Thách thức từ tiêu chuẩn chất lượng và rào cản truy xuất

Năm nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt trên 74 tỷ USD. Trong đó, nhóm hàng nông sản dự kiến đóng góp khoảng 40 tỷ USD, còn ngành thủy sản hướng tới con số 11,5 tỷ USD với sản lượng vượt mốc 10 triệu tấn. Những mục tiêu đầy tham vọng này đòi hỏi một sự chuyển dịch mạnh mẽ sang sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế, cùng hệ thống truy xuất nguồn gốc hoàn chỉnh để có thể thâm nhập sâu và bền vững vào các thị trường khó tính.

Trong bức tranh chung của cả nước phấn đấu xuất siêu trên 23 tỷ USD vào năm 2026, khu vực nông lâm thủy sản tiếp tục giữ vai trò trụ cột quan trọng nhất trong cán cân thương mại. Với đặc thù là nhóm ngành tạo sinh kế cho hàng triệu hộ dân, nông sản không chỉ được kỳ vọng tăng về lượng mà buộc phải tập trung nâng cao chất lượng. Đây là yêu cầu mang tính bắt buộc nhằm bù đắp chi phí tuân thủ ngày càng cao, đồng thời duy trì và mở rộng thị phần tại các quốc gia áp dụng hàng rào bảo hộ thương mại nghiêm ngặt.

Ở cấp độ ngành hàng, những áp lực mang tính chu kỳ cùng các yêu cầu kỹ thuật ngày càng khắt khe từ thị trường đang hiện hữu rõ nét. Điển hình như ngành hồ tiêu và cây gia vị, dù đạt giá trị xuất khẩu 1,66 tỷ USD trong năm 2025 nhờ hưởng lợi từ sự sụt giảm nguồn cung tại Brazil hay Indonesia, song mức tăng này vẫn chưa phản ánh một nền tảng phát triển bền vững. Khi các quốc gia cạnh tranh phục hồi sản xuất, áp lực về giá và tiêu chuẩn sẽ nhanh chóng quay trở lại, buộc Việt Nam phải thay đổi căn bản từ tăng trưởng dựa trên giá sang tăng trưởng dựa trên chất lượng.

Chỉ rõ những hạn chế trong quản trị quy mô hiện nay, bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam, cho rằng ngành hàng vẫn trong tình trạng phân mảnh, rải rác, thiếu các cánh đồng mẫu lớn. Theo bà Liên, mong muốn kiểm soát đồng bộ trên quy mô lớn nhất có thể đang gặp nhiều hạn chế khách quan, xuất phát từ điều kiện địa lý cũng như phương thức canh tác truyền thống của người dân.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đã đưa ra những giải pháp mang tính pháp lý nhằm tháo gỡ nút thắt truy xuất nguồn gốc. Ông cho biết ngành đã tiến hành sửa đổi 15 luật và trình Chính phủ một nghị định mới, qua đó mở rộng thêm các cơ sở nuôi trồng thủy sản có nguyện vọng đăng ký cấp mã số. Theo ông Luân, đây là bước đi trọng tâm để tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc đối với nguyên liệu thủy sản phục vụ trực tiếp cho hoạt động xuất khẩu.

Nhấn mạnh yếu tố uy tín ngành hàng, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, khẳng định chất lượng sản phẩm là điều kiện tiên quyết. Ông Hải cho rằng chất lượng không chỉ quyết định khả năng xuất khẩu lâu dài mà còn giúp duy trì uy tín với khách hàng, đồng thời tạo nền tảng để chinh phục các thị trường mới. Bên cạnh đó, ông cũng lưu ý rằng xây dựng thương hiệu cần được đặt ở vị trí trung tâm, bởi thương hiệu chính là điểm tựa của niềm tin trên thị trường toàn cầu.

