Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Sáng nay, Quốc hội tiếp tục chuyển sang chất vấn nhóm vấn đề thứ hai thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ. Xin mời Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân lên vị trí để chuẩn bị chất vấn.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã có báo cáo 40 trang nêu chi tiết các nội dung liên quan đến vấn đề chất vấn. Trân trọng đề nghị các vị đại biểu Quốc hội tập trung chất vấn đối với ba nhóm vấn đề như sau:

Thứ nhất, kết quả triển khai thực hiện các nhiệm vụ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Trách nhiệm và giải pháp khắc phục tình trạng chậm bố trí, phân bổ, giải ngân và sử dụng chưa hiệu quả nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược, đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực đầu tư của doanh nghiệp cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Thứ hai, giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, xây dựng chính phủ số, kinh tế số, xã hội số; kết nối liên thông, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia, dữ liệu chuyên ngành và địa phương.

Khắc phục tình trạng nền tảng, hệ thống thông tin, phần mềm phân tán, thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến việc giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công.

Thứ ba, công tác quản lý, phát triển và thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo; hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn, bảo đảm an toàn, an ninh thông tin trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI; giải pháp hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp và người dân nâng cao năng lực, kỹ năng số, triển khai hiệu quả ứng dụng AI.

Trong quá trình điều hành, khi cần thiết, chủ tọa sẽ mời Phó Thủ tướng Chính phủ và các bộ trưởng, trưởng ngành báo cáo giải trình thêm những vấn đề liên quan đại biểu quan tâm.

Sau đây, xin mời Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu về vấn đề chất vấn trước khi đại biểu Quốc hội tiến hành chất vấn. Thời gian Bộ trưởng phát biểu không quá 5 phút.

Phát biểu mở đầu, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân báo cáo trước Quốc hội 3 vấn đề trọng tâm:

Về ý nghĩa chiến lược của Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 57 đã thể hiện tầm nhìn mang tính lịch sử, xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, đồng thời cũng là động lực chính của mô hình phát triển mới.

Kể từ sau khi Nghị quyết 57 được ban hành, chỉ riêng Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu, trình Quốc hội, Chính phủ ban hành theo thẩm quyền 195 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó Quốc hội đã thông qua 11 luật và một nghị quyết đặc thù - Nghị quyết số 193. Có thể nói, về cơ bản, thể chế triển khai Nghị quyết 57 đã hoàn thiện.

Đặc biệt, nguồn ngân sách tăng nhanh: Năm 2025 bố trí 75.000 tỷ đồng; năm 2026 bố trí 95.000 tỷ đồng; và năm 2027 dự kiến là 120.000 tỷ đồng.

Thứ hai, về các kết quả: Sau gần 2 năm triển khai quyết liệt, sự chuyển mình đã thể hiện rõ nét qua các con số cụ thể: Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu GII năm 2026 của Việt Nam tăng lên 1 bậc, xếp thứ 43 trên 139 quốc gia và đứng thứ ba ASEAN. Đã phê duyệt 11 nhiệm vụ công nghệ chiến lược với tổng kinh phí 6,6 nghìn tỷ đồng, trong đó vốn xã hội hóa đạt 71,8%. Đã phê duyệt đồng tài trợ 11 nhiệm vụ nghiên cứu chung Việt Nam - Nhật Bản về chip bán dẫn với tổng kinh phí gần 500 tỷ đồng. Các doanh nghiệp Việt Nam đã từng bước làm chủ một số công nghệ lõi trong lĩnh vực 5G, robot, UAV, camera AI, vaccine…

Tốc độ Internet di động tăng 50 bậc lên hạng 8 thế giới; mạng 5G phủ sóng 93,4% dân số với 27,2 triệu thuê bao. Đã phủ sóng 483 thôn lõm sóng và kích hoạt hệ Internet vệ tinh tại 196 điểm khó khăn nhất. Đến nay, cơ bản 100% thôn, bản trên cả nước đã được phủ sóng viễn thông. Với thành tích này, Việt Nam đã nhận giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ năm 2026 do Hiệp hội Thông tin di động toàn cầu trao tặng.

