Áp lực chi phí và "nút thắt" logistics từ biến động địa chính trị

Phát biểu tại cuộc họp báo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhận định, năm 2026 sẽ đối mặt với nhiều khó khăn hơn năm 2025. Căng thẳng tại Trung Đông đang tác động trực tiếp đến thị trường nhiên liệu và vật tư nông nghiệp toàn cầu, đặc biệt là ngành phân bón và xăng dầu.

Theo đánh giá sơ bộ, biến động giá dầu thế giới có thể đẩy chi phí đầu vào sản xuất nông nghiệp tăng từ 3–5%. Đáng chú ý, giá phân bón urê hiện đã chạm mức 540–545 USD/tấn, mức cao nhất kể từ năm 2025. Điều này gây áp lực trực tiếp lên biên lợi nhuận của doanh nghiệp và sức cạnh tranh của sản phẩm thiên nhiên Việt Nam.

Bên cạnh chi phí đầu vào, bài toán logistics đang trở thành "nút thắt" lớn cho các đơn hàng quốc tế. Ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính cho biết, cước vận tải biển có nguy cơ tăng từ 25–35%.

Đồng thời, thời gian vận chuyển cũng kéo dài thêm từ 7–14 ngày do tàu thuyền phải thay đổi lộ trình để tránh khu vực xung đột. Những yếu tố này làm suy giảm năng lực cạnh tranh của các mặt hàng chủ lực như gỗ, thủy sản và nông sản chế biến – vốn là những nhóm sản phẩm đang trong lộ trình xây dựng bản sắc thương hiệu tại các thị trường xa.

Với kim ngạch xuất khẩu sang Trung Đông đạt khoảng 1,74 tỷ USD vào năm 2025, bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này cũng đặt ra yêu cầu cấp bách về việc tái cấu trúc lộ trình vận hành để bảo vệ uy tín thương hiệu.

Nội lực từ các ngành hàng chủ lực và chiến lược thích ứng linh hoạt

Dù đối mặt với "cơn gió ngược" từ địa chính trị, bức tranh xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 2 tháng đầu năm 2026 vẫn ghi nhận những điểm sáng đáng kể. Tổng kim ngạch ước đạt 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm 2025. Sự tăng trưởng đồng loạt ở tất cả các mặt hàng là minh chứng cho nội lực mạnh mẽ của sản phẩm Việt.

Cụ thể, nhóm ngành nông sản đạt 6,09 tỷ USD (tăng 17,1%); lâm sản đạt 2,8 tỷ USD (tăng 7,4%); thủy sản đạt 1,76 tỷ USD (tăng 23,3%). Đặc biệt, ngành chăn nuôi ghi nhận mức tăng trưởng đột biến 84,3%, đạt 141 triệu USD, cho thấy hiệu quả từ công tác tái đàn và kiểm soát dịch bệnh.

Để giữ vững mục tiêu kim ngạch 73–74 tỷ USD trong năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng 3 kịch bản ứng phó dựa trên diễn biến xung đột. Trong trường hợp xấu nhất nếu xung đột kéo dài cả năm, xuất khẩu sang Trung Đông có thể bị gián đoạn hoàn toàn. Đồng thời, thị trường châu Âu và Bắc Phi cũng đứng trước nguy cơ sụt giảm sản lượng tới 50%.

Để hóa giải thách thức, ngành nông nghiệp đang quyết liệt thực hiện cơ cấu lại theo hướng xanh, sinh thái và tuần hoàn. Mục tiêu cốt lõi là giảm phụ thuộc vào vật tư nhập khẩu và nâng cao giá trị gia tăng trên từng đơn vị sản phẩm.

Việc tận dụng tốt thị trường châu Á (hiện chiếm 45,5% thị phần) và giữ vững các "chân kiềng" như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản sẽ là chiến lược trọng tâm. Kết hợp với việc đẩy mạnh chuyển đổi số và hoàn thiện thể chế, nông sản Việt sẽ có thêm điểm tựa để vượt qua khủng hoảng chuỗi cung ứng, khẳng định vị thế thương hiệu bền vững trên toàn cầu.