Diễn tiến kịch tính và nguy cơ lây nhiễm từ người lành mang trùng

Bệnh viêm não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, là một bệnh nhiễm khuẩn cấp tính có thể dẫn đến tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề. Theo bác sĩ Nguyễn Minh Tiến - Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng thành phố (TP.HCM), nguồn lây duy nhất là người, bao gồm bệnh nhân hoặc người mang vi khuẩn không triệu chứng (người lành mang trùng).

Đáng chú ý, trong cộng đồng có khoảng 5-25% người lành mang vi khuẩn nhưng không có biểu hiện lâm sàng. Tỉ lệ này có thể lên tới 30-40% tại các khu vực ổ dịch. Vi khuẩn cư trú tại vùng mũi, hầu, họng và lây truyền qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần như hôn, dùng chung dụng cụ ăn uống. Bệnh rất dễ gây thành dịch tại những nơi tập trung đông người như nhà trẻ, trường học, ký túc xá hay khu nhà trọ.

Mới đây, trường hợp tử vong của bệnh nhi Y. (11 tuổi) tại Phú Quốc là minh chứng cho sự nguy hiểm của thể bệnh tối cấp. Chỉ trong thời gian ngắn sau khi nhập viện với tình trạng sốc nhiễm trùng và nổi ban toàn thân, bệnh nhân đã không qua khỏi. Qua truy vết, cơ quan y tế xác định có hàng chục trường hợp tiếp xúc gần tại trường học và khu trọ cần được theo dõi y tế nghiêm ngặt.

Triệu chứng dễ nhầm lẫn và "giờ vàng" điều trị

Bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết triệu chứng ban đầu của viêm não mô cầu thường không điển hình, dễ nhầm với cảm cúm như sốt, đau đầu, mệt mỏi. Tuy nhiên, bệnh thường xuất hiện đột ngột với các dấu hiệu đặc trưng: sốt cao không đáp ứng thuốc hạ sốt, cổ cứng, nhạy cảm với ánh sáng và đặc biệt là sự xuất hiện của tử ban (nốt xuất huyết màu đỏ thẫm hoặc tím thẫm, không biến mất khi ấn vào).

Bệnh có thể tiến triển cực kỳ nhanh chóng, gây viêm màng não mủ hoặc nhiễm khuẩn huyết. Trong thể tối cấp, bệnh nhân có thể rơi vào tình trạng sốc, suy đa cơ quan và tử vong chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát. Ngay cả khi được điều trị tích cực, tỉ lệ tử vong vẫn nằm ở mức 8-15%, và khoảng 20% người sống sót phải gánh chịu các di chứng suốt đời như điếc, tổn thương não, co giật hoặc phải đoạn chi do hoại tử.

Chủ động phòng ngừa bằng vaccine và vệ sinh dịch tễ

Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh tại nhiều địa phương như Kiên Giang, Lâm Đồng, Cần Thơ, Hà Nội... các chuyên gia y tế khẳng định tiêm vaccine là biện pháp an toàn và hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Hiện nay, Việt Nam đã có đầy đủ các loại vaccine phòng ngừa các nhóm huyết thanh phổ biến nhất:

Vaccine phòng nhóm B: Bexsero (Ý) hoặc VA-Mengoc-BC (Cuba).

Vaccine tứ giá phòng nhóm A, C, Y, W-135: Menquadfi (Mỹ), Nimenrix (Bỉ) hoặc Menactra (Mỹ).

Các bác sĩ khuyến cáo người dân nên tiêm phòng sớm, không nên đợi đến khi có dịch mới đi tiêm vì cơ thể cần thời gian để sản sinh kháng thể. Ngoài ra, do vaccine không có miễn dịch chéo, người dân cần kết hợp tiêm cả vaccine phòng nhóm B và vaccine phòng các nhóm A, C, Y, W để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện.

Bên cạnh giải pháp vaccine, người dân cần thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh cá nhân:

Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, súc họng bằng dung dịch sát khuẩn.

Giữ vệ sinh nơi ở, đảm bảo nhà cửa thông thoáng.

Đeo khẩu trang khi tới nơi đông người hoặc khi có triệu chứng viêm đường hô hấp.

Khi có các biểu hiện nghi ngờ như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nôn mửa, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Việc chủ động phòng ngừa không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần ngăn chặn sự lây lan của vi khuẩn não mô cầu trong cộng đồng, tránh những mất mát đáng tiếc có thể xảy ra.