Công nghệ và cộng đồng: Hai trụ cột giữ hồn di sản số

Ứng dụng công nghệ hiện đại vào di sản đang mở ra những trải nghiệm mới, nhưng chỉ có thể phát huy hiệu quả khi cộng đồng cùng tham gia. Cần kết hợp công nghệ, con người và chính sách trong cùng một hệ sinh thái bảo tồn di sản thích ứng và phát triển bền vững.
Sáp nhập tỉnh thành và bài toán giữ hồn di sản Giữ hồn di sản trong không gian mới: Chìa khóa phát triển bền vững sau sáp nhập tỉnh Di sản thứ 9 khẳng định vị thế văn hóa Việt Nam

Công nghệ không thay thế được cộng đồng di sản

Du khách sử dụng mã QR để tiếp cận thông tin di sản tại Đại Nội Huế – một hình thức ứng dụng công nghệ đơn giản giúp lan tỏa giá trị văn hóa đến cộng đồng.
Du khách sử dụng mã QR để tiếp cận thông tin di sản tại Đại Nội Huế – một hình thức ứng dụng công nghệ đơn giản giúp lan tỏa giá trị văn hóa đến cộng đồng.

Trong làn sóng chuyển đổi số mạnh mẽ, các công nghệ như thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), trí tuệ nhân tạo (AI) đang bước vào lĩnh vực bảo tồn di sản và du lịch văn hóa với những bước tiến rõ rệt. Ở nhiều địa phương như Huế, Quảng Bình, công nghệ đang tái hiện không gian di sản một cách sống động, giúp du khách “du hành” về quá khứ chỉ bằng một chiếc kính AR hoặc điện thoại thông minh. Từ các nghi lễ triều Nguyễn tại Ngọ Môn đến không gian hang động Phong Nha – Kẻ Bàng, hình ảnh 3D, video 360 độ, thuyết minh số đã tạo nên những hành trình khám phá mới, giàu cảm xúc và tính tương tác.

Tuy nhiên, chính các chuyên gia công nghệ cũng cảnh báo rằng: công nghệ không thể thay thế cảm xúc, ký ức hay chiều sâu văn hóa mà chỉ là công cụ hỗ trợ. Ông Đặng Hồng Nguyên Khang, Nghiên cứu sinh tại Học viện Công nghệ New Jersey (Mỹ) khẳng định: “VR không nên chỉ dừng ở việc mô phỏng hình ảnh. Một sản phẩm thực sự hấp dẫn cần đánh thức nhiều giác quan như thị giác, thính giác, cảm xúc và phải có chiều sâu văn hóa.” Nhận định này phản ánh thực tế rằng, một di sản số nếu thiếu “hồn”, thiếu bối cảnh và kết nối cộng đồng sẽ khó giữ được giá trị lâu dài.

Mặt khác, công nghệ trong du lịch còn góp phần thay đổi cách thiết kế và vận hành sản phẩm. Theo ông Nguyễn Tiến Đạt – Tổng Giám đốc AZA Travel, AI hiện có thể đảm nhận phần lớn công việc trước đây cần chuyên môn cao, như thiết kế hành trình, gợi ý tour phù hợp từng nhóm khách hàng. Điều này giúp doanh nghiệp cá nhân hóa sản phẩm và tối ưu hóa chi phí vận hành. Tuy vậy, sự tiện lợi ấy không thể thay thế vai trò của con người trong dẫn dắt, truyền cảm hứng và kết nối văn hóa – điều mà hướng dẫn viên hoặc cư dân địa phương vẫn giữ vai trò chủ đạo.

PGS.TS Nguyễn Thị Vân Hạnh – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Du lịch bền vững (CST) cho rằng: “Công nghệ không loại bỏ vai trò của hướng dẫn viên, mà nâng tầm họ trở thành ‘người kể chuyện sống’ trong thế giới ảo.” Chính sự hiện diện của con người, những câu chuyện được kể bằng cảm xúc thực, mới là yếu tố khiến trải nghiệm du lịch văn hóa trở nên sâu sắc và không thể sao chép.

Hợp lực công nghệ và cộng đồng để bảo tồn bền vững

Du khách trải nghiệm thực tế ảo về triều Nguyễn tại Ngọ Môn (Huế) bằng kính AR hiện đại, kết hợp trình diễn nghi lễ cung đình.
Khách tham quan trải nghiệm không gian thực tế ảo về triều Nguyễn tại Huế – công nghệ góp phần tái hiện lịch sử nhưng không thể thay thế cảm xúc thật và tương tác người thật. Ảnh: Đỗ Trưởng

Để ứng dụng công nghệ thực sự phát huy hiệu quả trong bảo tồn di sản, cần một cấu trúc vận hành lấy cộng đồng làm trung tâm – nơi con người không chỉ là “người xem” mà là chủ thể sáng tạo, truyền cảm hứng và bảo vệ ký ức văn hóa. Một ví dụ tiêu biểu là Hoàng thành Thăng Long. Tại đây, các nghi lễ cung đình như lễ Tiến lịch, lễ Thượng tiêu, lễ ban quạt… được phục dựng nhờ sự tham gia của người dân thủ đô – từ chủ tế về hưu đến công nhân, cán bộ đoàn hay nhà thiết kế. Di sản từng xa cách với cộng đồng vì tính chất “cung đình”, giờ đây đã trở thành nơi tổ chức hoạt động văn hóa, học tập ngoại khóa của hàng chục nghìn học sinh mỗi năm.

Không chỉ ở Hà Nội, tại Thành nhà Hồ (Thanh Hóa), Trung tâm Bảo tồn Di sản đã phối hợp với các trường học tổ chức nhiều chương trình giáo dục di sản như: Em yêu lịch sử, Cùng khám phá Thành nhà Hồ, Em làm nhà khảo cổ học... Tiến sĩ Nguyễn Bá Linh – Giám đốc Trung tâm – nhấn mạnh: “Bồi đắp tình yêu di sản cho học sinh chính là cách bền vững nhất để bảo tồn lâu dài.” Quan điểm này cũng được củng cố bằng ý kiến của Thạc sĩ Trần Tuyên (ĐH Quốc gia TP.HCM): nếu trải nghiệm số được thiết kế thân thiện, đơn giản, thì VR hoàn toàn có thể phù hợp cả với nhóm lớn tuổi, không chỉ giới trẻ.

Ngoài yếu tố giáo dục và trải nghiệm, một thách thức không thể bỏ qua là bài toán sinh kế – lợi ích hài hòa giữa phát triển và bảo tồn. Tại Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (Quảng Trị), nơi sinh sống của hơn 60.000 người thuộc các dân tộc như Chứt, Bru – Vân Kiều, Ban Quản lý đã phối hợp các tổ chức quốc tế và chính quyền địa phương để vừa bảo vệ rừng vừa hỗ trợ sinh kế: chi trả dịch vụ môi trường, cung cấp giống cây – con, hướng dẫn làm du lịch sinh thái… Nhờ đó, người dân vừa có việc làm ổn định, vừa trực tiếp tham gia gìn giữ giá trị tự nhiên và văn hóa của di sản.

Tuy nhiên, những mô hình như vậy chưa phổ biến rộng. Theo Phó Giáo sư Đặng Văn Bài – Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia: “Trong lĩnh vực bảo tồn di sản, mô hình kinh tế tư nhân hay hợp tác công tư còn hạn chế, khiến giá trị di sản chưa được phát huy đầy đủ.” Ông đề xuất cần xây dựng các mô hình tương thích như cộng đồng quản lý, Nhà nước hướng dẫn; hoặc hợp tác ba bên giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng.

Một ví dụ thành công đáng học hỏi là Quần thể danh thắng Tràng An (Ninh Bình). Nơi đây đã xây dựng mô hình hợp tác công – tư – cộng đồng điển hình. Giám đốc Ban Quản lý danh thắng – ông Bùi Việt Thắng – chia sẻ: “Doanh nghiệp đầu tư hạ tầng, cộng đồng vận hành dịch vụ và bảo vệ môi trường, Nhà nước định hướng và kiểm tra, còn giới khoa học tư vấn chuyên môn. Cơ chế minh bạch và phát triển có trách nhiệm đã giúp du lịch Tràng An tạo sinh kế cho hàng chục nghìn người.”

Những ví dụ từ thực tế cho thấy: công nghệ là chất xúc tác giúp bảo tồn di sản theo cách mới, nhưng không thể phát huy nếu thiếu sự tham gia của con người. Ngược lại, cộng đồng cũng khó bảo tồn hiệu quả nếu không có công cụ mới để kể lại câu chuyện của chính mình. Muốn giữ hồn di sản trong thời đại số, không thể chỉ “số hóa di sản” mà cần “di sản hóa công nghệ” – nghĩa là làm cho công nghệ trở thành một phần của văn hóa, mang hồn cốt, chiều sâu và cảm xúc. Khi đó, công nghệ không thay thế con người, mà cộng hưởng cùng cộng đồng để gìn giữ, phát huy và truyền lại những giá trị văn hóa cho thế hệ sau.

