Chủ động nhận diện nguy cơ từ hoạt động xuất nhập khẩu

Với hệ thống cảng biển, sân bay, khu chế xuất, khu công nghiệp và trung tâm logistics quy mô lớn, TP. Hồ Chí Minh giữ vai trò quan trọng trong hoạt động giao thương quốc tế. Tuy nhiên, lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng tăng cũng kéo theo những thách thức trong công tác kiểm soát, đặc biệt là nguy cơ các đối tượng lợi dụng hoạt động thương mại để vận chuyển trái phép ma túy và tiền chất.

Theo Chi cục Hải quan khu vực II, tội phạm ma túy ngày càng có xu hướng hoạt động xuyên quốc gia, tổ chức thành các đường dây với phương thức, thủ đoạn tinh vi. Các đối tượng có thể lợi dụng nhiều loại hình vận chuyển, từ đường biển, hàng không đến chuyển phát nhanh, quá cảnh để cất giấu, trung chuyển ma túy qua biên giới.

Bên cạnh ma túy thành phẩm, tiền chất cũng là nhóm hàng hóa cần được kiểm soát chặt chẽ. Đây là những hóa chất có ứng dụng hợp pháp trong sản xuất công nghiệp, dược phẩm và nhiều lĩnh vực kinh tế, nhưng có thể bị lợi dụng làm nguyên liệu điều chế ma túy nếu không được quản lý đúng quy định.

Trước những nguy cơ này, Chi cục Hải quan khu vực II xác định kiểm soát ma túy phải được triển khai đồng bộ, kết hợp giữa phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh xử lý vi phạm. Trong đó, phân tích thông tin, quản lý rủi ro, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu và kiểm soát hoạt động liên quan đến tiền chất là những nhiệm vụ trọng tâm.

Theo báo cáo kết quả công tác quý III/2026 của Đội Kiểm soát hải quan, Chi cục Hải quan khu vực II hiện quản lý 19 đơn vị hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu. Trong đó có 9 đơn vị hải quan cửa khẩu cảng biển, 3 đơn vị hải quan khu chế xuất, công nghệ cao, 4 đơn vị hải quan khu công nghiệp và 3 đơn vị khác.

Với phạm vi quản lý rộng và đặc thù hàng hóa đa dạng, lực lượng Hải quan phải thường xuyên cập nhật thông tin, nhận diện các tuyến vận chuyển, mặt hàng và hoạt động có nguy cơ phát sinh vi phạm. Việc kết hợp dữ liệu nghiệp vụ với kiểm tra thực tế giúp nâng cao hiệu quả phát hiện những lô hàng có dấu hiệu bất thường.

Cùng với các biện pháp nghiệp vụ, Chi cục chú trọng khai thác trang thiết bị chuyên dụng phục vụ kiểm tra, kiểm soát như máy soi container, máy soi hành lý, thiết bị phát hiện ma túy cầm tay và máy quang phổ Raman. Các phương tiện này hỗ trợ công chức Hải quan nhận diện dấu hiệu nghi vấn trong hàng hóa, hành lý, góp phần nâng cao hiệu quả kiểm tra tại các địa bàn trọng điểm.

Hoạt động phối hợp với lực lượng Công an, an ninh sân bay và các đơn vị chức năng cũng được duy trì thường xuyên nhằm trao đổi thông tin, xác minh dấu hiệu vi phạm và kịp thời tổ chức đấu tranh khi phát hiện vụ việc.

Kết quả, trong 9 tháng năm 2026, Đội Kiểm soát hải quan đã phối hợp với các đơn vị thuộc Chi cục Hải quan khu vực II kiểm tra 9 vụ việc liên quan đến tiền chất, qua đó xử lý 4 vụ vi phạm.

Trong số này, 2 vụ việc tại Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực 2 bị xử phạt vi phạm hành chính tổng cộng 80 triệu đồng và buộc tái xuất tang vật vi phạm. Các vụ việc còn lại liên quan đến doanh nghiệp xuất nhập khẩu hóa chất đang được các đơn vị chức năng tiếp tục xem xét, xử lý theo quy định.

Kết quả trên phản ánh nỗ lực tăng cường kiểm soát tiền chất thông qua việc đối chiếu hồ sơ khai báo, kiểm tra hàng hóa thực tế và phối hợp giữa các đơn vị. Qua đó, góp phần hạn chế nguy cơ hóa chất thuộc diện quản lý bị sử dụng sai mục đích hoặc chuyển hướng vào hoạt động bất hợp pháp.

Đưa doanh nghiệp vào mạng lưới phòng ngừa vi phạm

Một trong những khó khăn trong quản lý tiền chất là nhiều loại hóa chất thuộc diện kiểm soát vẫn được sử dụng hợp pháp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Do đó, công tác quản lý không thể chỉ tập trung ở khâu thông quan mà cần được triển khai xuyên suốt từ khai báo, nhập khẩu, lưu thông, bảo quản đến sử dụng.

