Đổi mới để nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể

Với lợi thế về sản xuất nông nghiệp, làng nghề truyền thống, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, Bắc Ninh có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã. Những năm qua, khu vực kinh tế này từng bước khẳng định vai trò trong tổ chức sản xuất, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Hiện nay, Bắc Ninh có hơn 2 nghìn hợp tác xã với khoảng 108 nghìn thành viên, trong đó gần 1,7 nghìn hợp tác xã đang hoạt động. Bên cạnh đó, toàn thành phố có 6 liên hiệp hợp tác xã với 35 hợp tác xã thành viên và 525 tổ hợp tác. Riêng lĩnh vực nông nghiệp có hơn 1,4 nghìn hợp tác xã, gần 81 nghìn thành viên và 4,8 nghìn lao động thường xuyên. Đây là lực lượng quan trọng trong tổ chức sản xuất, cung ứng dịch vụ, phát triển các vùng sản xuất hàng hóa và liên kết tiêu thụ nông sản.

Phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm thông qua việc hoàn thiện cơ chế, chính sách phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Luật Hợp tác xã số 17/2023/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, tạo cơ sở pháp lý mới cho quá trình đổi mới mô hình, đề cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bảo đảm quyền và lợi ích của thành viên, đồng thời nâng cao năng lực quản trị và hiệu quả hoạt động. Cùng với Nghị định số 113/2024/NĐ-CP của Chính phủ và Chiến lược phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2021-2030, các chính sách hỗ trợ của địa phương đang tạo thêm điều kiện để khu vực kinh tế này phát triển.

Tại Bắc Ninh, Nghị quyết số 127/2025/NQ-HĐND ngày 26/12/2025 quy định một số chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông thôn và làng nghề giai đoạn 2026-2030, cùng các chương trình hỗ trợ sản xuất, chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và phát triển sản phẩm OCOP, góp phần mở rộng cơ hội để các hợp tác xã tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Thực tế cho thấy, hoạt động của các hợp tác xã đang có những chuyển biến tích cực. Khoảng 500 hợp tác xã nông nghiệp tham gia liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm; 100 hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao, tập trung vào các khâu như nhà màng, nhà lưới, hệ thống tưới và bón phân tự động, kiểm soát môi trường, tự động hóa trong chăn nuôi. Đặc biệt, có 259 hợp tác xã nông nghiệp liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị. Doanh thu bình quân đạt 2,9 tỷ đồng/đơn vị/năm, trong khi mỗi liên hiệp hợp tác xã đạt 14 tỷ đồng/năm.

Không chỉ phát triển trong lĩnh vực nông nghiệp, kinh tế tập thể còn mở rộng hoạt động sang nhiều ngành nghề khác. Bắc Ninh hiện có 642 hợp tác xã phi nông nghiệp với gần 24 nghìn thành viên, hoạt động trong các lĩnh vực công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, xây dựng, vận tải, thương mại, dịch vụ, quản lý chợ, môi trường và điện. Sự đa dạng về lĩnh vực hoạt động cho thấy mô hình hợp tác xã ngày càng thích ứng với nhu cầu thị trường và yêu cầu phát triển kinh tế địa phương.

Đáng chú ý, các hợp tác xã ngày càng quan tâm đến xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng và phát triển sản phẩm đặc trưng. Đến cuối năm 2026, toàn thành phố có 186 hợp tác xã sở hữu 373 sản phẩm được công nhận OCOP từ 3 sao trở lên. Nhiều sản phẩm gắn với lợi thế địa phương như mật ong, rau sạch, vải thiều, na dai, ổi, dứa, gà đồi Yên Thế, sâm nam núi Dành... Qua đó, từng bước nâng cao giá trị nông sản và mở rộng cơ hội tiếp cận các kênh phân phối hiện đại.

Hợp tác xã Nông nghiệp Xanh Yên Thế là một trong những mô hình tiêu biểu cho hướng chuyển đổi từ sản xuất nguyên liệu sang chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm. Ông Giáp Quý Cường, Giám đốc Hợp tác xã cho biết, khi mới thành lập năm 2021, đơn vị chủ yếu cung cấp gà lông và gà thịt đóng gói. Đến nay, hợp tác xã đã mở rộng nhà xưởng, đầu tư dây chuyền giết mổ hiện đại, phát triển nhiều sản phẩm chế biến từ gà như gà cấp đông, giò, chả, xúc xích, gà ủ muối, khô gà, ruốc gà... để cung cấp cho các chuỗi siêu thị, cửa hàng tiện lợi trong và ngoài thành phố.

