Dám thay đổi để tìm hướng phát triển kinh tế mới

Trong bối cảnh kinh tế thị trường không ngừng biến động, việc chủ động đổi mới tư duy, tìm kiếm hướng sản xuất phù hợp trở thành yêu cầu quan trọng đối với mỗi hộ kinh doanh. Với anh Trần Văn Tôn, chủ Hộ kinh doanh Trần Văn Tôn tại xã Văn Môn, tỉnh Bắc Ninh, hành trình tìm kiếm cơ hội mới bắt đầu từ quyết định chuyển hướng nghề nghiệp, rời lĩnh vực đồ gỗ mỹ nghệ để phát triển mô hình trồng nho Mẫu đơn.

Hộ kinh doanh Trần Văn Tôn được thành lập năm 2022, khởi đầu với hoạt động sản xuất, kinh doanh đồ gỗ mỹ nghệ. Đây là lĩnh vực anh đã có nhiều năm gắn bó, dành nhiều tâm huyết và công sức để gây dựng. Quá trình làm nghề giúp anh tích lũy kinh nghiệm trong tổ chức sản xuất, quản lý hoạt động kinh doanh và tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, phương thức sản xuất trong lĩnh vực đồ gỗ cũng có những thay đổi đáng kể. Nhiều công đoạn thủ công dần được thay thế bằng máy móc, thiết bị hiện đại, đặt ra yêu cầu mới đối với người sản xuất và kinh doanh.

Trước những thay đổi đó, anh Tôn bắt đầu suy nghĩ về việc tìm kiếm một hướng đi khác có khả năng phát triển lâu dài. Thay vì chỉ tập trung vào lĩnh vực đã quen thuộc, anh dành thời gian tìm hiểu những mô hình kinh tế mới, nghiên cứu khả năng khai thác lợi thế của sản xuất nông nghiệp.

Bước ngoặt đến từ cuộc gặp gỡ, trò chuyện với anh Vũ Văn Yên, một người bạn đang phát triển mô hình trồng nho tại Mộc Châu. Qua những chia sẻ về giống cây trồng, kỹ thuật canh tác và hiệu quả kinh tế, anh Tôn bắt đầu quan tâm đến cây nho Mẫu đơn. Từ sự tò mò ban đầu, anh chủ động tìm hiểu sâu hơn về đặc điểm sinh trưởng, điều kiện chăm sóc, khả năng thích nghi và thị trường tiêu thụ của loại cây trồng này.

Quyết định chuyển sang một lĩnh vực hoàn toàn mới không phải không có những băn khoăn. Bởi trồng nho đòi hỏi kiến thức kỹ thuật, sự kiên trì và quá trình đầu tư tương đối bài bản. Tuy nhiên, với suy nghĩ muốn tìm một hướng phát triển mới trên chính quê hương, anh Tôn đã lựa chọn bắt tay vào thực hiện. Đây cũng là bước chuyển đáng chú ý trong hành trình lập nghiệp, từ kinh nghiệm của người làm nghề thủ công sang tư duy của một chủ thể sản xuất nông nghiệp.

Đầu tư bài bản, từng bước làm chủ kỹ thuật trồng nho

Sau quá trình tìm hiểu và chuẩn bị, anh Tôn từng bước xây dựng mô hình trồng nho Mẫu đơn. Đến nay, khu vườn có diện tích khoảng 3.000 m² với 300 gốc nho, sản lượng bình quân mỗi năm dao động từ 2-3 tấn.

Điểm đáng chú ý trong quá trình phát triển mô hình là cách tiếp cận sản xuất theo hướng chú trọng kỹ thuật và chất lượng. Với một người chưa có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực nông nghiệp, việc bắt đầu trồng một loại cây đòi hỏi quy trình chăm sóc riêng là thử thách không nhỏ. Anh Tôn phải dành nhiều thời gian nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm từ những người đi trước, đồng thời theo dõi quá trình sinh trưởng của cây để điều chỉnh phương pháp chăm sóc cho phù hợp với điều kiện thực tế.

Theo anh Tôn, trồng nho không đơn thuần là đưa cây giống xuống đất rồi chờ thu hoạch. Mỗi giai đoạn sinh trưởng đều cần có cách chăm sóc phù hợp, từ việc cung cấp nước, kiểm soát môi trường đến theo dõi tình trạng phát triển của cây. Nếu thiếu kiến thức hoặc không kịp thời điều chỉnh kỹ thuật, chất lượng và sản lượng có thể bị ảnh hưởng.

Để nâng cao hiệu quả canh tác, cơ sở đã đầu tư hệ thống phun nước tự động và xây dựng nhà màng phục vụ sản xuất. Việc ứng dụng các thiết bị hỗ trợ giúp chủ động hơn trong quá trình chăm sóc, kiểm soát lượng nước tưới và hạn chế tác động từ những yếu tố bất lợi của môi trường. Nhà màng cũng góp phần bảo vệ cây trồng trước một số tác nhân gây hại, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình sinh trưởng và phát triển.

Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, anh Tôn xác định việc tích lũy kiến thức là yếu tố quan trọng để duy trì hiệu quả mô hình. Những kinh nghiệm trong từng vụ sản xuất được tổng hợp, đối chiếu với thực tế để tiếp tục hoàn thiện quy trình chăm sóc. Đây là cách làm cần thiết đối với một mô hình cây trồng mới, nhất là khi người sản xuất phải tự thích ứng với điều kiện canh tác tại địa phương.

Những chùm nho Mẫu đơn khi đến kỳ thu hoạch có hình thức hấp dẫn, vị ngọt thanh và hương thơm đặc trưng. Sản phẩm không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng thức của người tiêu dùng mà còn tạo thêm một lựa chọn nông sản mới tại địa phương. Với quy mô hiện có, mô hình từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung, tạo nền tảng để cơ sở tính toán phương án mở rộng trong thời gian tới.

Mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả kinh tế

Sau khi giải quyết từng bước những yêu cầu về kỹ thuật sản xuất, bài toán tiếp theo được anh Tôn quan tâm là tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm. Bởi đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp, chất lượng là điều kiện quan trọng nhưng khả năng tiêu thụ và kết nối thị trường mới quyết định tính bền vững của mô hình.

Hiện nay, nho Mẫu đơn của cơ sở được tiêu thụ chủ yếu tại thị trường địa phương, trong đó có khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm. Bên cạnh hình thức bán hàng trực tiếp, cơ sở còn kết nối với một số cửa hàng kinh doanh hoa quả sạch nhằm đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng.

Đáng chú ý, anh Tôn đã chủ động tận dụng các nền tảng trực tuyến như Facebook, Zalo để giới thiệu sản phẩm, tiếp cận khách hàng và hỗ trợ hoạt động bán hàng. Việc kết hợp giữa kênh phân phối truyền thống với các phương thức kinh doanh trên môi trường số giúp cơ sở mở rộng phạm vi tiếp cận, giảm sự phụ thuộc vào một nhóm khách hàng nhất định.

Theo chia sẻ của anh Tôn, lượng tiêu thụ sản phẩm tương đối ổn định, vào những thời điểm cao điểm thường xảy ra tình trạng không đủ hàng cung cấp. Đây là tín hiệu tích cực đối với một mô hình sản xuất mới, đồng thời cho thấy sản phẩm bước đầu nhận được sự quan tâm của thị trường.

Hoạt động kinh doanh nho Mẫu đơn đã mang lại hiệu quả kinh tế tích cực cho gia đình, góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp trên quê hương Bắc Ninh. Không chỉ tạo nguồn thu nhập từ hoạt động trồng trọt và tiêu thụ nông sản, mô hình còn tạo thêm việc làm cho một số người dân tại địa phương. Qua đó, giá trị của mô hình không chỉ được nhìn nhận ở kết quả sản xuất mà còn thể hiện qua khả năng tạo sinh kế và đóng góp vào hoạt động kinh tế tại cộng đồng.

Từ thực tế triển khai, câu chuyện của anh Tôn cho thấy việc chuyển đổi hướng sản xuất cần được thực hiện đồng bộ từ lựa chọn cây trồng, đầu tư kỹ thuật đến tổ chức tiêu thụ. Một sản phẩm có tiềm năng sẽ khó phát triển nếu thiếu phương án tiếp cận thị trường. Ngược lại, khi người sản xuất quan tâm đồng thời đến chất lượng, thương hiệu và nhu cầu khách hàng, cơ hội mở rộng hoạt động kinh doanh sẽ được nâng cao.

Xây dựng thương hiệu, hướng tới tham gia Chương trình OCOP

Cùng với việc duy trì sản xuất và tìm kiếm thị trường, anh Tôn xác định xây dựng thương hiệu là nhiệm vụ cần thiết để nâng cao giá trị sản phẩm trong dài hạn. Theo anh, trong điều kiện thị trường ngày càng có nhiều lựa chọn, người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến hình thức và hương vị nông sản mà còn chú trọng nguồn gốc, chất lượng và uy tín của cơ sở sản xuất.

Trên cơ sở đó, hộ kinh doanh Trần Văn Tôn đã chủ động triển khai những bước đầu tiên trong xây dựng thương hiệu, hoàn thiện hồ sơ đăng ký nhãn hiệu sản phẩm. Đây là cơ sở để từng bước tạo dựng dấu ấn riêng, giúp khách hàng nhận diện sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh khi mở rộng thị trường.