Chế biến sâu và hệ sinh thái tiêu chuẩn bền vững

Từ những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường, công nghệ chế biến sâu đang nổi lên như một đòn bẩy cốt lõi, mở ra chương phát triển mới cho nông nghiệp Việt Nam. Việc nhiều doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư và làm chủ các công nghệ tiên tiến từ châu Âu và Nhật Bản đã giúp nhóm hàng chế biến sâu trở thành trụ cột ổn định thị trường, thay vì phụ thuộc vào nông sản tươi vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các công nghệ như cấp đông nhanh IQF giúp giữ trọn cấu trúc và hương vị nguyên bản, hay sấy thăng hoa bảo toàn tối đa dưỡng chất, đang giúp nông sản Việt bắt kịp xu hướng tiêu dùng lành mạnh trên phạm vi toàn cầu.

Song hành với cuộc cách mạng công nghệ là quá trình thiết lập hệ thống tiêu chuẩn quốc tế, được xem như những “giấy thông hành” bắt buộc để tham gia các chuỗi cung ứng giá trị cao. Các doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu đã từng bước chuẩn hóa quy trình theo ISO 22000, BRC, FSSC 22000 cùng các chứng nhận đặc thù như Halal và Kosher. Đáng chú ý, khả năng truy xuất nguồn gốc thông qua mã số vùng trồng kết hợp công nghệ Blockchain đang dần trở thành chuẩn mực, góp phần củng cố niềm tin của đối tác quốc tế đối với thương hiệu Việt.

Cùng với đó, mô hình cánh đồng mẫu lớn và liên kết chuỗi giá trị đang từng bước thay thế phương thức canh tác nhỏ lẻ truyền thống nhằm tối ưu hóa hiệu quả quản trị. Các số liệu ngành cho thấy, khi tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp, thu nhập của người nông dân tăng trung bình từ 15–20% nhờ giảm khâu trung gian và áp dụng kỹ thuật đồng bộ. Việc đầu tư bài bản vào vùng nguyên liệu không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn góp phần hình thành hạ tầng xã hội bền vững, từ đào tạo nghề, bảo hiểm nông nghiệp đến cải thiện an sinh cho cộng đồng địa phương.

Trong bức tranh chuyển dịch đó, Thabico Group nổi lên như một minh chứng tiêu biểu với hệ sinh thái chế biến hoàn chỉnh gồm 06 nhà máy chiến lược đặt tại các vùng nguyên liệu trọng điểm phía Nam. Tại Tây Ninh, cụm 03 nhà máy tập trung vào trái cây nghiền, nước ép cô đặc, thực phẩm đông lạnh chế biến sẵn và các sản phẩm gốc thực vật. Trong khi đó, tại Đồng Tháp, các nhà máy được đầu tư chuyên sâu cho nhóm sản phẩm từ dừa và rau củ quả cấp đông nhanh với công suất lớn, đồng thời thiết lập hệ thống văn phòng đại diện tại Malaysia và Canada để kết nối trực tiếp với khách hàng toàn cầu.

Sự khác biệt trong quản trị doanh nghiệp còn thể hiện ở cam kết thực thi các tiêu chuẩn ESG một cách bài bản và xuyên suốt. Tại Tiền Giang, dự án 1.800 ha dừa hữu cơ đạt năng suất 16.000 trái mỗi ha mỗi năm là kết quả của mô hình liên kết trực tiếp với 1.540 hộ nông dân. Doanh nghiệp không chỉ tuân thủ mà còn chủ động kiến tạo các chuẩn mực bền vững mới thông qua việc đạt hàng loạt chứng nhận quốc tế uy tín như Rainforest Alliance cùng các chứng nhận hữu cơ của Mỹ, châu Âu và Nhật Bản.

Hướng tới tương lai phát triển bền vững, tập đoàn đã cam kết lộ trình Net Zero vào năm 2050, với mục tiêu giảm 10% lượng khí thải nhà kính vào năm 2030 thông qua việc sử dụng năng lượng tái tạo. Với lực lượng lao động chủ yếu là người địa phương và tỷ lệ phụ nữ chiếm 42%, doanh nghiệp đang đóng góp tích cực vào sự thịnh vượng của cộng đồng nơi hoạt động. Việc tham gia triển lãm Gulfood Dubai 2026 sắp tới, cùng các giải pháp nguyên liệu tối ưu, được kỳ vọng sẽ trở thành dấu mốc khẳng định vị thế của nông sản Việt trên trường quốc tế dựa trên nền tảng công nghệ và quản trị vững chắc.