Từ thực tế này, Chi cục Hải quan khu vực II xác định doanh nghiệp là một mắt xích quan trọng trong công tác phòng, chống ma túy. Việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp sẽ góp phần ngăn ngừa vi phạm ngay từ khâu chuẩn bị hồ sơ, thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu.

Đặc biệt, trước những thay đổi trong quy định quản lý hóa chất, tiền chất, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật chính sách, rà soát danh mục hàng hóa và xác định chính xác nghĩa vụ pháp lý trước khi thực hiện thủ tục hải quan.

Ngày 16/10/2026, Chi cục Hải quan khu vực II đã phối hợp với Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Bộ Công an) và Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật, hướng dẫn và giải đáp vướng mắc đối với hoạt động xuất nhập khẩu tiền chất cho doanh nghiệp.

Tại hội nghị, các cơ quan chức năng tập trung hướng dẫn doanh nghiệp nhận diện, xác định chính xác bản chất hóa chất, thành phần, hàm lượng, mã CAS, công dụng và mục đích sử dụng; đồng thời đối chiếu hàng hóa với danh mục hóa chất, tiền chất thuộc diện quản lý theo quy định hiện hành.

Một nội dung được lưu ý là doanh nghiệp không nên chỉ căn cứ vào tên thương mại hoặc mã HS để xác định hàng hóa có thuộc diện kiểm soát hay không. Đối với các hỗn hợp hóa chất có chứa tiền chất, việc kiểm tra thành phần và hàm lượng cần được thực hiện đầy đủ trước khi khai báo.

Các thông tin thể hiện trên hợp đồng, hóa đơn, giấy phép, tài liệu kỹ thuật, Phiếu an toàn hóa chất và tờ khai hải quan phải bảo đảm thống nhất với hàng hóa thực tế. Đây là cơ sở quan trọng giúp hạn chế sai sót trong quá trình thực hiện thủ tục và hỗ trợ cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát.

Bên cạnh việc khai báo chính xác, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình quản lý tiền chất xuyên suốt, từ lựa chọn nhà cung cấp, ký kết hợp đồng, nhập khẩu, tiếp nhận, bảo quản đến sử dụng. Việc lưu giữ đầy đủ chứng từ mua bán, nhập khẩu, sử dụng và tồn trữ cũng giúp kiểm soát nguồn gốc, số lượng hóa chất, đồng thời bảo đảm khả năng giải trình khi cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra.

Thông qua hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn, Chi cục Hải quan khu vực II hướng đến nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp trong chấp hành pháp luật, hạn chế những sai sót có thể phát sinh trong quá trình xuất nhập khẩu hóa chất, tiền chất.

Ở góc độ quản lý nhà nước, việc phối hợp với các cơ quan chuyên ngành giúp lực lượng Hải quan kịp thời cập nhật chính sách, trao đổi thông tin và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Qua đó, công tác quản lý không chỉ tập trung vào phát hiện, xử lý vi phạm mà còn chú trọng phòng ngừa từ cơ sở.

Nâng cao năng lực kiểm soát trong những tháng cuối năm

Song song với việc tăng cường kiểm tra, giám sát và phối hợp liên ngành, Chi cục Hải quan khu vực II tiếp tục chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ công chức làm công tác kiểm soát hải quan.

Trong 9 tháng năm 2026, Đội Kiểm soát hải quan đã cử 117 lượt công chức tham gia 41 lớp tập huấn, đào tạo nghiệp vụ chuyên sâu và hội thảo về chống buôn lậu. Nội dung đào tạo góp phần nâng cao khả năng nhận diện phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm, nhất là hành vi lợi dụng hoạt động xuất nhập khẩu hóa chất, tiền chất để thực hiện vi phạm pháp luật.

Trong những tháng cuối năm 2026, đơn vị tiếp tục triển khai các kế hoạch kiểm soát ma túy, tiền chất; đồng thời tổ chức hội nghị trao đổi, chia sẻ thông tin về tình hình, phương thức và thủ đoạn hoạt động của tội phạm ma túy có tổ chức xuyên quốc gia.

Các hoạt động dự kiến tập trung vào chia sẻ kinh nghiệm từ những vụ việc, chuyên án điển hình, phối hợp tập huấn nghiệp vụ quản lý tiền chất hóa chất xuất nhập khẩu tại các khu công nghiệp, khu chế xuất và tăng cường trao đổi thông tin giữa các lực lượng chức năng.

Trong bối cảnh hoạt động thương mại quốc tế tiếp tục phát triển, yêu cầu kiểm soát ma túy và tiền chất ngày càng đặt ra nhiều thách thức. Việc kết hợp giữa năng lực nghiệp vụ, phương tiện kỹ thuật, quản lý rủi ro và sự phối hợp của các cơ quan chức năng, doanh nghiệp sẽ là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm.

Thông qua các giải pháp đồng bộ, Chi cục Hải quan khu vực II tiếp tục phát huy vai trò trong kiểm soát hoạt động xuất nhập khẩu, góp phần ngăn chặn nguy cơ ma túy, tiền chất bị lợi dụng vận chuyển trái phép qua biên giới, bảo đảm an ninh, an toàn cho hoạt động thương mại quốc tế.