Thách thức từ thực tiễn và yêu cầu minh bạch hóa pháp lý

Tại hội nghị trực tuyến nhằm phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật mới nhất trong lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ thực vật, ông Nghiêm Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, khẳng định việc xây dựng chính quyền hai cấp là một cuộc cải cách lớn, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Theo ông Nghiêm Quang Tuấn, hệ thống văn bản pháp luật hiện hành cần tiếp tục được sửa đổi theo hướng đồng bộ, đồng thời làm rõ thẩm quyền của từng đơn vị. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các hoạt động gắn trực tiếp với xuất khẩu nông sản, trong bối cảnh các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe. Việc rà soát, bổ sung các quy định pháp lý sẽ giúp địa phương chủ động hơn trong công tác điều hành, qua đó lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, tạo động lực cho những bước chuyển mình mạnh mẽ của ngành nông nghiệp trong giai đoạn mới.

Ở góc độ nền tảng pháp lý, Quốc hội đã thông qua Luật số 146/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Trong đó, các nội dung điều chỉnh tập trung chủ yếu vào Luật Trồng trọt và Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành các nghị định hướng dẫn thi hành, đồng thời Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Thông tư số 07/2026/TT-BNNMT, quy định chi tiết nhiều nội dung mới liên quan đến quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói cũng như phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.

Đối với vấn đề khảo nghiệm phân bón, ông Vũ Thắng, Phó Trưởng phòng Quản lý phân bón, cho biết pháp luật hiện hành đã phân định rõ hai nhóm phân bón là phải khảo nghiệm và không phải khảo nghiệm. Theo đó, những loại phân bón có công thức rõ ràng, đã được sử dụng ổn định và không gây nguy cơ đối với môi trường đất hay an toàn thực phẩm sẽ được miễn khảo nghiệm, qua đó giảm bớt gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng đối với các loại vật tư tiềm ẩn nguy cơ tác động tiêu cực, cơ quan quản lý vẫn yêu cầu phải thực hiện khảo nghiệm nghiêm ngặt trước khi cho phép lưu hành trên thị trường.

Cũng theo ông Vũ Thắng, danh mục các loại phân bón không phải khảo nghiệm đã được mở rộng đáng kể qua từng giai đoạn nhằm tạo môi trường kinh doanh thông thoáng hơn. Hiện nay, công tác quản lý phân bón vẫn được thực hiện theo Luật Trồng trọt năm 2018, trong đó mọi sản phẩm đều phải có Quyết định công nhận lưu hành trước khi đưa ra thị trường. Đáng chú ý, thủ tục hành chính này không thu bất kỳ khoản phí hay lệ phí nào. Cơ quan quản lý đang nỗ lực hướng tới mục tiêu 100% hồ sơ được tiếp nhận và xử lý qua môi trường điện tử, qua đó tối ưu hóa thời gian và giảm thiểu chi phí cho các tổ chức, doanh nghiệp.

Giải pháp tháo gỡ nút thắt thúc đẩy nông sản vươn xa

Liên quan đến công tác quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, bà Phạm Thị Xuân, đại diện Phòng Hợp tác quốc tế và Truyền thông, cho biết đơn vị đang chuẩn bị ban hành các hướng dẫn cụ thể về việc xác định tọa độ vùng trồng. Việc định vị chính xác không chỉ phục vụ công tác giám sát mà còn là mắt xích quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số của ngành nông nghiệp, giúp tích hợp dữ liệu vùng nguyên liệu vào hệ thống quản lý chung và nâng cao tính minh bạch của nông sản khi tham gia thị trường quốc tế.

Theo bà Phạm Thị Xuân, quy định mới cũng đã bãi bỏ yêu cầu vùng trồng phải liền vùng, liền thửa như trước đây. Thay vào đó, các hộ sản xuất nhỏ lẻ có thể liên kết với nhau để hình thành vùng nguyên liệu tập trung, đáp ứng diện tích tối thiểu theo quy định là 10 ha đối với cây trồng lâu năm. Đây được xem là giải pháp mang tính thực tiễn cao, góp phần khắc phục tình trạng sản xuất manh mún. Trong trường hợp phát sinh vi phạm tại một lô hàng có nhiều mã số, cơ quan chức năng sẽ chỉ xử lý đúng vùng trồng vi phạm, thay vì áp dụng biện pháp đình chỉ diện rộng, qua đó bảo vệ quyền lợi chính đáng của các hộ sản xuất tuân thủ quy định.

Trong lĩnh vực kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt, cho biết các quy định phân biệt giữa bán buôn và bán lẻ đã được đặt ra từ các nghị định trước đó. Cụ thể, nội dung này được quy định tại Nghị định số 123 và được hướng dẫn chi tiết tại Nghị định số 09/2018 về hoạt động thương mại. Điểm cải cách đáng chú ý là việc bãi bỏ yêu cầu về bằng cấp hay trình độ chuyên môn đối với chủ cơ sở kinh doanh, thay vào đó tập trung vào điều kiện người trực tiếp bán hàng phải có kiến thức chuyên môn phù hợp để tư vấn, hướng dẫn người dân sử dụng đúng cách.

Cũng theo bà Nguyễn Thị Thu Hương, quy định về việc tạm dừng mã số vùng trồng hoặc cơ sở đóng gói theo đề nghị của cá nhân, tổ chức đã được luật hóa rõ ràng trong các nghị định mới. Khi có nhu cầu tạm dừng hoạt động, cơ quan quản lý sẽ ban hành quyết định ghi rõ thời gian tạm dừng theo đề xuất của chính đơn vị đó. Đối với các mã số cũ đang trong quá trình chuyển đổi sang định dạng mới, các bên liên quan được dành thời hạn 6 tháng để hoàn thiện thủ tục. Trong thời gian chuyển tiếp, các mã số cũ vẫn tiếp tục có giá trị sử dụng nhằm tránh làm gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh và giao thương.

Khép lại hội nghị, ông Nghiêm Quang Tuấn nhấn mạnh việc hoàn thiện khung pháp lý không nhằm siết chặt hay gây thêm khó khăn cho hoạt động sản xuất. Mục tiêu cốt lõi là nâng cao năng lực quản trị, đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật ngày càng cao từ phía các thị trường nhập khẩu. Ông lưu ý toàn bộ chuỗi cung ứng, từ vùng trồng đến cơ sở đóng gói, đều phải được phía đối tác chấp thuận và giám sát chặt chẽ. Vì vậy, việc tuân thủ pháp luật và thực hiện kiểm tra định kỳ hằng năm là yếu tố then chốt để bảo vệ uy tín và thương hiệu nông sản Việt Nam.

Trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng các địa phương và doanh nghiệp trong quá trình rà soát, điều chỉnh những nội dung còn bất cập. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẽ tập trung đơn giản hóa hệ thống văn bản, giúp các đối tượng liên quan dễ dàng tiếp cận và áp dụng. Việc đẩy mạnh phân cấp quản lý gắn với tăng cường hậu kiểm được kỳ vọng sẽ tạo dựng môi trường sản xuất, kinh doanh minh bạch và bền vững, qua đó mở rộng hành lang pháp lý để nông sản Việt Nam tự tin chinh phục các thị trường khó tính trên thế giới.