Ngày 27/2/2026, tại Hà Nội, Bộ Y tế đã tổ chức hội thảo truyền thông chính sách về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Tại đây, nhiều giải pháp mạnh tay đã được đưa ra nhằm giải quyết những thách thức mới trong công tác kiểm soát thuốc lá tại Việt Nam.

Thách thức từ "vòng vây" điểm bán quanh trường học

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn ghi nhận những thành tựu sau 13 năm thực hiện luật, đặc biệt là sự sụt giảm tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đối mặt với gánh nặng bệnh tật và kinh tế khổng lồ.

Về sức khỏe: Ước tính mỗi năm thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong.

Về kinh tế: Năm 2022, tổn thất do thuốc lá chiếm khoảng 108.700 tỷ đồng (tương đương 1,14% GDP). Nếu tính cả các hệ lụy về môi trường như phá rừng và rác thải nhựa, con số này vượt ngưỡng 2% GDP.

Đáng chú ý, tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày vẫn diễn ra phổ biến. Kết quả giám sát tại các đô thị lớn cho thấy một thực trạng báo động: trung bình có tới 13 điểm bán thuốc lá bao quanh mỗi trường học. Việc bày bán công khai bao thuốc được xem là hình thức quảng cáo trực tiếp, kích thích sự tò mò và thói quen tiêu dùng của học sinh.

Xóa bỏ quảng cáo trá hình qua hình thức "tủ kín, rèm che"

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo luật lần này là cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. TS Nguyễn Trọng Khoa - Phó cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) - phân tích rằng việc cho phép trưng bày hiện nay vô tình tạo điều kiện cho các điểm bán quảng cáo sản phẩm, đi ngược lại cam kết của Việt Nam tại Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá (WHO FCTC).

"Việc cấm trưng bày nhằm loại bỏ quảng cáo trá hình, giảm sức hấp dẫn và hỗ trợ người hút thuốc cai nghiện thành công hơn," ông Khoa nhấn mạnh.

Dự thảo đề xuất mô hình quản lý nghiêm ngặt tương tự Singapore:

Tủ đựng chuyên dụng: Thuốc lá phải được cất giữ trong tủ riêng, không để chung với hàng hóa khác.

Che khuất tầm nhìn: Tủ phải có cửa đóng kín, rèm hoặc mành che sao cho khách hàng không nhìn thấy bao thuốc từ bên ngoài.

Quy trình lấy hàng: Người bán chỉ được mở tủ khi thực hiện giao dịch và phải đóng lại ngay lập tức.

Kinh nghiệm từ 59 quốc gia đã áp dụng lệnh cấm này cho thấy, tỷ lệ người trưởng thành hút thuốc ở nhóm này thấp hơn khoảng 7% so với các quốc gia không áp dụng.

Luật hóa quy định cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng

Bên cạnh việc siết chặt điểm bán, Bộ Y tế cũng nhấn mạnh việc luật hóa lệnh cấm đối với các loại thuốc lá mới. Dựa trên Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội và Luật Đầu tư năm 2025, dự thảo luật sửa đổi sẽ tập trung cấm toàn diện việc sản xuất, kinh doanh, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn khẳng định, việc luật hóa là yêu cầu tất yếu để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, bảo vệ trẻ em và phụ nữ - những đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước các sản phẩm chứa nicotine thế hệ mới.

Khuyến nghị từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)

Ông Nguyễn Tuấn Lâm, chuyên gia WHO tại Việt Nam, đề xuất dự thảo cần làm rõ cơ chế thực thi và thẩm quyền xử phạt. WHO khuyến nghị Việt Nam:

Loại bỏ hoàn toàn các khu vực hút thuốc trong nhà và trên phương tiện công cộng.

Thiết lập môi trường không khói thuốc tuyệt đối tại các trường đại học.

Số hóa giám sát: Xây dựng ứng dụng di động và đường dây nóng để người dân phản ánh kịp thời các hành vi vi phạm.

Việc bảo vệ quyền được sống và học tập trong môi trường trong lành phải là trung tâm của mọi quyết sách, hướng tới một Việt Nam khỏe mạnh và giảm thiểu gánh nặng từ "cái chết trắng".