Bên cạnh việc đăng ký nhãn hiệu, cơ sở hướng tới hoàn thiện các yêu cầu về chất lượng, quy trình sản xuất và hình thức giới thiệu sản phẩm. Việc tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) được xác định là một trong những hướng đi nhằm chuẩn hóa sản phẩm, nâng cao giá trị và mở rộng cơ hội tiếp cận các kênh phân phối.

Thực tế cho thấy, OCOP không chỉ là chương trình đánh giá, phân hạng sản phẩm mà còn tạo động lực để các chủ thể kinh tế nông thôn thay đổi phương thức tổ chức sản xuất. Thông qua quá trình hoàn thiện sản phẩm, các hộ kinh doanh có điều kiện rà soát chất lượng, xây dựng thương hiệu, cải tiến bao bì, quan tâm đến truy xuất nguồn gốc và phát triển thị trường.

Tại Bắc Ninh, phát triển sản phẩm OCOP đang được gắn với khai thác lợi thế làng nghề truyền thống, vùng nguyên liệu đặc sản và các giá trị văn hóa bản địa. Theo Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn Bắc Ninh, đến hết tháng 7/2026, toàn tỉnh có 722 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, gồm 1 sản phẩm 5 sao, 57 sản phẩm 4 sao và 664 sản phẩm 3 sao.

Năm 2026, theo Kế hoạch số 68/KH-UBND triển khai Chương trình OCOP, tỉnh đặt mục tiêu có thêm ít nhất 100 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên; đồng thời rà soát, đánh giá lại khoảng 35-40% số sản phẩm đã hết thời hạn công nhận nhằm duy trì chất lượng và nâng hạng khi đủ điều kiện.

Cùng với đó, Bắc Ninh triển khai Chương trình thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm, dịch vụ trên môi trường số giai đoạn 2026-2030, hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh chuyển đổi sang phương thức kinh doanh trực tuyến, xây dựng thương hiệu số, mở rộng thị trường trong nước và quốc tế. Đây là những định hướng tạo thêm cơ hội cho các chủ thể sản xuất nông nghiệp chủ động quảng bá, kết nối khách hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh đó, việc anh Tôn quan tâm xây dựng nhãn hiệu, chuẩn hóa sản phẩm và hướng tới OCOP thể hiện sự chủ động thích ứng với yêu cầu phát triển mới. Tuy nhiên, để sản phẩm có thể tham gia và đáp ứng các tiêu chí đánh giá, cơ sở vẫn cần tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất, chất lượng, hồ sơ và các điều kiện theo quy định.

Khát vọng mở rộng quy mô, phát triển nông nghiệp sinh thái

Từ những kết quả bước đầu, anh Trần Văn Tôn đang hướng đến giai đoạn phát triển mới với mục tiêu mở rộng diện tích canh tác, nâng cấp sản phẩm và tìm kiếm thêm những thị trường tiềm năng. Việc phát triển quy mô sẽ được gắn với yêu cầu duy trì chất lượng, nâng cao năng lực sản xuất và bảo đảm khả năng tiêu thụ.

Xa hơn, cơ sở ấp ủ định hướng xây dựng mô hình nông nghiệp sinh thái gắn với trang trại trải nghiệm. Theo đó, hoạt động sản xuất nông nghiệp không chỉ dừng ở việc trồng, thu hoạch và kinh doanh nông sản mà còn có thể kết hợp với tham quan, tìm hiểu quy trình canh tác và trải nghiệm không gian nông nghiệp. Đây là hướng phát triển có khả năng tạo thêm giá trị cho sản phẩm, đồng thời mở rộng mối liên kết giữa sản xuất nông nghiệp với dịch vụ và du lịch địa phương.

Để hiện thực hóa những kế hoạch này, anh Tôn mong muốn nhận được sự quan tâm, đồng hành của chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn. Trong đó, việc hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật nông nghiệp tiên tiến, hướng dẫn hoàn thiện quy trình sản xuất, tạo điều kiện tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại và quảng bá thương hiệu được xem là những yếu tố quan trọng.

Hành trình từ nghề đồ gỗ mỹ nghệ đến mô hình trồng nho Mẫu đơn của anh Trần Văn Tôn cho thấy tinh thần chủ động thay đổi và tìm kiếm cơ hội phát triển kinh tế từ chính những lựa chọn của người dân. Dù còn nhiều việc phải làm để mở rộng quy mô, hoàn thiện thương hiệu và nâng cao sức cạnh tranh, mô hình đã bước đầu tạo được hướng đi riêng. Với sự kiên trì, tinh thần học hỏi và khát vọng đổi mới, anh Tôn đang từng bước đặt nền móng cho mục tiêu phát triển nông nghiệp theo hướng có giá trị cao hơn, góp phần làm phong phú thêm sản phẩm đặc trưng và thúc đẩy kinh tế nông thôn trên quê hương Bắc Ninh.