Những rủi ro tiềm ẩn phía sau trào lưu ăn hoa

Từ hoa cúc, hoa vạn thọ đến hoa phượng, hoa giấy hay hoa bằng lăng, hàng loạt video thử nghiệm các món ăn độc lạ đang thu hút sự tò mò lớn từ cộng đồng mạng. Nhiều tài khoản hướng dẫn chế biến các món như hoa cúc chiên giòn, mì tôm nấu hoa vạn thọ hay nộm hoa bằng lăng. Những video này nhanh chóng đạt hàng triệu lượt xem và chia sẻ. Người dùng thường bị hấp dẫn bởi sự mới lạ, màu sắc bắt mắt cùng tâm lý muốn trải nghiệm những món ăn “sang chảnh” để đăng tải lên mạng xã hội. Theo các khảo sát thị trường, thị trường hoa ăn được toàn cầu đang tăng trưởng mạnh, với giá trị ước tính từ 1,2 đến 3 tỉ USD trong giai đoạn 2024–2035 và tốc độ tăng trưởng khoảng 8–9% mỗi năm.

Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài hấp dẫn ấy lại là những hiểm họa khó lường đối với sức khỏe con người. Các chuyên gia y tế khẳng định không phải loài hoa nào cũng có thể ăn được. Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng từ Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam đã đưa ra cảnh báo về những loài hoa chứa độc chất cực mạnh. Cụ thể, cây trúc đào chứa các alkaloid nguy hiểm như oleandrin và neriin. Nếu ăn phải hoa, lá hoặc cành của loài cây này, người dùng có thể đối mặt với tình trạng loạn nhịp tim, hạ huyết áp, hôn mê và thậm chí tử vong. Đây là những nguy cơ trực tiếp mà nhiều người dùng mạng xã hội thường bỏ qua khi mải mê chạy theo các trào lưu ẩm thực nhất thời.

Không chỉ có trúc đào, hoa chuông – còn gọi là cà độc dược – cũng là một hiểm họa tiềm tàng. Loài hoa này chứa scopolamine và atropine, những hợp chất có thể gây ảo giác, giãn đồng tử, khó thở và tím tái. Thực tế đã từng ghi nhận nhiều vụ ngộ độc tập thể đáng tiếc tại các vùng núi nước ta khi người dân nhầm tưởng loại hoa này là rau rừng. Bên cạnh đó, các loài hoa cảnh phổ biến như đỗ quyên, cẩm tú cầu, thủy tiên hay lan chuông đều chứa các độc chất như glycoside hoặc tinh thể calci oxalate. Việc tiêu thụ những loài hoa này có thể gây buốt miệng, nôn mửa, rối loạn tim mạch nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Nguy cơ không chỉ xuất phát từ độc tính tự nhiên của hoa mà còn liên quan đến quy trình canh tác thiếu kiểm soát. Phần lớn các loài hoa được trồng với mục đích làm cảnh nên không áp dụng các quy chuẩn an toàn thực phẩm như đối với rau, củ hay quả thông thường. Vì vậy, hoa có thể tồn dư lượng lớn thuốc trừ sâu, thuốc trừ nấm hoặc nhiều loại hóa chất độc hại khác. Trong trường hợp hoa được trồng tại những khu vực đất hoặc nguồn nước bị ô nhiễm, chúng còn dễ tích tụ các kim loại nặng như chì, cadmium hoặc đồng. Việc tiếp xúc hoặc tiêu thụ thường xuyên những loại hoa chứa dư lượng hóa chất cao trong thời gian dài có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh nan y như ung thư gan, ung thư phổi, ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt, đồng thời gây rối loạn nội tiết và thần kinh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe lâu dài.