Bên cạnh đầu tư chế biến, ứng dụng công nghệ vào tổ chức sản xuất cũng đang mở ra hướng phát triển mới cho các hợp tác xã. Hợp tác xã Tân Dân (phường Tân An) là ví dụ tiêu biểu với mô hình chăn nuôi chim bồ câu Pháp thương phẩm theo hướng kinh tế tuần hoàn, gắn với bảo vệ môi trường sinh thái.

Ông Vũ Văn Nghiên, Giám đốc Hợp tác xã cho biết, đơn vị đã đầu tư hệ thống máy ấp nở trứng chim theo mô hình tuần hoàn; hệ thống trộn thức ăn, cung cấp nước uống và dọn phân đều được tự động hóa. Hợp tác xã có 7 thành viên, riêng gia đình ông Nghiên nuôi 9 nghìn đôi chim bố mẹ sinh sản, công suất 4.000-6.000 con chim thương phẩm mỗi tháng, tổng thu nhập đạt 1-1,2 tỷ đồng/năm. Mô hình cho thấy hiệu quả của việc ứng dụng khoa học công nghệ, giảm sức lao động, nâng cao năng suất và hướng tới sản xuất thân thiện với môi trường.

Những kết quả trên khẳng định tiềm năng của kinh tế tập thể khi các hợp tác xã chủ động đổi mới phương thức hoạt động, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn một bộ phận hợp tác xã hoạt động cầm chừng, quy mô nhỏ, năng lực quản trị hạn chế, khả năng tiếp cận công nghệ và thị trường chưa đồng đều. Vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là phát triển thêm số lượng hợp tác xã mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng hoạt động, củng cố vai trò thành viên và tăng sức cạnh tranh của từng mô hình.

Hội Nông dân thành phố đồng hành từ sản xuất đến thị trường

Trước yêu cầu đổi mới kinh tế tập thể, Hội Nông dân thành phố Bắc Ninh xác định hỗ trợ hội viên phát triển các mô hình kinh tế hợp tác phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của sản xuất và thị trường. Trọng tâm là nâng cao kiến thức, kỹ năng, hỗ trợ ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển sản phẩm và tăng cường kết nối tiêu thụ nông sản.

Trong 10 tháng năm 2026, các cấp Hội Nông dân thành phố đã phối hợp tổ chức gần 1.440 buổi tập huấn kỹ thuật cho gần 118.000 lượt người, xây dựng 92 mô hình trình diễn ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật. Cùng với đó, Hội hỗ trợ thành lập mới 5 hợp tác xã, 26 tổ hợp tác; duy trì Chợ phiên Nông sản an toàn, đưa hơn 300 sản phẩm OCOP và sản phẩm đặc trưng lên không gian trưng bày kết hợp livestream bán hàng.

Các hoạt động hỗ trợ được triển khai theo hướng gắn kiến thức với thực hành, giúp hội viên từng bước thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng tiếp cận thị trường. Việc hỗ trợ thành lập hợp tác xã, tổ hợp tác không chỉ tạo điều kiện để nông dân liên kết về nguồn lực mà còn góp phần hình thành các mô hình tổ chức sản xuất có quy mô, có khả năng phối hợp trong cung ứng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và tiêu thụ sản phẩm.

Cùng với hỗ trợ kỹ thuật, Hội Nông dân thành phố chú trọng xây dựng lực lượng nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi làm hạt nhân trong phát triển kinh tế tập thể và chuyển đổi số. Những hội viên tiêu biểu, có uy tín, tâm huyết và trách nhiệm được lựa chọn làm chủ nhiệm các câu lạc bộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi. Thông qua sinh hoạt, tham quan mô hình, trao đổi kinh nghiệm và liên kết tiêu thụ sản phẩm, các câu lạc bộ tạo môi trường để hội viên học hỏi, chia sẻ cách làm hay, nhân rộng những mô hình sản xuất hiệu quả.

Trong 9 tháng năm 2026, Hội Nông dân thành phố đã tổ chức 20 lớp tập huấn nâng cao nhận thức về chuyển đổi số, mỗi lớp 100 người; hỗ trợ thành lập 10 câu lạc bộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi ứng dụng chuyển đổi số. Các cấp Hội còn tổ chức 277 hội nghị “Bình dân học vụ số”, thu hút hơn 18.500 lượt người tham dự. Đây là những hoạt động thiết thực nhằm giúp hội viên tiếp cận công nghệ, từng bước hình thành thói quen ứng dụng nền tảng số trong sản xuất và kinh doanh.

