngừa bệnh ung thư…
Hạt tiêu đen giúp phòng ngừa bệnh ung thư

Hạt tiêu đen giúp phòng ngừa bệnh ung thư

Không chỉ là một loại gia vị phổ biến được dùng để chế biến những món ăn, hạt tiêu còn được biết tới là một vị thuốc đông y với tác dụng phòng chống một số bệnh.
Những loại rau, củ, quả giúp phòng chống bệnh ung thư

Những loại rau, củ, quả giúp phòng chống bệnh ung thư

Một số loại rau chúng ta dễ bắt gặp như: Củ nghệ, nấm hương, măng tây, các loại rau họ cải…giúp phòng chống một số bệnh ung thư.
Rau dền tốt cho bệnh tiểu đường

Rau dền tốt cho bệnh tiểu đường

Rau dền được trồng hoặc mọc hoang dại ở những nơi đất bỏ hoang. Ngoài công dụng cung cấp một số chất dinh dưỡng cho cơ thể, rau dền còn được sử dụng giống như một vị thuốc để phòng chống một số bệnh như: Tim mạch, tiểu đường, cải thiện chứng thiếu máu…
Rau muống giúp phòng chống bệnh thiếu máu

Rau muống giúp phòng chống bệnh thiếu máu

Rau muống là loại rau quen thuộc trong mâm cơm của gia đình Việt, đặc biệt trong những ngày hè oi bức. Rau muống không chỉ cung cấp một số chất dinh dưỡng cho cơ thể mà còn giúp phòng chống một số bệnh như: Bệnh vàng da, bệnh về gan, bệnh khó tiêu, bệnh thiếu máu…
Rau mồng tơi tăng sữa cho sản phụ sau sinh

Rau mồng tơi tăng sữa cho sản phụ sau sinh

Rau mồng tơi là loại rau không chỉ chứa nhiều chất dinh dưỡng có lợi cho sức khỏe mà còn giúp phòng chống được nhiều bệnh và làm đẹp da.
Kỷ tử giúp tăng tuổi thọ

Kỷ tử giúp tăng tuổi thọ

Kỷ tử là một loại dược liệu được y học sử dụng trong một số bài thuốc để trị bệnh như: Tiểu đường, cải thiện chức năng sinh lý ở nam giới, phòng ngừa ung thư, tăng tuổi thọ…
Quả acai - “trái cây vua" cho sức khỏe

Quả acai - “trái cây vua" cho sức khỏe

Quả acai chứa hàm lượng dinh dưỡng lớn và dồi dào tốt cho sức khoẻ và được mệnh danh là “trái cây vua", bởi có rất nhiều tác dụng với sức khoẻ con người.
Quả nam việt quất giúp chống ung thư và tăng cường hệ miễn dịch

Quả nam việt quất giúp chống ung thư và tăng cường hệ miễn dịch

Quả nam việt quất được coi là một trong những loại quả mọng có tác dụng rất tốt cho sức khoẻ, vừa cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể, vừa giúp phòng ngừa một số bệnh như: Tăng cường hệ miễn dịch, cải thiện sức khoẻ tim mạch, chống ung thư…
Bài thuốc dân gian chữa bệnh từ cây cúc tần

Bài thuốc dân gian chữa bệnh từ cây cúc tần

Cúc tần là loại cây được trồng và mọc nhiều ở các vùng quê Việt Nam, là loại cây được y học cổ truyền ứng dụng để chữa một số bệnh như: cảm sốt, nhức đầu, thấp khớp, đau lưng…
Quả mâm xôi giúp cải thiện chức năng sinh sản

Quả mâm xôi giúp cải thiện chức năng sinh sản

Quả mâm xôi là loại quả không chỉ dễ tìm, dễ mua, bắt mắt mà còn có tác dụng không ngờ với sức khoẻ. Theo đó, quả mâm xôi giúp cải thiện chức năng sinh sản, tăng cường miễn dịch, tốt cho mắt, tốt cho xương, cải thiện trí nhớ...
Vì sao rau khoai lang được ví như "thần dược"?

Vì sao rau khoai lang được ví như "thần dược"?