Lưu ý quan trọng để đảm bảo an toàn thực phẩm

Bác sĩ Nguyễn Trọng Hưng thuộc Viện Dinh dưỡng quốc gia đã thẳng thắn khẳng định rằng các món ăn như gỏi hoa phượng, hoa lan chiên hay hoa giấy hoàn toàn không phải là những món ăn thông dụng. Theo ông, đây chủ yếu là những sáng tạo nhất thời của một bộ phận giới trẻ nhằm mục đích câu view hoặc tạo trào lưu trên mạng xã hội. Thực tế cho thấy, ngay cả trong những giai đoạn lịch sử khó khăn nhất khi thực phẩm khan hiếm, ông cha ta cũng không sử dụng những loại hoa này làm nguồn cung cấp dinh dưỡng. “Bệnh từ miệng mà vào”, do đó nếu không có chế độ dinh dưỡng lành mạnh và hiểu biết đúng đắn, nguy cơ ảnh hưởng đến cơ thể là rất lớn. Vì vậy, mỗi người cần tỉnh táo để bảo vệ sức khỏe cho chính bản thân và gia đình trước những nội dung thiếu kiểm chứng.

Người tiêu dùng cần nắm vững các nguyên tắc an toàn nếu muốn trải nghiệm ẩm thực từ hoa. Các chuyên gia khuyến cáo chỉ nên sử dụng những loài hoa đã được xác định rõ ràng là có thể ăn được, đồng thời tuyệt đối tránh xa hoa mua từ tiệm, hoa dùng trong các sự kiện hoặc hoa hái ven đường. Những nguồn hoa này đều tiềm ẩn rủi ro rất cao về hóa chất bảo vệ thực vật. Thay vào đó, người sử dụng nên ưu tiên các nguồn hoa được trồng theo quy trình an toàn, đạt các tiêu chuẩn như hữu cơ hoặc VietGAP. Trước khi chế biến, hoa cần được rửa sạch dưới vòi nước chảy và có thể ngâm thêm nước muối loãng hoặc nước chanh để loại bỏ tạp chất, bụi bẩn, côn trùng và vi khuẩn còn sót lại.

Trong khâu sơ chế, người nội trợ cần loại bỏ hoàn toàn phần nhụy, đài, hạt hoặc cuống hoa, bởi đây là những bộ phận dễ tích tụ bụi bẩn và các chất độc hại nhất. Đối với một số loài hoa đặc thù, việc chần qua nước sôi trước khi xào hoặc chiên là cần thiết nhằm giảm thiểu nguy cơ nhiễm khuẩn. Dù một số nghiên cứu sơ bộ cho thấy hoa cúc có tác dụng an thần, hoa đậu biếc chứa anthocyanin hỗ trợ trí não hay hoa oải hương giúp thư giãn, người dùng vẫn cần hiểu rõ rằng đây không phải là thuốc chữa bệnh. Các bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu mới dừng lại ở mức thử nghiệm trên động vật hoặc trong phòng thí nghiệm. Vì vậy, việc sử dụng hoa như một liệu pháp thay thế thuốc điều trị là hành động sai lầm và tiềm ẩn nhiều nguy hiểm.

Đặc biệt, các nhóm đối tượng như phụ nữ mang thai, người đang sử dụng thuốc chống đông máu, người mắc bệnh tim mạch nặng hoặc có tiền sử dị ứng cần hết sức thận trọng và tốt nhất không nên thử nghiệm. Tỷ lệ dị ứng với protein lạ trong hoa chiếm khoảng 3% ở người lớn và từ 6–8% ở trẻ em. Các biểu hiện dị ứng có thể bao gồm ngứa miệng, nổi mề đay, sưng môi, sưng mặt cho đến những phản ứng nghiêm trọng hơn như khó thở hoặc sốc phản vệ. Nếu sau khi ăn hoa xuất hiện các dấu hiệu như đau bụng dữ dội, nôn nhiều, tiêu chảy, chóng mặt, tim đập bất thường hoặc khó thở, người bệnh cần ngay lập tức đến cơ sở y tế gần nhất. Khi đi cấp cứu, việc mang theo mẫu hoa đã sử dụng là rất cần thiết để bác sĩ xác định chính xác loài và độc chất, từ đó đưa ra phác đồ xử trí kịp thời và hiệu quả nhất.