Thách thức vận hành và rào cản phân phối hàng hóa trực tuyến

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục đối mặt với những biến động khó lường, thương mại điện tử ngày càng nổi lên như một trụ cột quan trọng của hệ thống phân phối hiện đại, đặc biệt đối với các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Tại Hội nghị kết nối cung cầu và thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm Việt, sản phẩm địa phương trên các sàn thương mại điện tử và nền tảng số, diễn ra vào tháng 12/2025, các chuyên gia cho rằng đây đang là một “lối đi tắt” giàu tiềm năng, giúp nông sản và các sản phẩm đặc trưng địa phương tiếp cận trực tiếp thị trường ASEAN.

Bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), cho biết thương mại điện tử hiện đã trở thành một phương thức phân phối phổ biến, với tốc độ tăng trưởng duy trì trên mức 20% mỗi năm. Tuy nhiên, bà Lại Việt Anh cũng lưu ý rằng bên cạnh những doanh nghiệp nhanh chóng thích ứng, vẫn còn nhiều hợp tác xã và cơ sở sản xuất địa phương chưa khai thác hiệu quả kênh bán hàng trực tuyến, đặc biệt khi tiếp cận thị trường nước ngoài. Thực tế này cho thấy, dù cơ hội đã mở ra rất lớn, việc tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới vẫn đòi hỏi sự chuẩn bị bài bản, từ kỹ năng vận hành, hạ tầng cho tới chiến lược tiếp cận chuyên nghiệp.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội, nhận định rằng sau đại dịch, thương mại điện tử đã chuyển hẳn từ vai trò hỗ trợ sang vị trí trung tâm trong chuỗi phân phối. Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh chi phí mặt bằng truyền thống ngày càng gia tăng, trong khi các chuỗi phân phối cũ bộc lộ nhiều hạn chế ở khâu trung gian, khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động. Với nông sản, việc tham gia các sàn thương mại điện tử không chỉ giúp mở rộng đầu ra mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp bán hàng trực tiếp tới người tiêu dùng cuối, qua đó giảm sự phụ thuộc vào các kênh truyền thống nhiều tầng nấc, phức tạp.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy nông sản là nhóm hàng có đặc thù dễ hư hỏng, yêu cầu rất cao về bảo quản và thời gian giao hàng. Nếu không được tổ chức hiệu quả, lợi thế về tốc độ của thương mại điện tử có thể nhanh chóng trở thành rủi ro lớn. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã còn gặp khó khăn trong việc xây dựng nội dung số, khiến sản phẩm dễ bị “vô hình” giữa hàng triệu gian hàng trực tuyến trên thị trường quốc tế. Việc thiếu dữ liệu thị trường cùng năng lực quản trị rủi ro tài chính hạn chế cũng đang là những rào cản lớn, khiến nông sản Việt chưa thể bứt phá mạnh mẽ trên các nền tảng số xuyên biên giới trong thời gian qua.

Để giải quyết những tồn tại này, doanh nghiệp cần nhìn nhận thương mại điện tử xuyên biên giới không chỉ là một kênh bán hàng đơn thuần, mà là một hệ sinh thái đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ và lâu dài. Nếu không nâng cao năng lực vận hành và quản trị một cách quyết liệt, những cơ hội từ thị trường ASEAN – với quy mô tiêu dùng lớn và sự tương đồng về thị hiếu – sẽ rất khó được nắm bắt bền vững. Việc thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các khâu từ sản xuất đến phân phối trực tuyến hiện vẫn là điểm nghẽn lớn nhất, cần sớm được tháo gỡ để tạo đà cho nông sản Việt vươn xa hơn trên bản đồ số khu vực.

Giải pháp đồng bộ nâng cao năng lực cạnh tranh nông sản Việt

Để thương mại điện tử xuyên biên giới thực sự trở thành cú hích cho ngành nông sản, các doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt các mô hình hỗ trợ trực tuyến, đồng thời xây dựng năng lực vận hành phù hợp với yêu cầu mới. Bà Vũ Xuân Linh, Giám đốc Quan hệ Đối tác Chiến lược Tập đoàn Sea – đơn vị vận hành Shopee Việt Nam – cho rằng hệ sinh thái thương mại điện tử ngày càng hoàn thiện đang giúp doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh tham gia thị trường với chi phí thấp hơn nhiều so với mô hình xuất khẩu truyền thống. Các công cụ từ thanh toán, logistics, chăm sóc khách hàng đa ngôn ngữ đến hình thức livestream đang tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng quy mô kinh doanh một cách nhanh chóng.

Trong đó, hệ thống logistics được ví như “mạch máu” của xuất khẩu nông sản. Việc đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng bảo quản và vận chuyển, đặc biệt là quy trình cấp đông đối với các mặt hàng hải sản, được xem là yếu tố sống còn đối với doanh nghiệp. Song song với đó, xây dựng nội dung số chính là “tấm vé thông hành” giúp sản phẩm khẳng định vị thế và không bị chìm lấp trong không gian số rộng lớn. Thực tiễn từ các chương trình như Chợ OCOP cho thấy, khi có sự đồng hành của các bộ, ngành và sự đầu tư bài bản vào hình ảnh, truy xuất nguồn gốc cũng như câu chuyện về đặc sản địa phương, hàng triệu sản phẩm nông sản đã được tiêu thụ thành công.

Thương mại điện tử xuyên biên giới cũng cho phép doanh nghiệp Việt tận dụng sẵn không gian tiêu thụ trên các nền tảng lớn để thâm nhập sâu vào chuỗi giá trị khu vực mà không cần bỏ ra quá nhiều nguồn lực ban đầu. Thay vì tự xây dựng bộ máy xuất nhập khẩu cồng kềnh, doanh nghiệp có thể khai thác dữ liệu thực tế từ sàn để kiểm chứng phản ứng của thị trường, từ đó điều chỉnh chiến lược kinh doanh linh hoạt hơn. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, các sàn thương mại điện tử và đơn vị logistics được kỳ vọng sẽ hình thành một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, giúp thương hiệu Việt đi nhanh và đi bền trên con đường quốc tế hóa.

Việc chuyển dịch từ mục tiêu tiêu thụ thuần túy sang mô hình xây dựng thương hiệu có giá trị gia tăng cao, dựa trên các tiêu chuẩn chất lượng và nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, được xem là hướng đi tất yếu của nền kinh tế hiện đại. Khi doanh nghiệp làm chủ dữ liệu từ nền tảng số và nâng cao năng lực quản trị rủi ro tài chính, thương hiệu nông sản Việt sẽ có cơ hội tỏa sáng trên thị trường ASEAN đầy tiềm năng. Điều này không chỉ góp phần gia tăng kim ngạch xuất khẩu mà còn khẳng định vị thế hàng hóa Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế thông qua những trải nghiệm mua sắm hiện đại, tiện lợi trên môi trường trực tuyến.

Sự kết hợp hài hòa giữa công nghệ số và nông nghiệp đặc trưng địa phương sẽ tạo ra sức mạnh cộng hưởng, giúp người nông dân và doanh nghiệp nâng cao thu nhập một cách ổn định, bền vững. Khi các rào cản về khoảng cách địa lý và khâu trung gian dần được xóa bỏ, nông sản Việt sẽ có thêm không gian để thể hiện giá trị cốt lõi cùng nét văn hóa đặc sắc. Đây cũng chính là thời điểm để các đơn vị sản xuất mạnh dạn thay đổi tư duy, đón đầu xu thế và tận dụng tối đa lợi thế từ thương mại điện tử xuyên biên giới nhằm kiến tạo những thành công mới trong kỷ nguyên kinh tế số.