Giải quyết bài toán chất lượng dân số từ gốc

Trong dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Dân số đang được lấy ý kiến, Bộ Y tế đã chi tiết hóa lộ trình tài chính nhằm hỗ trợ thai phụ và trẻ sơ sinh. Cụ thể, cơ quan quản lý đề xuất ngân sách nhà nước chi trả 900.000 đồng cho mỗi ca xét nghiệm trước sinh và 600.000 đồng cho tầm soát trẻ sơ sinh. Tổng cộng, mỗi trường hợp sẽ nhận được mức hỗ trợ 1,5 triệu đồng.

Theo dự thảo, danh mục các bệnh lý được ưu tiên tầm soát bao gồm:

Sàng lọc trước sinh (4 hội chứng): Down, Edwards, Patau và tan máu bẩm sinh (Thalassemia).

Sàng lọc sơ sinh (5 loại bệnh): Suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính và bất thường tim mạch.

Thực tế tại các bệnh viện công lập như Phụ sản Trung ương hay Phụ sản Hà Nội, chi phí cho các gói xét nghiệm này hiện dao động từ 900.000 đồng đến 2,5 triệu đồng. Việc hỗ trợ từ ngân sách sẽ giúp giảm tải đáng kể gánh nặng tài chính cho các gia đình, đặc biệt là những người có thu nhập thấp, từ đó khuyến khích việc phát hiện sớm các dị tật bẩm sinh.

Bên cạnh việc nâng cao chất lượng, Bộ Y tế còn đặc biệt quan tâm đến số lượng khi tỷ lệ sinh toàn quốc năm 2025 chỉ đạt 1,93 con/phụ nữ, đe dọa mục tiêu duy trì mức sinh thay thế vào năm 2030.

Để xoay chuyển tình thế, dự thảo đề xuất tặng 2 triệu đồng cho mỗi phụ nữ trong mỗi lần sinh con. Các đối tượng ưu tiên bao gồm:

Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người.

Phụ nữ tại các tỉnh, thành phố có mức sinh thấp.

Phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo còn đề xuất tăng thời gian nghỉ thai sản lên 07 tháng đối với lao động nữ sinh con thứ hai và 10 ngày làm việc đối với lao động nam có vợ sinh con thứ hai. Các khoản hỗ trợ tài chính sẽ được chi trả một lần bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản trong vòng 3 đến 6 tháng kể từ khi hoàn thành dịch vụ y tế.

Thách thức từ thực trạng già hóa và mất cân bằng giới tính

Phát biểu tại cuộc họp Tổ soạn thảo ngày 17/3, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên và ông Lê Thanh Dũng (Cục trưởng Cục Dân số) đều nhấn mạnh tính cấp bách của các chính sách này. Dự báo nếu mức sinh tiếp tục giảm, Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ "dân số vàng" vào năm 2036 và đối mặt với tình trạng tăng trưởng âm vào năm 2051.

Song song với hỗ trợ tài chính, Bộ Y tế sẽ siết chặt quản lý để giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh. Theo đó, thanh tra y tế sẽ mạnh tay tước giấy phép hành nghề đối với các cá nhân tiết lộ giới tính thai nhi nhằm mục đích phá thai.

Dự báo đáng ngại: Nếu không có các giải pháp đồng bộ, xã hội Việt Nam có thể dôi dư khoảng 1,5 triệu nam giới vào năm 2039 và tăng lên 2,5 triệu người sau đó 20 năm, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng về cấu trúc xã hội.

Các chính sách hỗ trợ sinh con và sàng lọc bệnh tật không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là chiến lược dài hạn để cải thiện chất lượng nguồn nhân lực. Bên cạnh đó, dự thảo cũng mở rộng hướng dẫn hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh cho người cao tuổi cô đơn, bệnh nặng, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp, tổ chức tham gia vào mạng lưới chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng.

Việc kết hợp giữa hỗ trợ kinh tế, cải thiện dịch vụ y tế và truyền thông thay đổi hành vi được kỳ vọng sẽ tạo ra "cú hích" cần thiết để ổn định quy mô và nâng cao vị thế của dân số Việt Nam trong tương lai.