Doanh thu công nghiệp công nghệ số 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt 254,6 tỷ USD, tăng 53%. Đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể số quốc gia, danh mục 79 nền tảng dùng chung; đã có 70/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành và 8/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã đồng bộ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia; cả nước có khoảng 36,16 triệu chứng thư chữ ký số được cấp.

Chỉ số AI toàn cầu của Việt Nam tăng 18 bậc. Báo cáo xếp hạng năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026, Việt Nam đứng thứ 36 thế giới và thứ ba ASEAN. Những kết quả này ghi nhận bước tiến về năng lực số và trí tuệ nhân tạo gắn với mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh số mà Nghị quyết 57 đã đặt ra.

Thứ ba, về những tồn tại, hạn chế và điểm nghẽn thẳng thắn nhìn nhận: Đến ngày 30/10/2026, giải ngân mới đạt 42,12% dự toán trong phạm vi thống kê của Kho bạc Nhà nước. Thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế; việc định giá tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước còn lúng túng; một số nhiệm vụ công nghệ chiến lược triển khai chậm; công tác xây dựng dữ liệu còn chậm, chưa đồng bộ; cán bộ cấp xã ở một số nơi phải sử dụng nhiều phần mềm, người dân còn phải cung cấp lại thông tin; năng lực kiểm chứng AI, bảo vệ dữ liệu và ứng phó với nội dung giả mạo cần tiếp tục được nâng cao.

Trên tinh thần đó, Bộ Khoa học và Công nghệ trân trọng lắng nghe, cầu thị, tiếp thu các câu hỏi, ý kiến của đại biểu Quốc hội và cử tri cả nước, và phản ánh quyết tâm đưa các đột phá của Nghị quyết 57 đóng góp đắc lực cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Đại biểu Nguyễn Quang Huy (Hưng Yên): Báo cáo của Bộ cho biết nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia đã ghi nhận gần 5 tỷ giao dịch. Tuy nhiên vẫn còn 34/104 cơ sở dữ liệu chưa có dữ liệu đồng bộ về Trung tâm dữ liệu quốc gia; 7/8 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã kết nối vẫn còn đồng bộ ngoại tuyến. Đáng chú ý, người dân vẫn phải cung cấp lại thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Xin Bộ trưởng cho biết trách nhiệm của Bộ trong việc bảo đảm hệ thống thực sự liên thông, dữ liệu được tái sử dụng? Có cơ chế nào buộc các cơ quan phải chấm dứt yêu cầu người dân kê khai, nộp lại những thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu nhà nước? Xin cảm ơn Bộ trưởng.

Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Phú Thọ): Tôi xin hỏi Bộ trưởng một câu hỏi liên quan đến khoa học công nghệ. Bộ trưởng vừa có nói là hiện nay chúng ta làm chủ được công nghệ lõi liên quan đến UAV, rồi robot. Tôi đề nghị Bộ trưởng giải thích công nghệ lõi ở đây là lõi gì? Công nghệ nghiên cứu vật liệu chúng ta làm được những công nghệ gì, vật liệu gì? Nếu chúng ta không có nghiên cứu lĩnh vực công nghệ vật liệu thì làm gì có thể phát triển bền vững được. Tôi xin hỏi đã có quản lý nhà nước, định hướng về nghiên cứu công nghệ lõi như thế nào? 

