Đổi mới sản xuất nâng tầm chè vùng cao

Theo Báo Điện Biên Phủ, trước đây, người dân chủ yếu thu hái và chế biến chè theo phương thức thủ công. Tuy nhiên, hiện nay, anh Hạng A Nhè, thôn Hấu Chua, xã Sín Chải đã mạnh dạn thay đổi tư duy sản xuất, đầu tư máy móc và ứng dụng khoa học kỹ thuật vào quá trình sản xuất, chế biến chè. Việc ứng dụng công nghệ giúp giảm thời gian, nhân lực trong khâu thu hái, chế biến, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm. Năm 2018, anh đầu tư 80 triệu đồng mua máy sao chè công nghệ cao, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang chế biến chè hàng hóa, hướng đến phân khúc sản phẩm chất lượng cao.

Hiện nay, gia đình anh Nhè có 0,5ha chè Shan tuyết cổ thụ và hơn 2.000 cây chè được trồng từ hạt chè Shan tuyết. Nhờ chú trọng quy trình chế biến, sản phẩm chè của gia đình ngày càng được thị trường đón nhận, mang lại nguồn thu nhập đáng kể. Chia sẻ về hoạt động sản xuất và tiêu thụ, anh Hạng A Nhè cho biết: "Mỗi kilôgam chè thành phẩm bán ra có giá từ 700 nghìn đồng đến 1,2 triệu đồng. So với các loại cây trồng trước đây, cây chè mang lại giá trị kinh tế cao hơn. Từ đầu năm đến nay, gia đình đã tiêu thụ hơn 400kg chè Shan tuyết thành phẩm, chủ yếu tại TP. Hồ Chí Minh, TP. Hà Nội và trong tỉnh. Năm 2027, tôi dự kiến ký cam kết tiêu thụ sản phẩm với một số đơn vị trung gian để cung ứng ra thị trường trên cả nước, đồng thời tăng cường quảng bá tại các sự kiện, hội chợ thương mại nhằm mở rộng đầu ra cho sản phẩm "

Không chỉ mang lại thu nhập cho từng hộ gia đình, cây chè Shan tuyết còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế thông qua liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ. Điển hình là Công ty TNHH Hương Linh với hoạt động thu mua, chế biến chè tại các xã vùng cao. Hiện nay, Công ty liên kết sản xuất trên diện tích 32ha chè với hơn 390 hộ dân tại xã Sính Phình; đồng thời thu mua ngoài vùng liên kết hơn 100ha chè của hơn 500 hộ dân trên địa bàn xã. Ngoài ra, doanh nghiệp còn thu mua búp chè tươi Shan tuyết cổ thụ của hơn 300 hộ dân.

Đáng chú ý, một số hộ sở hữu nhiều cây chè Shan tuyết cổ thụ có mức thu nhập từ 200 - 400 triệu đồng/năm nhờ bán nguyên liệu. Bên cạnh đó, hoạt động thu hái, sơ chế chè còn tạo việc làm cho thanh niên, người cao tuổi, phụ nữ và những người bị mất sức lao động tại địa phương. Mỗi năm, Công ty TNHH Hương Linh sản xuất gần 4 tấn chè khô chất lượng cao, doanh thu bình quân đạt hơn 2 tỷ đồng/năm, lợi nhuận khoảng 400 triệu đồng. Nhờ đẩy mạnh chế biến và nâng cao chất lượng sản phẩm, giá trị cây chè đã tăng từ 2 - 3 lần so với trước đây, góp phần cải thiện thu nhập cho người dân và thúc đẩy kinh tế địa phương.

Cùng với vùng chè Shan tuyết tại các xã vùng cao, ở Búng Lao và Mường Lạn, chè hữu cơ Phan Nhất của Công ty TNHH Trà Phan Nhất cũng từng bước khẳng định thương hiệu thông qua quy trình sản xuất khép kín, chú trọng chất lượng và an toàn thực phẩm. Từ năm 2019, doanh nghiệp đã chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang phát triển vùng chè hữu cơ, qua đó từng bước hình thành vùng nguyên liệu ổn định, nâng cao giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích.

Giải pháp phát triển chuỗi giá trị chè

Chia sẻ về định hướng và quy trình phát triển, ông Phan Trọng Nhất, Giám đốc Công ty TNHH Trà Phan Nhất cho biết: Việc phát triển vùng chè hữu cơ không chỉ giúp đơn vị chủ động nguồn nguyên liệu mà còn tạo điều kiện kiểm soát chất lượng từ khâu chăm sóc, thu hái đến chế biến. Đặc biệt, việc gắn sản xuất với xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm OCOP giúp chè Phan Nhất từng bước tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao về chất lượng.

Hiện nay, vùng chè hữu cơ Phan Nhất có diện tích 20ha, trong đó 17ha đang cho thu hoạch ổn định. Từ nguồn nguyên liệu này, Công ty đã chế biến và phát triển 7 sản phẩm chè; trong đó, 2 sản phẩm được công nhận OCOP 4 sao trong năm 2024 và 2025 gồm: Trà hữu cơ Phan Nhất và Trà Shan tuyết BH14 hữu cơ Phan Nhất. Năm nay, doanh nghiệp dự kiến có thêm 2 sản phẩm đạt OCOP. Từ đầu năm đến nay, sản lượng chè của Công ty đạt 15 tấn.

Đáng chú ý, thông qua liên kết với đơn vị trung gian, một số sản phẩm bạch trà đã được xuất khẩu sang Hàn Quốc, mở ra hướng tiếp cận thị trường quốc tế. Trong thời gian tới, doanh nghiệp tiếp tục chú trọng chăm sóc diện tích chè hiện có, đồng thời hướng tới mở rộng thị trường tại thành phố Quảng Ninh và Hải Phòng. Thực tế từ các mô hình cho thấy, khi người dân thay đổi phương thức sản xuất, doanh nghiệp tham gia liên kết và chú trọng chế biến sâu, giá trị cây chè được nâng lên rõ rệt. Đây là hướng đi quan trọng để tỉnh khai thác hiệu quả lợi thế vùng nguyên liệu, từng bước hình thành chuỗi sản xuất hàng hóa có chất lượng và sức cạnh tranh trên thị trường.

Đến nay, toàn tỉnh có trên 633ha chè, sản lượng chè búp tươi năm 2026 ước đạt 230 tấn, tập trung tại các xã: Sín Chải, Sính Phình, Búng Lao, Mường Lạn. Riêng khu vực Sín Chải, Sính Phình có gần 400ha chè, trong đó có khoảng 7.000 cây chè cổ thụ. Đây là những địa bàn có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp, góp phần tạo nên hương vị đặc trưng của chè Shan tuyết. Toàn tỉnh hiện có 9 sản phẩm chè được công nhận OCOP từ 3 sao trở lên.

Theo Chi cục Phát triển nông thôn và Kinh tế hợp tác (Sở Nông nghiệp và Môi trường), việc phát triển các dòng trà cao cấp như Hồng trà, Bạch trà, Phổ Nhĩ trà đang mở ra hướng gia tăng giá trị cho nguồn nguyên liệu chè Shan tuyết cổ thụ. Một số doanh nghiệp đã đầu tư công nghệ chế biến hiện đại, đa dạng hóa sản phẩm, hướng tới những phân khúc thị trường có giá trị cao, trong đó có Trung Quốc và các nước châu Âu. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ trong chăm sóc, quản lý vùng nguyên liệu, thậm chí sử dụng máy bay không người lái trong canh tác, đang góp phần đổi mới phương thức sản xuất chè.

Đặc biệt, Quyết định số 1851 của UBND tỉnh phê duyệt bản đồ vùng chỉ dẫn địa lý cho chè Shan tuyết Tủa Chùa là cơ sở quan trọng để bảo vệ và phát triển thương hiệu sản phẩm. Việc xác lập vùng chỉ dẫn địa lý góp phần khẳng định nguồn gốc xuất xứ, bảo vệ danh tiếng và chất lượng chè Shan tuyết, hạn chế tình trạng hàng giả, hàng nhái. Đồng thời, đây cũng là điều kiện thuận lợi để sản phẩm tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao, tham gia sâu hơn vào các kênh phân phối và thương mại điện tử. Để phát huy lợi thế, Điện Biên tiếp tục đẩy mạnh liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; hỗ trợ kỹ thuật, vốn, giống, nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, đồng thời hoàn thiện quy trình sản xuất và chế biến.

Cùng với đó, tỉnh chú trọng xây dựng nhãn hiệu, tem truy xuất nguồn gốc, phát triển sản phẩm OCOP và đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm tại các hội chợ trong và ngoài nước. Từ những cây chè cổ thụ được gìn giữ qua nhiều thế hệ đến các vùng chè hữu cơ được đầu tư bài bản, tiềm năng phát triển cây chè hàng hóa ở Điện Biên đang từng bước được khai thác. Khi chất lượng sản phẩm được đặt lên hàng đầu, thương hiệu được bảo vệ và thị trường tiêu thụ ngày càng mở rộng, cây chè không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao hơn mà còn trở thành hướng sinh kế bền vững, góp phần nâng cao đời sống đồng bào vùng cao.