Du lịch cao cấp Việt Nam cần bước chuyển chiến lược Du lịch cao cấp Việt Nam cần bước chuyển chiến lược
Ngành du lịch Hà Nội sôi động dịp 2/9: Nhiều tour mới, chương trình kích cầu hấp dẫn Ngành du lịch Hà Nội sôi động dịp 2/9: Nhiều tour mới, chương trình kích cầu hấp dẫn
Nhà hàng Bãi Đá – Nét chấm phá tinh hoa ẩm thực du lịch biển Hải Tiến Nhà hàng Bãi Đá – Nét chấm phá tinh hoa ẩm thực du lịch biển Hải Tiến
Du lịch xanh chỉ bền khi cộng đồng cùng nhập cuộc Du lịch xanh chỉ bền khi cộng đồng cùng nhập cuộc
Bí quyết chăm sóc da khi đi du lịch Bí quyết chăm sóc da khi đi du lịch
Trúc Mai

Có thể bạn quan tâm

Cùng chuyên mục

Tin khác

Hà Nội – Trung tâm du lịch hấp dẫn dịp Quốc khánh 2/9

Hà Nội – Trung tâm du lịch hấp dẫn dịp Quốc khánh 2/9

Dịp Quốc khánh 2/9/2025, Hà Nội trở thành tâm điểm du lịch với hàng loạt tour mới, trải nghiệm sáng tạo kết hợp di sản, ẩm thực và cảnh quan hiện đại. Thành phố hướng tới phát triển du lịch xanh, bền vững và giàu bản sắc, đáp ứng nhu cầu đa dạng của du khách trong kỳ lễ kéo dài.
Hà Nội phục vụ miễn phí bánh, nước uống cho người dân dịp 2/9

Hà Nội phục vụ miễn phí bánh, nước uống cho người dân dịp 2/9

Không chỉ tổ chức lễ kỷ niệm trọng đại với quy mô quốc gia, Hà Nội còn chuẩn bị chu đáo hậu cần, từ bánh ăn liền, nước uống, lương khô đến xe buýt miễn phí, thể hiện tinh thần mến khách, văn minh và khẳng định hình ảnh Thủ đô xanh – thân thiện trong mắt nhân dân, du khách.
Ba món ẩm thực Hà Nội được vinh danh di sản quốc gia

Ba món ẩm thực Hà Nội được vinh danh di sản quốc gia

Bánh cuốn Thanh Trì, chả cá Lã Vọng và cỗ Bát Tràng vừa được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị tinh hoa ẩm thực Hà Nội. Sự kiện này mở ra cơ hội phát triển du lịch xanh bền vững và xây dựng thương hiệu ẩm thực đặc trưng.
Hà Nội 5 cửa ô: Khơi nguồn di sản trên tuyến đường sắt xanh

Hà Nội 5 cửa ô: Khơi nguồn di sản trên tuyến đường sắt xanh

Đoàn tàu “Hà Nội 5 cửa ô” ra mắt với thiết kế lấy cảm hứng từ kinh thành Thăng Long, kết hợp không gian hiện đại và trải nghiệm văn hóa truyền thống, hứa hẹn trở thành sản phẩm du lịch xanh độc đáo, thu hút du khách trong nước và quốc tế.
Từ vụ lạc ở rừng Cúc Phương: Hướng dẫn viên bật mí cách thoát hiểm

Từ vụ lạc ở rừng Cúc Phương: Hướng dẫn viên bật mí cách thoát hiểm

Vụ việc du khách mất tích nhiều ngày trong Vườn quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình) giữa tháng 8/2025 khiến dư luận đặc biệt quan tâm, gióng lên hồi chuông cảnh báo về rủi ro khi khám phá thiên nhiên. Bài học rút ra không chỉ là kỹ năng sinh tồn, mà còn là trách nhiệm quản lý để du lịch xanh an toàn và bền vững.
Đoàn tàu “Hà Nội 5 cửa ô”: Hành trình di sản trên đường ray

Đoàn tàu “Hà Nội 5 cửa ô”: Hành trình di sản trên đường ray

Hà Nội chuẩn bị ra mắt sản phẩm du lịch độc đáo mang tên “Hà Nội 5 cửa ô” – đoàn tàu hai tầng đầu tiên của Việt Nam kết hợp vận tải với trải nghiệm văn hóa. Đây được kỳ vọng trở thành không gian xanh di động, vừa góp phần bảo tồn di sản, vừa thúc đẩy phát triển du lịch bền vững.
Du lịch Việt Nam đón "cú hích kép" để hút dòng khách cao cấp