Chuyển đổi số trong kinh tế tập thể không chỉ dừng ở việc quảng bá, bán hàng trực tuyến mà còn hướng đến thay đổi phương thức quản lý và tổ chức sản xuất. Việc sử dụng sổ nhật ký điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc, đăng ký mã số vùng trồng, vùng nuôi và xây dựng nhãn hiệu sản phẩm sẽ giúp hợp tác xã kiểm soát tốt hơn chất lượng, nâng cao tính minh bạch và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Hoạt động xúc tiến thương mại cũng được Hội quan tâm thông qua việc duy trì các chợ phiên nông sản an toàn, hỗ trợ giới thiệu sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc trưng và tổ chức livestream bán hàng. Qua đó, tạo thêm kênh kết nối trực tiếp giữa người sản xuất với người tiêu dùng, góp phần giảm khâu trung gian, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm.

Ông Nguyễn Hoàng Trung, Chủ tịch Hội Nông dân thành phố khẳng định: “Chuyển đổi số trong nông nghiệp cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, giúp nông dân làm chủ kỹ thuật, giảm chi phí và thấy rõ hiệu quả kinh tế. Hội xác định lấy nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi tiêu biểu làm hạt nhân dẫn dắt. Đồng thời, tiếp tục hỗ trợ hội viên tiếp cận vốn, nâng cao kỹ năng số và kết nối thị trường, gắn ứng dụng công nghệ với sản xuất hàng hóa an toàn, bền vững”.

Hướng tới kinh tế tập thể phát triển thực chất, bền vững

Để kinh tế tập thể phát triển tương xứng với tiềm năng, bên cạnh những kết quả đạt được, Bắc Ninh vẫn cần tiếp tục tháo gỡ những khó khăn về nguồn lực, năng lực quản trị, ứng dụng công nghệ và thị trường tiêu thụ. Đối với các hợp tác xã quy mô nhỏ, việc đầu tư máy móc, nhà xưởng, hệ thống bảo quản, chế biến và xây dựng thương hiệu còn gặp nhiều trở ngại. Sự liên kết giữa hợp tác xã với doanh nghiệp, hệ thống phân phối cũng cần được củng cố để bảo đảm đầu ra ổn định cho sản phẩm.

Định hướng đến năm 2030, Hội Nông dân thành phố phấn đấu hỗ trợ thành lập và phát triển ít nhất 50 hợp tác xã, 198 tổ hợp tác hoạt động theo các tiêu chuẩn chất lượng an toàn; kết nối ít nhất 10 hợp tác xã tham gia sâu vào chuỗi cung ứng thực phẩm sạch của thị trường. Đồng thời, phấn đấu có ít nhất 6.000 hội viên, nông dân và thành viên tổ hợp tác được bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng số, thành thạo sử dụng sổ nhật ký điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc.

Để thực hiện mục tiêu này, Hội tiếp tục đổi mới phương thức hỗ trợ theo hướng thiết thực, lấy hiệu quả sản xuất và lợi ích của hội viên làm thước đo. Trong đó, chú trọng nâng cao năng lực quản trị cho cán bộ hợp tác xã; hỗ trợ hội viên tiếp cận nguồn vốn, khoa học công nghệ; phát triển sản phẩm gắn với tiêu chuẩn chất lượng; tăng cường kết nối doanh nghiệp, hệ thống phân phối và các kênh thương mại điện tử.

Quan trọng hơn, cần phát huy vai trò chủ thể của nông dân trong quá trình phát triển kinh tế tập thể. Khi người dân nhận thức rõ lợi ích của liên kết, chủ động tham gia tổ chức sản xuất và cùng chia sẻ trách nhiệm, hợp tác xã sẽ có nền tảng vững chắc để nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng khả năng cạnh tranh và phát triển lâu dài.

Với phương châm đồng hành từ cơ sở, hỗ trợ từ nhu cầu thực tế và lấy hiệu quả kinh tế làm mục tiêu, Hội Nông dân thành phố Bắc Ninh đang góp phần tạo động lực đổi mới cho khu vực kinh tế tập thể. Từ tổ chức sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ đến phát triển sản phẩm và kết nối thị trường, những hoạt động này không chỉ giúp nâng cao năng lực cho từng hợp tác xã mà còn mở ra hướng phát triển bền vững, góp phần cải thiện thu nhập và đời sống của hội viên, nông dân.