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An): Năm 2026 ngân sách nhà nước bố trí khoảng 95.000 tỷ đồng cho khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên đến ngày 30 tháng 10 năm 2026, tỉ lệ giải ngân mới đạt 42,12%, và riêng đổi mới sáng tạo đạt 27,98%, chuyển đổi số đạt 29,90%. Đấy là tính theo tỉ lệ 53.000 tỷ đồng thuộc phạm vi thống kê của kho bạc. Nhưng còn so với tổng nguồn hơn 104.000 tỷ đồng của năm 2026 thì số thực chi mới khoảng 1/5, còn hơn 18.000 tỷ đồng chưa phân bổ chi tiết và hơn 8.000 tỷ đồng bị đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán. Xin Bộ trưởng cho biết: Nguyên nhân cơ bản nào dẫn đến tình trạng này? Nếu là nguyên nhân từ quá trình thực thi thì trách nhiệm chính thuộc cơ quan nào, cấp nào? 

Thứ hai, với năng lực hấp thu như hiện nay thì căn cứ nào để Bộ đề xuất tăng nguồn ngân sách này lên mức 120.000 tỷ đồng cho năm 2027?

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Về vấn đề dữ liệu thuộc phạm trù của Bộ Công an phụ trách, tôi xin phép chia sẻ nhanh. Đối với dữ liệu, có một số khó khăn. Thứ nhất, một thời kỳ rất dài, chúng ta lưu trữ dữ liệu ở nhiều nơi khác nhau, nhiều đơn vị khác nhau. Nên giờ việc đồng bộ, xây dựng lại cơ sở dữ liệu mới đòi hỏi phải có thời gian. Thứ hai vấn đề định mức, chi phí tính toán để xây dựng từng vấn đề dữ liệu cũng khác nhau; không phải 1 trang giấy chúng ta scan là có một định mức giống nhau, mà độ phức tạp của trang giấy đó sẽ dẫn đến các định mức khác nhau. Thứ ba là nhân lực phục vụ xây dựng dữ liệu cũng còn rất hạn chế. Đây là 3 nguyên nhân chính dẫn đến việc chậm trong xây dựng hệ thống dữ liệu.

Còn vấn đề người dân phải đến làm thủ tục hành chính nhiều, cán bộ xã phải giục nhiều, tôi cho rằng có 5 nguyên nhân. Thứ nhất là phần mềm chưa kết nối đồng bộ. Nguyên nhân thứ hai là quy trình biểu mẫu phần mềm chưa được điều chỉnh thống nhất. Nguyên nhân thứ ba là dữ liệu chưa đầy đủ. Nguyên nhân thứ tư là thiết bị đường truyền, hỗ trợ kỹ thuật một số nơi chưa đáp ứng. Nguyên nhân thứ năm là con người, một bộ phận người dân năng lực tiếp cận công nghệ số còn hạn chế, đặc biệt một số nơi cán bộ xã còn hạn chế về năng lực tiếp cận.

Về giải pháp, chúng tôi đã ban hành khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, đồng thời quyết liệt triển khai việc này. Đơn cử một việc Bộ đang tích cực làm là đi xuống một số xã ở một số địa phương, thống kê có 29 bài toán nhỏ mà cán bộ xã đang gặp phải. Chúng tôi đang hình thành lời giải để hướng dẫn cho từng cán bộ xã ở vùng đó. Sau khi hướng dẫn xong chúng tôi sẽ tổng quát hoá để có thể nhân rộng ra.

Thứ hai chúng tôi đang tiếp tục xuống cấp xã để lắng nghe hằng tuần, hằng ngày cán bộ xã làm chuyển đổi số phải làm gì, làm các báo cáo nào. Trên cơ sở đó chúng tôi sẽ tích hợp và đề ra hệ thống bài giải để cập nhật kiến thức cho cán bộ cấp xã, giúp cán bộ cấp xã tiếp cận, nâng cao kỹ năng. Đây là những giải pháp Bộ KH&CN đang làm.

Câu hỏi thứ hai về công nghệ lõi là câu hỏi rất thiết thực. Chúng ta sẽ làm chủ công nghệ lõi như thế nào? Bộ Chính trị đã ban hành thông báo kết luận về phát triển ngành công nghệ vật liệu. Chúng ta làm chủ công nghệ lõi ở những giai đoạn nào, ở những bước nào? Đơn cử ở chip 5G, bước thiết kế có thể làm được, nhưng để tạo ra được con chip đó chúng ta vẫn phải chuyển đi nước ngoài. Vậy ở đây trong công đoạn để tạo ra được một sản phẩm về công nghệ chiến lược sẽ có nhiều công đoạn, một số công đoạn chúng ta đã làm chủ được, đơn cử như việc thiết kế con chip bán dẫn, nhưng việc chế tạo nó liên quan đến cả vật liệu và rất nhiều yếu tố khác nữa. Hiện nay chúng ta vẫn phải gửi ra nước ngoài.

Vậy chiến lược của Bộ là gì? Bộ KH&CN phân ra 2 nhóm tiếp cận. Nhóm 1 là nhóm có thể áp dụng ngay trong công nghệ chiến lược thì tiến hành làm luôn, ví dụ như công nghệ vaccine, có thể chuyển giao từ nước ngoài về sản xuất ở trong nước. Đây là cách tiếp cận có thể đóng góp ngay cho sự phát triển của đất nước. Nhưng cũng có những nhóm công nghệ đòi hỏi thời gian lâu dài và không thể làm ngay được, đơn cử như UAV. UAV là một hệ thống tích hợp rất nhiều loại công nghệ trong đó, chip bán dẫn (để thu phát tần số) hay chip điều khiển, cơ khí, khoa học vật liệu, công nghệ vật liệu, lĩnh vực khác... Đối với những bài toán công nghệ lâu dài đó đòi hỏi chúng ta phải chia ra từng các nhóm vấn đề và đặt hàng từng nhóm để giải quyết, chứ không thể cùng một lúc làm đồng hành rất nhiều công nghệ. Đây là định hướng Bộ KH&CN sẽ làm trong thời gian tới.

Về câu hỏi tiếp theo, vấn đề giải ngân, công tác phân bổ dự toán ngân sách khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, được làm như sau: Thứ nhất, các địa phương, bộ ngành xây dựng dự toán, gửi dự toán về cho Bộ KH&CN tổng hợp, rà soát sơ bộ. Sau khi rà soát thì gửi cho Bộ Tài chính để cùng với Bộ Tài chính cấp kinh phí cho các đơn vị. Như vậy, trách nhiệm ở đây là 3 bên liên quan. Việc lập dự toán phải đảm bảo đầy đủ thông tin, hạch toán phải có sản phẩm đầu ra. Trách nhiệm của Bộ KH&CN lớn nhất, phải tổng hợp và thẩm định, và Bộ Tài chính cấp kinh phí. Như vậy, trách nhiệm của Bộ KH&CN ở đây có thể là chậm trong phân bổ, tổng hợp các dự toán.

Để giải quyết vấn đề này, có 3 giải pháp. Thứ nhất, tiếp tục làm việc trực tiếp với các địa phương để hướng dẫn khâu đề xuất dự toán. Chúng tôi đã tổ chức rất nhiều phiên họp trực tuyến với Giám đốc các Sở KH&CN địa phương để hỗ trợ lập đề xuất. Thứ hai, chúng tôi nhận thấy trong quá trình lập dự toán có thông tin trao đổi qua lại rất nhiều lần, nên chúng tôi đang phát triển 1 hệ thống thông tin giúp các địa phương, bộ ngành có thể lập dự toán trực tuyến trên đó, và Bộ sẽ hướng dẫn thẩm định trực tuyến Nếu làm như vậy thì khâu trao đổi thông tin qua lại sẽ rút ngắn thời gian, tăng chất lượng. Thứ ba là vấn đề hiệu quả. Chúng tôi cho rằng áp lực về giải ngân là có, mà doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, cần kinh phí để phát triển công nghệ rất lớn. Nhưng áp lực lớn hơn nữa là từng đồng ngân sách giải ngân phải hiệu quả. Chúng tôi không vì áp lực đó mà bằng mọi giá để giải ngân các kinh phí đó.

Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu): Chín tháng đầu năm, tăng trưởng GDP của Việt Nam rất ấn tượng, đạt trên 9%. Trong khi đó giải ngân vốn khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo ở mức khoảng 42%. Xin Bộ trưởng cho biết mối liên hệ giữa hai tỉ lệ đó? Mức đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong tăng trưởng GDP và đến khi nào thì khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo sẽ trở thành động lực tăng trưởng chính?

Đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang): AI đang mở ra cơ hội lớn cho phát triển kinh tế và quản trị quốc gia, nhưng cũng đặt ra những vấn đề về an toàn dữ liệu, quyền riêng tư, độ tin cậy của thông tin, trách nhiệm pháp lý và nguy cơ bất bình đẳng trong tiếp cận thông nghệ.

Xin Bộ trưởng cho biết Việt Nam sẽ xây dựng cơ chế quản trị AI như thế nào để vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát được các rủi ro, đặc biệt là trách nhiệm pháp lý thuộc về ai khi quyết định dựa trên AI gây thiệt hại cho người dân? Và cũng đề nghị Bộ trưởng cho biết thêm về chính sách phát triển AI, cần có giải pháp cụ thể như thế nào nào để người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế khác không bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số?

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Hà Nội): Thực hiện nghị quyết 57, ngân sách đầu tư cho khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã tăng hơn 7 lần, đạt 95.000 tỷ năm 2026 và dự kiến 120.000 tỷ năm 2027. Tuy nhiên, một số đại biểu cũng đã chất vấn về việc giải ngân ngân sách rất là thấp. Trung ương thì đạt 46,18%, địa phương đạt 38,5%, mà hai mũi nhọn là đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giải ngân chưa tới 30%. Bộ trưởng cũng đã đề cập đến vấn đề này rồi nhưng tôi xin Bộ trưởng chỉ rõ đâu là nút thắt lớn nhất, về cơ chế hay khâu tổ chức thực hiện khiến có tiền mà không tiêu được? Bộ trưởng cam kết giải pháp đột phá nào cho năm 2027 để vừa giải ngân hết vốn, vừa đảm bảo thực chất, tránh giải ngân chạy theo chỉ tiêu nhưng mà lại và gây thất thoát lãng phí?

Đại biểu Nguyễn Thị Lan (Hà Nội): Báo cáo số 324 ngày 2/11/2026 của Bộ KH&CN cho thấy nhiều cơ chế, chính sách và các quy định pháp luật đã được ban hành, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Tuy nhiên, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra những vướng mắc trong định giá tài sản trí tuệ và hướng dẫn áp dụng cơ chế chấp nhận rủi ro, gây trở ngại cho việc thành lập doanh nghiệp khởi nguồn spin-off và làm chậm việc đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường.

Kính đề nghị Bộ trưởng cho biết những giải pháp căn cơ để tháo gỡ đồng bộ các điểm nghẽn trên, tạo điều kiện cho các trường đại học và viện nghiên cứu đẩy mạnh thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ?

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Liên quan đến vấn đề tại sao tăng trưởng đạt hai con số, trong khi giải ngân có 42% và đóng góp của khoa học công nghệ cho tăng trưởng như thế nào, tôi xin đi thẳng vào vấn đề. Khoa học công nghệ cần có thời gian mới có thể đóng góp cho tăng trưởng. Bây giờ đối với ưu tiên của Bộ KH&CN là phải tìm ra những lĩnh vực có đóng góp cho tăng trưởng nhiều nhất và đầu tư đổi mới khoa học công nghệ vào lĩnh vực đó.

Đơn cử ở Việt Nam chúng ta, xuất khẩu hải sản, ngành thủy sản, bản thân tôi đã đi dọc các tỉnh miền Trung và đồng bằng sông Cửu Long, tới Ninh Thuận cũ để bàn về phát triển giống tôm hùm, xuống Cà Mau bàn về phát triển con tôm, rồi cá tra, ngay cả sầu riêng, ví dụ như vậy. Bây giờ, trong giai đoạn ngắn hạn, khoa học công nghệ phải được triển khai áp dụng vào các ngành có khả năng tăng trưởng nhanh. Tuy nhiên cũng không thể làm rất nhanh được.

Như con cá tra, khi tôi làm việc với doanh nghiệp, đã 10 năm họ nghiên cứu về giống cá tra rồi, nhưng vẫn chưa đạt được mức độ giống có thể gọi là kháng bệnh; tôm hùm cũng vậy.

Ở đây, tôi trả lời ngắn gọn, khoa học công nghệ cần có thời gian và giải pháp của Bộ KH&CN trong giai đoạn hiện nay vẫn chia làm hai hướng. Một hướng là tìm những lĩnh vực có thể đóng góp ngay vào sự tăng trưởng, đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vào các lĩnh vực này. Và thứ hai là lĩnh vực lâu dài hướng đến tự chủ, tự cường về công nghệ. Đây là hai hướng đi mà chúng tôi đang từng bước song hành với nhau.

Liên quan đến câu hỏi của đại biểu Ma Thị Thúy về AI, quản trị AI và chính sách AI cho người cao tuổi, Việt Nam đã ban hành luật AI và là một trong những quốc gia đầu tiên ban hành luật AI.

Khi chúng tôi xây dựng luật về AI, vấn đề an toàn là vấn đề rất quan trọng. Ví dụ câu hỏi đặt ra là nếu như một cán bộ, viên chức đưa một dữ liệu mật lên để hỏi AI thì có được hay không? Câu trả lời là theo quy định của pháp luật AI cũng như các nghị định, thông tư hướng dẫn thì không được. Có ba cấp độ, cấp độ rủi ro cao thì tuyệt đối không được. Còn đối với những dữ liệu phục vụ nghiên cứu, không phải thương mại hóa thì ở một chừng mực nào đó chúng ta có thể được sử dụng. Luật về AI cũng như nghị định về AI đã ban hành các hướng dẫn để hỗ trợ việc này.

Đại biểu hỏi làm thế nào để vừa quản lý nhưng vừa thúc đẩy phát triển? Tôi đơn cử ví dụ một tờ báo điện tử, nếu cho phép AI vào lấy dữ liệu thì chỉ số gọi là số lượng truy cập sẽ tăng lên rất nhiều, nhưng nếu không cho vào thì lượng truy cập sẽ giảm đi rất nhiều. Ở góc độ của một doanh nghiệp, để kinh doanh hoặc hoạt động trên lĩnh vực AI, việc dung hòa giữa bảo vệ dữ liệu hay bảo vệ sự an toàn cũng như việc phát triển là bài toán mà người đứng đầu doanh nghiệp phải xử lý.

Vậy vai trò của Bộ KH&CN ở đây là gì? Từ Luật Khoa học công nghệ, rồi luật AI và các thông tư, nghị định hướng dẫn, chúng tôi đã đưa ra được khung đạo đức về AI, cũng như đánh giá các mức độ rủi ro của AI và khuyến nghị cho các doanh nghiệp, các nhà phát triển một số trường hợp khi nào làm, khi nào không nên làm.