Rau khoai lang là thực phẩm dân dã, dễ chế biến thành rất nhiều món ăn khác nhau trong bữa cơm của gia đình Việt. Rau khoai lang được ví như một "thần dược" xuất phát từ đồng quê.
Những tác dụng bất ngờ của cây bằng lăng đối với sức khoẻ

Những tác dụng bất ngờ của cây bằng lăng đối với sức khoẻ

Cây bằng lăng được trồng nhiều ở Việt Nam, đặc biệt là ở các khu đô thị, trường học và đường phố. Ngoài làm bóng mát, một số bộ phận của cây bằng lăng khi kết hợp với một số loại thuốc đông y còn có tác dụng chữa bệnh.
Ăn cam giúp đẹp da, tốt cho sức khoẻ

Ăn cam giúp đẹp da, tốt cho sức khoẻ

Cam là loại quả được sử dụng nhiều ở Việt Nam, tuy nhiên không phải ai cũng biết tác dụng của trái cam.
Cần tây giúp giảm cân, lợi tiểu, tăng cường hệ miễn dịch

Cần tây giúp giảm cân, lợi tiểu, tăng cường hệ miễn dịch

Cần tây là một loại rau phổ biến ở nhiều nước trên thế giới và được sử dụng nhiều để chế biến các món ăn khác nhau. Ngoài ra, Cần tây còn có tác dụng như giảm cân, hỗ trợ tim mạch, tăng cường hệ miễn dịch, lợi tiểu, giảm mỡ máu.
Bí đao giúp giải độc gan và cải thiện thị lực

Bí đao giúp giải độc gan và cải thiện thị lực

Bí đao là loại thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày của gia đình Việt. Bí đao không chỉ có tác dụng giải nhiệt, giải khát mà còn có nhiều lợi ích tuyệt vời cho sức khoẻ.
Những tác dụng bất ngờ của rau xà lách không phải ai cũng biết

Những tác dụng bất ngờ của rau xà lách không phải ai cũng biết

Là một loại rau xanh quen thuộc, giàu dinh dưỡng xà lách vừa có tác dụng cung cấp chất dinh dưỡng cho cơ thể, vừa có tác dụng giúp giảm cân, làm đẹp da và vừa có tác dụng trong cải thiện, hỗ trợ sức khỏe.
Loại quả dân giã giúp giải nhiệt hiệu quả trong mùa hè oi bức

Loại quả dân giã giúp giải nhiệt hiệu quả trong mùa hè oi bức

Cây chanh hay còn gọi là chanh ta, là loại cây trồng phổ biến ở các nước Đông Nam Á trong đó có Việt Nam. Ngoài công dụng là nước giải nhiệt mùa hè, thì các bộ phận của cây Chanh như quả, lá, thân, rễ được sử dụng nhiều trong các bài thuốc điều trị bệnh của y học.
Cây sắn dây – Phương thuốc quý cho mùa hè

Cây sắn dây – Phương thuốc quý cho mùa hè

Cây sắn dây được trồng nhiều ở Việt Nam, là một loại thực phẩm với nhiều công dụng khác nhau. Không chỉ dùng để giải nhiệt mà còn có tác dụng chữa bệnh khi được kết hợp với một số loại thuốc đông y.
Cây thù lù - Dược liệu giàu Vitamin C

Cây thù lù - Dược liệu giàu Vitamin C

Cây thù lù là một loại thảo dược mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, tất cả bộ phận của cây đều được dùng làm thuốc.
Cỏ sữa lá to: Vị thuốc quý từ lá đến rễ

Cỏ sữa lá to: Vị thuốc quý từ lá đến rễ

Cỏ sữa lá to là một vị thuốc quý với nhiều công dụng. Tuy nhiên, cần sử dụng đúng cách để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
Rau bô binh - Loại cây cỏ dại mọc hoang giàu chất chống oxy hóa

Rau bô binh - Loại cây cỏ dại mọc hoang giàu chất chống oxy hóa

Rau bô binh là loại cây cỏ dại dễ tìm, dễ kiếm nhưng mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Tác dụng giải độc, thanh nhiệt, tiêu thũng, tán ứ.
Xem thêm

Thương hiệu nổi bật

eco-parl
cai-lan
vinamil
richy-nho
sun-group
logo-erowindow
partner-bivaco
partner-shb
partner-tan-hoang-minh-group
partner-hdbank
sunshine
partner-vinacomin
partner-viglacera
partner-th
partner-bacabank
partner-danko-group
ttp
doji
nam-cuong
partner-vingroup
bidv3
phu-dien-2
Phiên bản di động