Rào cản chi phí tiếp cận hạn ngạch

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Hàn Quốc tiếp tục là thị trường quan trọng của thủy sản Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt 864 triệu USD, tăng 7,2% so với năm 2024. Trong 9 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Hàn Quốc đạt 649,1 triệu USD, tăng 5,6% so với cùng kỳ năm 2025. Tôm và nhuyễn thể chân đầu là hai nhóm sản phẩm chủ lực, lần lượt đạt 262,5 triệu USD và 234 triệu USD; trong đó tôm tăng 0,8%, còn nhuyễn thể chân đầu tăng 19,3% so với cùng kỳ. Ở chiều ngược lại, năm 2025, Việt Nam nhập khẩu thủy sản từ Hàn Quốc đạt 82,3 triệu USD, giảm 3,2% so với năm 2024. Trong 9 tháng đầu năm 2026, nhập khẩu đạt 49,6 triệu USD, giảm 24,5% so với cùng kỳ. Cá các loại khác là nhóm nhập khẩu lớn nhất trong kỳ, đạt 37,5 triệu USD, tiếp đến là cá ngừ đạt 7,2 triệu USD.

Hàn Quốc là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng của sản phẩm tôm Việt Nam, chỉ xếp sau Mỹ, EU, Nhật Bản và Trung Quốc. Theo VASEP, mỗi năm, Hàn Quốc nhập khẩu trên 100.000 tấn tôm với giá trị từ 800 triệu USD đến 1 tỷ USD. Trong đó, tôm Việt Nam được nhập khẩu và chiếm thị phần cao gần 50% nhờ có Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Hàn Quốc (VKFTA) mặc dù vẫn đang thực hiện cơ chế hạn ngạch.

VASEP đánh giá, Hiệp định VKFTA góp phần tạo khuôn khổ thuận lợi cho hợp tác thương mại thủy sản giữa hai nước, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường và tận dụng các cam kết ưu đãi thuế quan. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn đối mặt với những thách thức về tiêu chuẩn chất lượng SPS khắt khe, áp lực cạnh tranh từ đối thủ và yêu cầu nâng cấp công nghệ, truy xuất nguồn gốc để đáp ứng các quy định kỹ thuật và vệ sinh an toàn thực phẩm phức tạp của Hàn Quốc.

Theo các phản ánh của doanh nghiệp, hạn ngạch ưu đãi đối với tôm Việt Nam hiện là 15.000 tấn/năm với thuế suất 0%. Tuy nhiên, cơ chế phân bổ thông qua đấu thầu tại Hàn Quốc làm phát sinh chi phí tiếp cận hạn ngạch khoảng 14-16% giá trị nhập khẩu, trong khi mức thuế nhập khẩu ngoài hạn ngạch là 20%. Các nhà nhập khẩu cho rằng dù áp dụng VKFTA nhưng tôm Việt Nam khi nhập khẩu vào Hàn Quốc thực tế vẫn coi như họ phải trả thuế từ 14-20%, làm tăng giá và khó cạnh tranh ở thị trường. Hậu quả là các nhà nhập khẩu Hàn Quốc không còn động lực để tăng mua tôm Việt Nam để được hưởng thuế suất ưu đãi theo Hiệp định VKFTA, và họ đang xem xét mua tôm từ các quốc gia khác (như Peru).

Kiến nghị bãi bỏ hạn ngạch xuất khẩu

Trước thực trạng trên, VASEP cho biết vừa có Công văn số 222/CV-VASEP gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Công Thương, báo cáo tình hình thực thi Hiệp định VKFTA, đồng thời đề xuất một số kiến nghị phục vụ việc xem xét nâng cấp hiệp định.

Cụ thể, để thúc đẩy xuất khẩu thủy sản, đặc biệt là tôm sang Hàn Quốc và tận dụng được các cam kết ưu đãi thuế quan của VKFTA, VASEP kiến nghị Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường ưu tiên đưa nội dung bãi bỏ hạn ngạch thuế quan đối với tôm Việt Nam vào chương trình tham vấn, đàm phán nâng cấp VKFTA với Hàn Quốc. Mục tiêu hướng tới áp dụng thuế suất nhập khẩu 0% không giới hạn khối lượng đối với các dòng sản phẩm tôm thuộc phạm vi cam kết.

Đồng thời, VASEP đề nghị các bộ xem xét đánh giá tác động hai chiều của các phương án nâng cấp VKFTA đối với thương mại thủy sản Việt Nam - Hàn Quốc, bảo đảm hài hòa lợi ích và không làm phát sinh các nghĩa vụ tuân thủ thiếu cần thiết đối với doanh nghiệp.

Theo đại diện hiệp hội, xuất khẩu ngành tôm Việt Nam trong 9 tháng đầu năm 2026 đạt 3,7 tỉ USD, tăng 11% so với cùng kỳ, nhưng tốc độ tăng trưởng đang chậm lại. Trong đó, Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất, đạt gần 1,2 tỉ USD, tăng 37%, chiếm 33% tổng kim ngạch. Việc tháo gỡ rào cản chi phí tiếp cận hạn ngạch sẽ là động lực quan trọng để gia tăng vị thế cạnh tranh của sản phẩm tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế.