Giải mã điểm nghẽn kỹ thuật và tối ưu hóa năng suất canh tác

Sáng 12/11, vấn đề này được phân tích sâu sắc tại diễn đàn "Phát triển nguyên liệu dứa và chanh dây đáp ứng nhu cầu chế biến và xuất khẩu tại vùng Bắc Trung Bộ". Sự kiện do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An tổ chức. Bức tranh toàn cảnh cho thấy, Nghệ An sở hữu gần 1,4 triệu ha đất nông nghiệp cùng điều kiện thổ nhưỡng vô cùng thuận lợi nhưng dư địa khổng lồ của thị trường thế giới vẫn chưa được khai thác triệt để.

Ông Phạm Quốc Liêm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, dẫn chứng quy mô nhập khẩu dứa toàn cầu hiện đạt 6,1 tỷ USD, trong đó dứa tươi chiếm 3,5 tỷ USD và dứa chế biến chiếm 2,6 tỷ USD. Trong khi đó, với 60.000 ha dứa trên cả nước, kim ngạch xuất khẩu năm 2025 mới đạt 116,2 triệu USD. Chanh dây cũng đang bứt phá khi diện tích cả nước đạt 12.600 ha, mang về hơn 202 triệu USD trong 10 tháng năm 2025 và được kỳ vọng chạm mốc 300 triệu USD vào năm 2026.

Dưới góc độ thực tiễn, ông Đinh Cao Khuê, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc DOVECO, khẳng định việc gia tăng năng suất trên từng hecta mang ý nghĩa sống còn. Ông chỉ rõ, nếu chăm sóc và xử lý ra hoa đúng thời điểm, năng suất dứa có thể đạt 60-70 tấn/ha, mang lại lợi nhuận 150-200 triệu đồng. Ngược lại, do ảnh hưởng thời tiết lạnh phía Bắc, cây dễ ra hoa tự nhiên khiến quả nhỏ, năng suất sụt giảm chỉ còn 25-30 tấn/ha.

Để khắc phục, nông dân đang phải buộc lá che điểm sinh trưởng với chi phí lên tới 15 triệu đồng/ha, tạo gánh nặng lớn khi lao động nông thôn ngày càng khan hiếm. Bên cạnh đó, kỹ thuật làm đất cũng quyết định trực tiếp đến năng suất. Dẫn kinh nghiệm từ Costa Rica và Philippines, ông Khuê khuyến cáo người trồng phải làm đất thật kỹ, lên luống cao từ 30 cm trở lên ở những nơi dễ đọng nước, đồng thời kiểm tra nghiêm ngặt độ pH và sử dụng chồi giống chuẩn.

Việc canh tác cũng cần bám sát nhu cầu thị trường, không thể dùng một loại giống cho mọi mục đích. Chuyên gia này lưu ý, giống MD2 sẽ phù hợp nhất cho xuất khẩu tươi, giống Cayenne là lựa chọn tối ưu cho chế biến, trong khi giống Queen lại đáp ứng tốt nhu cầu tiêu dùng nội địa.

Trợ lực từ chính sách và định hướng phát triển chuỗi chế biến sâu

Để người nông dân yên tâm đầu tư bài bản, Nghệ An đã cho thấy tư duy quản lý đột phá khi gắn chặt chính sách ngân sách với đầu ra của doanh nghiệp. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ mở rộng diện tích dứa lên 11.040 ha, đồng thời quy hoạch các vùng sinh thái có độ cao từ 500-1.300 m tại Quế Phong, Tương Dương để phát triển chanh dây.

Bà Võ Thị Nhung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, cho biết tỉnh đang triển khai cơ chế hỗ trợ mạnh mẽ. Cụ thể, tỉnh chi trả 80% chi phí cây giống chất lượng cao, cấp 5 triệu đồng/ha tiền làm đất và thêm 3,5 triệu đồng/ha mua màng nilon phủ luống. Điểm mấu chốt là 100% diện tích nhận hỗ trợ đều được cam kết liên kết bao tiêu sản phẩm với các doanh nghiệp lớn.

Cách tiếp cận đồng bộ này đã thu hút hơn 50 địa phương đăng ký trồng dứa với diện tích vượt 2.500 ha, từng bước phủ xanh những vùng đất đồi kém hiệu quả tại Giai Xuân, Tân An và Đại Đồng. Sự liên kết này không chỉ nằm ở khâu thu mua cuối vụ mà được thiết lập ngay từ đầu vào. DOVECO đang mở rộng 500 ha liên kết mới, trực tiếp cung ứng chồi giống chuẩn, hỗ trợ kỹ thuật và khấu trừ tiền giống khi thu hoạch.

Quan trọng hơn, bài toán giá trị gia tăng đang được giải quyết triệt để thông qua các nhà máy chế biến sâu. DOVECO đã quyết định rót 500 tỷ đồng xây dựng Nhà máy chế biến rau quả xuất khẩu tại xã Nghĩa Thọ. Cơ sở này dự kiến cung cấp ra thị trường 30.000 tấn dứa tươi và 20.000 tấn nước dứa cô đặc mỗi năm, đòi hỏi nguồn nguyên liệu bao phủ từ Nghệ An đến Quảng Trị.

Các sản phẩm nông sản giờ đây được phân loại kỹ lưỡng, quả đạt chuẩn đóng gói xuất khẩu tươi, các phẩm cấp khác được đưa vào dây chuyền làm nước ép, puree hoặc cấp đông. Khép lại diễn đàn, ông Nguyễn Văn Đệ - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An tái khẳng định cam kết đồng hành bền bỉ cùng doanh nghiệp và người dân, quyết tâm tạo dựng môi trường thuận lợi nhất để đưa nông sản tự tin chinh phục thế giới.