Tôi đặc biệt quan tâm đến câu hỏi liên quan đến chính sách AI cho người cao tuổi và người yếu thế. Đây là vấn đề khi xây dựng Luật Chuyển đổi số, luật AI, trong các mảng về chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, có nội dung liên quan đến những người yếu thế, trong đó có người cao tuổi. Giải pháp ở đây là gì? Lấy ví dụ, đối với những người yếu thế ở vùng sâu, vùng xa, đầu tiên là phải có sóng; phải có giải pháp mang sóng tới, mang đường truyền tới. Thứ hai là phải có thiết bị để truy cập, và thứ ba là phải có hướng dẫn. Tôi cho rằng một hướng dẫn đặc biệt hiệu quả trong thời gian vừa qua chính là nền tảng bình dân học vụ số. Quốc hội đã triển khai rất hiệu quả nền tảng bình dân học vụ số và được sự lan tỏa tích cực trong cộng đồng.

Câu hỏi của đại biểu Thu Dung về nguyên nhân giải ngân chậm, tôi cho rằng có bốn nguyên nhân chính.

Nguyên nhân thứ nhất là quy mô ngân sách tăng đột biến. Nếu như trước đây cả ngành khoa học công nghệ chỉ chịu trách nhiệm giải ngân trung bình một năm chi thường xuyên khoảng 12.000 tỷ, thì bây giờ chi để giải ngân bao gồm cả chi thường xuyên, chi đầu tư và cho cả lĩnh vực khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã gấp bảy lần.

Nguyên nhân thứ hai là có độ trễ của pháp luật. Nghị quyết 57 ban hành cuối tháng 12 năm 2024, việc xây dựng các thể chế pháp luật mới bắt đầu có hiệu lực từ năm 2026 hoặc cuối năm 2025. Như vậy có độ trễ về mặt pháp luật.

Thứ ba là có sự thay đổi căn bản trong xác định các nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Trước đây, thường từ các nhà khoa học có nhu cầu xây dựng các nhiệm vụ gửi lên. Nhưng bây giờ ngược lại, nhiệm vụ khoa học công nghệ phải xuất phát từ bài toán thực tiễn, phải có doanh nghiệp đặt hàng, phải có viện trường tham gia. Như vậy thay đổi về mặt bản chất trong xác định các nhiệm vụ học công nghệ và rõ ràng cách làm này sẽ khó hơn, mặc dù là kinh phí cấp cao hơn.

Thứ tư là về năng lực thực thi. Ở một số nơi, một số chỗ, một số ngành vẫn còn tâm lý e ngại.

Liên quan đến vấn đề đại biểu Nguyễn Thị Lan nói về định giá tài sản trí tuệ, Bộ KH&CN đã tham mưu cho Đảng ủy Chính phủ trình cho Bộ Chính trị ban hành một thông báo kết luận về vấn đề sở hữu trí tuệ.

Đây là một căn cứ chính trị rất vững để chúng ta thực hiện những chương trình, ndự án liên quan đến vấn đề sở hữu trí tuệ. Gần đây nhất là bổ sung việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Ở đây tôi cho rằng vấn đề định giá tài sản trí tuệ có năm vấn đề, khó khăn, thách thức.

Thứ nhất là khó dự báo kết quả thương mại. Bây giờ mình đầu tư 1 đồng cho một dự án khoa học công nghệ nhưng trong một số trường hợp, giá trị mang lại có thể vượt hàng tỷ lần số đó, tức là lợi nhuận có thể mang về dự báo rất khó.

Thứ hai là dữ liệu tham chiếu cũng chưa có nhiều. Đây cũng vẫn là một bài toán. Nếu chúng ta có đủ dữ liệu thì có thể định giá được dễ hơn.

Thứ ba là hồ sơ tài sản chưa đầy đủ.

Thứ tư là thiếu đội ngũ chuyên môn phù hợp và thứ năm là người có trách nhiệm quyết định giá trị tài sản còn tâm lý băn khoăn, e ngại. Tôi cho rằng nguyên nhân thứ năm này rất quan trọng.

Luật Khoa học công nghệ cũng như Luật Sở hữu trí tuệ đã giao thẩm quyền định giá tài sản cho cơ quan chủ trì, tôi đơn cử như một bệnh viện hay một trường đại học có toàn quyền quyết định về tài sản trí tuệ đó.