Du lịch Việt Nam đón "cú hích kép" để hút dòng khách cao cấp

Chính sách miễn thị thực mở rộng cùng tiềm năng du lịch MICE (du lịch kết hợp) đang tạo cú hích để Việt Nam phát triển phân khúc du lịch xanh, thu hút khách quốc tế chi tiêu cao, lưu trú dài ngày và yêu thích trải nghiệm văn hóa – thiên nhiên.
VITA Green - Hộ chiếu xanh cho du lịch Việt

VITA Green - Hộ chiếu xanh cho du lịch Việt

Nhãn VITA Green đang được nâng tầm quốc tế, tạo cơ hội kết nối doanh nghiệp Việt với chuỗi du lịch bền vững toàn cầu. Thương hiệu giúp gia tăng uy tín, mở rộng hợp tác và khẳng định hình ảnh Việt Nam là điểm đến xanh, đáng tin cậy.
Vườn nho Sơn Trang – điểm hẹn trải nghiệm xanh giữa lòng xứ Thanh

Vườn nho Sơn Trang – điểm hẹn trải nghiệm xanh giữa lòng xứ Thanh

Giữa vùng yên bình thôn Lọc Trạch, xã Đồng Tiến, tỉnh Thanh Hóa, cách trung tâm Thanh Hóa khoảng 15 km, một vườn nho xanh mướt, chùm quả trĩu trịt đang trở thành điểm đến mới mẻ cho những ai yêu thiên nhiên và thích trải nghiệm nông nghiệp. Đó là Vườn nho Sơn Trang – tâm huyết của vợ chồng kỹ sư nông nghiệp Hoàng Thanh Minh, được gieo mầm từ ước mơ làm giàu ngay trên chính quê hương.
Nâng tầm du lịch Việt Nam từ chính sách thị thực mới

Nâng tầm du lịch Việt Nam từ chính sách thị thực mới

Miễn thị thực cho 13 nước châu Âu từ 15/8/2025 mở ra cơ hội thu hút khách quốc tế, đồng thời thúc đẩy ngành du lịch nâng tầm dịch vụ, phát triển sản phẩm du lịch xanh, tăng chi tiêu khách và đem lại nguồn thu bền vững cho cộng đồng nông thôn.
Miễn thị thực cho 12 quốc gia: Cơ hội vàng để du lịch Việt Nam bứt tốc

Miễn thị thực cho 12 quốc gia: Cơ hội vàng để du lịch Việt Nam bứt tốc

Từ ngày 15/8/2025, công dân 12 quốc gia châu Âu sẽ được miễn thị thực khi nhập cảnh Việt Nam với thời hạn tạm trú 45 ngày. Động thái này, cùng với các chính sách ưu đãi mới ban hành, được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mạnh mẽ cho ngành du lịch trong giai đoạn bứt phá.
Đại sứ quán Việt Nam lưu ý công dân đi du lịch Hy Lạp

Đại sứ quán Việt Nam lưu ý công dân đi du lịch Hy Lạp

Đại sứ quán Việt Nam tại Hy Lạp lưu ý công dân đi du lịch Hy Lạp, tại thời điểm này có gió lớn, không nên đứng sát mép các vách núi, mạn thuyền, không ra biển khi có giông bão để tránh tai nạn đáng tiếc xảy ra.
Khai trương tàu du lịch chất lượng cao Hà Nội - Đồng Hới

Khai trương tàu du lịch chất lượng cao Hà Nội - Đồng Hới

Từ ngày 10.8, ngành đường sắt đưa vào khai thác đoàn tàu du lịch chất lượng cao tuyến Hà Nội – Đồng Hới (tỉnh Quảng Trị).
Du lịch xanh bền vững – Hướng tới mục tiêu 25 triệu khách quốc tế

Du lịch xanh bền vững – Hướng tới mục tiêu 25 triệu khách quốc tế

Việt Nam đặt mục tiêu đón 25 triệu lượt khách quốc tế trong năm 2025, với chiến lược phát triển du lịch xanh bền vững, ưu tiên sản phẩm nông thôn và trải nghiệm bản địa. Đây không chỉ là hướng đi chiến lược nhằm tăng thu nhập cho nông dân mà còn góp phần tái cấu trúc toàn ngành du lịch theo hướng hài hòa với môi trường và văn hóa.
Xây dựng thương hiệu điểm đến Nha Trang gắn với du lịch sinh thái bền vững

