Hơn 60% bệnh nhân ung thư vú được phát hiện ở giai đoạn muộn

Theo thống kê từ Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), trong năm 2022, Việt Nam ghi nhận hơn 24.500 ca mắc mới ung thư vú (chiếm 13,6% tổng số ca ung thư) cùng khoảng 10.000 ca tử vong. Tỷ suất mắc mới chuẩn theo tuổi là 38/100.000 người, trong khi tỷ suất tử vong lên tới 14,7/100.000 người.

Thực trạng đáng báo động nhất hiện nay là hơn 60% người bệnh tại Việt Nam được chẩn đoán khi ung thư đã tiến triển đến giai đoạn III hoặc IV. Sự chậm trễ này làm suy giảm đáng kể hiệu quả điều trị, gia tăng gánh nặng kinh tế và khiến tỷ lệ sinh tồn sau 5 năm của bệnh nhân chỉ đạt khoảng 74% – mức thấp hơn nhiều so với các quốc gia phát triển. Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng này là ý thức chủ động tầm soát của chị em phụ nữ còn rất hạn chế. Tỉ lệ từng khám lâm sàng tuyến vú chỉ dao động từ 22-51%, tự khám tại nhà khoảng 14-19% và cực kỳ ít người thực hiện chụp X-quang vú định kỳ theo đúng khuyến cáo.

Quy trình 6 bước khám lâm sàng chỉ mất 10 phút

Mặc dù khám lâm sàng không thể thay thế hoàn toàn độ chính xác của các thiết bị chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, phương pháp này vẫn mang lại giá trị to lớn trong việc phát hiện khối u xâm lấn với độ nhạy khoảng 54% và độ đặc hiệu lên đến 94%. Đặc biệt, đây là giải pháp tối ưu cho tuyến y tế cơ sở vì tính đơn giản, không đòi hỏi máy móc phức tạp và không dẫn đến tình trạng điều trị quá mức.

Theo Bộ Y tế, toàn bộ quy trình khám chỉ kéo dài khoảng 10 phút, do nhân viên y tế đã qua đào tạo thực hiện (áp dụng nguyên tắc có người thứ 3 nếu bác sĩ khám là nam để bảo đảm quyền riêng tư). Quy trình chuẩn hóa bao gồm 6 bước chặt chẽ:

Hỏi bệnh: Khai thác chi tiết tiền sử gia đình, cá nhân và các dấu hiệu bất thường nhằm phân loại nhóm nguy cơ.

Quan sát: Kiểm tra kích thước, hình dạng, sự biến đổi của da và núm vú ở 3 tư thế (buông tay, giơ tay, chống tay vào hông) nhằm tìm kiếm dấu hiệu sần da cam, viêm đỏ hay co kéo.

Sờ nắn: Tiến hành khám toàn bộ tuyến vú ở cả tư thế ngồi và nằm để xác định khối u bất thường (đánh giá vị trí, kích thước, độ di động) và kiểm tra tiết dịch núm vú.

Khám hạch vùng: Rà soát cẩn thận hạch nách, hạch thượng đòn và hạ đòn.

Ghi chép hồ sơ: Lưu trữ chính xác kết quả sàng lọc vào hồ sơ bệnh án.

Đánh giá và xử trí: Tư vấn lịch khám tiếp theo, lập tức chuyển tuyến nếu phát hiện dấu hiệu nghi ngờ (như sờ thấy hạch, khối u chắc có bờ không đều, da đổi màu...).

Lịch tầm soát định kỳ cho từng nhóm phụ nữ

Để đạt hiệu quả phòng ngừa cao nhất, Bộ Y tế đã đưa ra hướng dẫn cụ thể về lịch khám sàng lọc dựa trên phân loại rủi ro. Đối với phụ nữ thuộc nhóm nguy cơ trung bình, độ tuổi từ 25 - 39 nên thực hiện khám lâm sàng từ 1 đến 3 năm/lần. Khi bước sang tuổi 40, việc thăm khám này cần được duy trì định kỳ 1 năm/lần, kết hợp với chụp X-quang tuyến vú 1-2 năm/lần nếu điều kiện cho phép.

Đặc biệt, nhóm phụ nữ có nguy cơ cao (như có người thân huyết thống bậc 1 mắc bệnh, mang đột biến gen BRCA1/2, có tiền sử bệnh lý tại tuyến vú hoặc từng xạ trị vùng ngực lúc 10-30 tuổi) cần có chế độ theo dõi nghiêm ngặt hơn. Chị em trong nhóm này nên bắt đầu tầm soát ngay từ năm 25 tuổi, duy trì khám lâm sàng định kỳ 6 - 12 tháng/lần và chủ động kết hợp thêm các phương pháp cận lâm sàng như X-quang hay MRI tuyến vú. Bên cạnh đó, các chuyên gia y tế cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phụ nữ tự khám vú tại nhà thường xuyên để kịp thời phát hiện những thay đổi dù là nhỏ nhất, tự nắm lấy "thời điểm vàng" để bảo vệ sức khỏe bản thân.