Cấp thiết hoàn thiện hành lang pháp lý phòng bệnh

Theo đánh giá từ Bộ Y tế, sau hơn 18 năm thi hành Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2007, hệ thống pháp lý hiện nay đã bộc lộ nhiều khoảng trống. Đặc biệt là sự thiếu hụt các quy định cụ thể trong quản lý bệnh không lây nhiễm, rối loạn sức khỏe tâm thần, các yếu tố dinh dưỡng và khả năng ứng phó với các dịch bệnh mới nổi.

Việc ban hành Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh được xem là yêu cầu cấp thiết. Đây là bước cụ thể hóa Nghị quyết 72-NQ/TW, nhằm bảo đảm triển khai đồng bộ các giải pháp phòng bệnh, giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản một cách công bằng và hiệu quả.

Lộ trình triển khai: Ưu tiên nhóm yếu thế từ năm 2026

Dự thảo Nghị định đề xuất nội dung khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí sẽ do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định với tần suất ít nhất mỗi năm một lần. Lộ trình thực hiện được chia thành hai giai đoạn chiến lược:

Từ năm 2026: Ưu tiên triển khai cho các nhóm đối tượng yếu thế và chính sách, bao gồm: Người cao tuổi; Người khuyết tật; Người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo; Người có công; Người mắc bệnh mạn tính; Người dân tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, xã đảo và các khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Từ năm 2028: Mở rộng thực hiện cho toàn bộ các nhóm đối tượng còn lại trong xã hội, hướng tới mục tiêu mọi người dân đều được tầm soát sức khỏe định kỳ vào năm 2030.

Riêng đối với nhóm người lao động, việc khám sức khỏe vẫn tiếp tục thực hiện theo các quy định hiện hành về an toàn và vệ sinh lao động.

Linh hoạt theo mô hình bệnh tật địa phương

Ông Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh, cho biết dự kiến sẽ có khoảng 24 triệu người lao động và 20 triệu người thuộc nhóm ưu tiên được tiếp cận chương trình này. Ngay trong năm đầu tiên triển khai (2026), ước tính khoảng 50% dân số có thể được khám và sàng lọc bệnh.

Để tối ưu hóa nguồn lực, nội dung sàng lọc sẽ được các địa phương xây dựng linh hoạt dựa trên mô hình bệnh tật thực tế.

Nhóm trung niên và cao tuổi: Trọng tâm tầm soát các bệnh không lây nhiễm phổ biến như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, gout hoặc các bệnh lý tuyến tiền liệt.

Hình thức tổ chức: Hoạt động khám sức khỏe có thể thực hiện tại các cơ sở y tế được cấp phép hoặc tổ chức lưu động tại cơ quan, đơn vị, đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.

Mục tiêu giảm gánh nặng chi phí y tế

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh, mục tiêu của chính sách này không phải là "miễn phí tuyệt đối" mà là giảm tối đa chi phí trực tiếp từ tiền túi người dân, đồng thời mở rộng độ bao phủ của Bảo hiểm y tế (BHYT).

"Nhà nước và Quỹ BHYT sẽ chi trả cho các dịch vụ y tế cơ bản, thiết yếu. Đối với các dịch vụ theo yêu cầu hoặc vượt mức cơ bản, người dân vẫn thực hiện đồng chi trả nhằm nâng cao ý thức sử dụng dịch vụ hợp lý và tiết kiệm nguồn lực xã hội," Bộ trưởng cho biết.

Kinh phí thực hiện dự kiến được huy động từ Ngân sách Nhà nước, Quỹ BHYT và các nguồn hợp pháp khác. Căn cứ vào điều kiện thực tế, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có thể quyết định mở rộng thêm đối tượng và danh mục dịch vụ khám ngoài quy định chung của Bộ.

Việc chủ động khám sàng lọc không chỉ giúp phát hiện sớm bệnh tật, giảm tỷ lệ tử vong do chẩn đoán muộn mà còn là nền tảng để xây dựng một hệ thống y tế bền vững, bảo vệ sức khỏe nhân dân từ sớm, từ xa.