Xây dựng thương hiệu điểm đến Nha Trang gắn với du lịch sinh thái bền vững

Sáng ngày 7/8/2025, sự trở lại ngoạn mục của cá voi Bryde tại Vịnh Nha Trang không chỉ là một tín hiệu đáng mừng về sự hồi sinh của hệ sinh thái biển. Đối với những người làm thương hiệu và chiến lược, đây còn là một "tài sản" vô giá, một cơ hội vàng để định vị lại hình ảnh du lịch Nha Trang. Sự kiện này đến đúng thời điểm tỉnh Khánh Hòa đang quyết tâm chuyển đổi sang mô hình "du lịch xanh", mở ra con đường xây dựng một thương hiệu điểm đến bền vững, khác biệt và đầy sức hấp dẫn.
Top 3 châu Á về giữ chân du khách: Cơ hội vàng cho du lịch Việt

Top 3 châu Á về giữ chân du khách: Cơ hội vàng cho du lịch Việt

Việt Nam lần đầu tiên lọt top 3 quốc gia châu Á có tỷ lệ du khách quốc tế quay lại cao, phản ánh sức hút bền vững của các điểm đến. Đây là cơ hội lớn để ngành du lịch khai thác lợi thế bản địa, chuyển mình theo hướng xanh, trải nghiệm và có chiều sâu.
Đón làn sóng khách quốc tế: Du lịch Việt Nam tăng trưởng mạnh

Đón làn sóng khách quốc tế: Du lịch Việt Nam tăng trưởng mạnh

Lượng khách quốc tế đến Việt Nam đang gia tăng chưa từng có, mở ra cơ hội lớn cho các mô hình du lịch sinh thái – nông thôn. Nông dân có thể trực tiếp tham gia vào chuỗi giá trị du lịch xanh, từ đó nâng cao thu nhập, bảo tồn môi trường và lan tỏa bản sắc văn hóa làng quê.
Chuyển đổi số dẫn lối phát triển du lịch xanh Việt Nam

Chuyển đổi số dẫn lối phát triển du lịch xanh Việt Nam

Chuyển đổi số đang mở ra hướng đi mới cho ngành du lịch Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh phát triển du lịch xanh, bền vững. Với sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, đứng đầu là Phó Thủ tướng Mai Văn Chính, ngành du lịch đang từng bước tái định vị thương hiệu, hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng đến xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh và phát triển toàn diện.
Tự khám phá thiên nhiên: Sai một bước, lạc cả hành trình

Tự khám phá thiên nhiên: Sai một bước, lạc cả hành trình

Trekking, leo núi, cắm trại trong rừng… là xu hướng du lịch hấp dẫn giới trẻ yêu thích trải nghiệm. Nhưng thiếu kỹ năng và chuẩn bị đang khiến hành trình thành mạo hiểm. Khi tai nạn, lạc đường hay thậm chí mất tích ngày càng nhiều, du khách cần thay đổi tư duy trước khi lên đường.
Khách đến đông, tiền không ở lại: Lối ra nào cho du lịch xanh?

Khách đến đông, tiền không ở lại: Lối ra nào cho du lịch xanh?

Lượng khách quốc tế tăng nhanh đang tạo tín hiệu phục hồi cho du lịch Việt Nam, nhưng giá trị kinh tế thu về lại chưa tương xứng. Thiếu sản phẩm độc bản, dịch vụ thiếu chiều sâu và chính sách chưa thực sự cởi mở đang khiến du lịch xanh loay hoay tìm hướng đi.
Hà Nội và TP.HCM góp mặt trong danh sách top thành phố tuyệt vời nhất thế giới

Hà Nội và TP.HCM góp mặt trong danh sách top thành phố tuyệt vời nhất thế giới

Giải thưởng Telegraph Travel Awards 2025, do báo Telegraph (Anh) tổ chức, vừa công bố danh sách những thành phố tuyệt vời nhất thế giới năm 2025.
Xem thêm

Thương hiệu nổi bật

tap-doan-son-ha
viet-hai
eco-parl
cai-lan
vinamil
richy-nho
sun-group
logo-erowindow
partner-bivaco
partner-shb
partner-tan-hoang-minh-group
partner-hdbank
partner-vinacomin
partner-viglacera
partner-th
partner-bacabank
partner-danko-group
ttp
doji
nam-cuong
partner-vingroup
gleximco
meji
Phiên bản di động