Tuy nhiên, trở lại năm nguyên nhân khó khăn tôi vừa nêu trên, người có thẩm quyền thì rất khó.

Đại biểu Lê Công Đỉnh (Tây Ninh): Thủ tướng Chính phủ đã giao 20 bài toán lớn cho 10 bộ, ngành và ban hành danh mục 30 sản phẩm công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, kết quả thương mại hóa còn hạn chế. Chương trình công nghệ cao mới có 47 sản phẩm, các nhiệm vụ độc lập có 20 sản phẩm mới được thương mại hóa và ứng dụng thực tế. Đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm về việc kết quả nghiên cứu chưa được chuyển hóa thành sản phẩm, hàng hóa để phục vụ thị trường. Đồng thời cho biết giải pháp đổi mới cơ chế khoán chi, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu công nghệ chiến lược; tháo gỡ khó khăn về chuyển giao tài sản trí tuệ, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp nhận và ứng dụng kết quả nghiên cứu.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên): Theo số liệu trong báo cáo của Chính phủ, thời gian qua, đầu tư của doanh nghiệp tư nhân cho đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số còn thấp so với các nước trong khu vực. Theo số liệu khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, chỉ có 8,8% số doanh nghiệp có đổi mới sản phẩm, 3,9% doanh nghiệp có hợp tác về khoa học công nghệ; tỉ lệ doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm mới tại Việt Nam thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực. Đề nghị Bộ trưởng cho biết rõ nguyên nhân và những giải pháp để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu phát triển và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đẩy mạnh đầu tư của doanh nghiệp tư nhân cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thời gian tới.

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) tranh luận: Bộ trưởng cho biết đã xác định 26 bài toán ở cấp cơ sở. Tôi cho rằng đây không phải là những bài toán nhỏ mà rất lớn và khó khăn. Tôi chia sẻ với những áp lực mà cán bộ Bộ Khoa học và Công nghệ đang phải xử lý các vấn đề này. Tuy nhiên, Bộ trưởng mới nêu các bài toán mà chưa làm rõ giải pháp và thời hạn xử lý cụ thể. Trong khi đó, cấp cơ sở đang mong đợi hằng ngày, hằng giờ về vấn đề này.

Tôi cũng muốn trao đổi thêm một vấn đề thực tế hiện nay là tình trạng có quá nhiều ứng dụng ở các bộ, ngành, địa phương. Người dân, kể cả cán bộ, công chức, đảng viên… phải cài đặt nhiều ứng dụng, quản lý nhiều tài khoản và liên tục nhập lại thông tin, gây không ít khó khăn trong quá trình sử dụng. Đây là bài toán chúng ta vẫn chưa giải quyết được.

Theo chính báo cáo của Bộ, hiện còn 4/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu chưa được xây dựng; trong số 8 cơ sở dữ liệu đã kết nối, có 7 cơ sở vẫn đồng bộ ngoại tuyến; 30/79 nền tảng số dùng chung quốc gia chưa được triển khai.

Để đánh giá hiệu quả thực chất, tôi cho rằng Bộ cần cam kết những chỉ tiêu cụ thể gắn với thời hạn hoàn thành, chẳng hạn đến thời điểm nào sẽ cắt giảm được bao nhiêu loại giấy tờ, bao nhiêu hồ sơ người dân không còn phải nộp lại, thay vì chỉ thống kê số lượt trao đổi dữ liệu. Đây là vấn đề Bộ cần quan tâm làm rõ.

Thứ hai, Bộ có kế hoạch rà soát, tích hợp các ứng dụng trùng lặp về một đầu mối, sử dụng một tài khoản định danh duy nhất và dừng các dự án mới có nội dung trùng lặp với các nền tảng quốc gia hay không? Nếu có, lộ trình thực hiện cụ thể như thế nào?

Tiếp tục cập nhật...