Báo động "đỏ" và "tím" bao phủ miền Bắc

Theo số liệu quan trắc lúc 6h sáng ngày 27/1 từ ứng dụng của Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), bản đồ chất lượng không khí tại miền Bắc đã chuyển sang các gam màu cảnh báo nguy hiểm. Cụ thể, các địa phương ghi nhận mức ô nhiễm màu đỏ (có hại cho sức khỏe) bao gồm: Hà Nội, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình và thành phố Hải Phòng (bao gồm cả khu vực Hải Dương cũ).

Tại Hà Nội, tình trạng trở nên đặc biệt nghiêm trọng khi chỉ số chất lượng không khí (AQI) tại nhiều điểm đo chạm ngưỡng tím (rất có hại, chỉ số 201–300). Dữ liệu từ IQAIR và Cổng thông tin quan trắc môi trường UBND TP Hà Nội ghi nhận:

Khu đô thị Ciputra: AQI lên tới 231.

Đường Hoàng Quốc Việt: AQI 215.

Đại học Bách khoa Hà Nội: AQI 198 - 200.

Phố Nguyễn Văn Cừ, Bắc Từ Liêm, Hà Đông, Tây Hồ: Đều ghi nhận mức AQI rất cao, dao động từ 138 đến 158.

Với các chỉ số này, tại thời điểm ghi nhận, Hà Nội đứng thứ 4 trong danh sách các đô thị ô nhiễm không khí nhất thế giới. Thực tế ghi nhận, tầm nhìn trong nội thành bị hạn chế đáng kể do lớp sương mù dày đặc hòa quyện với bụi mịn, tạo cảm giác nặng nề, ngột ngạt.

Nghịch nhiệt và áp lực giao thông: "Thủ phạm" kép

Lý giải về đợt ô nhiễm nghiêm trọng này, ông Lê Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, ô nhiễm tại Việt Nam hiện nay chủ yếu là ô nhiễm bụi mịn PM2.5. Nguyên nhân đến từ sự cộng hưởng của yếu tố thời tiết cực đoan và nguồn phát thải nội tại.

Về khí tượng: Điều kiện thời tiết mùa đông với đặc trưng ít gió, độ ẩm không khí cao, sương mù dày đặc và hiện tượng nghịch nhiệt đã "nhốt" các chất ô nhiễm ở tầng thấp, không thể khuếch tán lên cao hoặc bay đi xa.

Về nguồn thải: Thời điểm cận Tết Nguyên đán, lưu lượng phương tiện giao thông tăng đột biến. Hà Nội hiện có gần 7 triệu nguồn phát thải di động (xe máy, ô tô), chưa kể bụi từ các công trình xây dựng và hoạt động đốt rác, rơm rạ tự phát. Thống kê cho thấy, giao thông vận tải đóng góp 12-15% lượng bụi mịn, trong khi bụi đường phố chiếm tới 20-30%.

TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam cảnh báo: "Chúng ta vừa là nạn nhân, vừa là thủ phạm. Ô nhiễm không khí tại Hà Nội không còn là vấn đề mùa vụ mà là hệ quả của lỗ hổng trong quản lý nguồn thải. Mỗi đợt nghịch nhiệt chỉ làm lộ rõ hơn thực tế rằng thành phố chưa kiểm soát hiệu quả mức phát thải của chính mình".

Khuyến cáo y tế: Hành động ngay để bảo vệ sức khỏe

Trước tình hình chỉ số AQI duy trì ở mức nguy hại, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) và CDC Hà Nội đã phát đi các khuyến cáo khẩn cấp. Việc tiếp xúc lâu dài với bụi mịn PM2.5 làm tăng nguy cơ viêm đường hô hấp, hen suyễn, bệnh tim mạch, đột quỵ và ảnh hưởng tiêu cực đến hệ thần kinh.

Người dân cần tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp phòng ngừa sau:

Hạn chế tối đa hoạt động ngoài trời

Khi AQI ở mức đỏ (151-200) và tím (201-300), người dân nên tránh tập thể dục hoặc làm việc gắng sức ngoài trời.
Đặc biệt, nhóm đối tượng nhạy cảm (trẻ em, phụ nữ mang thai, người già, người có bệnh nền hô hấp/tim mạch) cần tuyệt đối tránh ra đường, chuyển sang sinh hoạt trong nhà.

Bảo vệ không gian sống và cá nhân

Đóng cửa: Hạn chế mở cửa sổ, cửa ra vào để ngăn bụi mịn xâm nhập, nhất là các hộ gia đình gần đường giao thông.
Khẩu trang chuyên dụng: Khi bắt buộc phải ra ngoài, cần đeo khẩu trang có khả năng lọc bụi mịn (như N95) và đeo kính bảo vệ mắt.

Vệ sinh: Thường xuyên vệ sinh mũi, họng, mắt bằng nước muối sinh lý. Rửa tay và thay quần áo ngay khi từ ngoài về.

Giảm thiểu nguồn phát thải

Ưu tiên sử dụng phương tiện công cộng thay vì xe cá nhân.

Hạn chế đun nấu bằng than tổ ong, củi; không đốt rác bừa bãi.

Không hút thuốc lá trong nhà để giữ không khí thông thoáng.

Người dân cần chủ động theo dõi chất lượng không khí qua các ứng dụng uy tín của Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoặc Sở tại địa phương để có kế hoạch di chuyển phù hợp. Khi có dấu hiệu ho, khó thở, đau mắt hoặc tức ngực, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám kịp thời.