Cuộc cách mạng "không giấy tờ" và trải nghiệm người bệnh

Trước đây, đi khám bệnh đồng nghĩa với việc mang theo lỉnh kỉnh các loại giấy tờ: sổ khám bệnh, kết quả xét nghiệm cũ, phim chụp X-quang, đơn thuốc... Bà Nghiêm Thị Hoa (58 tuổi, Hà Nội), một bệnh nhân mắc đái tháo đường và mỡ máu, từng xem việc mang theo cả xấp hồ sơ y tế là nỗi ám ảnh mỗi lần tái khám.

Tuy nhiên, bức tranh đó đã thay đổi hoàn toàn. Hiện nay, vật "bất ly thân" duy nhất bà Hoa cần mang theo chỉ là chiếc Căn cước công dân gắn chip hoặc điện thoại cài ứng dụng VNeID. Từ khâu xếp hàng, khám bệnh, xét nghiệm đến nhận thuốc, mọi quy trình đều được thực hiện trên môi trường mạng.

Việc triển khai Bệnh án điện tử (EMR) đã tạo ra một luồng làm việc thông suốt:

Với người bệnh: Giảm từ 1 - 3 giờ chờ đợi cho mỗi lượt khám. Người dân không còn lo thất lạc giấy tờ, dễ dàng theo dõi lịch sử sức khỏe liên tục suốt đời.

Với bác sĩ: Giảm 10 - 15 phút cho mỗi lượt khám (tương đương tiết kiệm 5 - 7 giờ công/ngày). Thông tin bệnh sử, các kết quả xét nghiệm cận lâm sàng được truy xuất tức thì, giúp chẩn đoán chính xác hơn và hạn chế tối đa sai sót do chữ viết tay hoặc nhập liệu thủ công.

Với khoảng 150 - 170 triệu lượt khám chữa bệnh mỗi năm trên cả nước, chuyển đổi số y tế đã giúp tiết kiệm hàng trăm triệu giờ xã hội, tạo ra giá trị vô hình nhưng vô cùng to lớn.

Hiệu quả kinh tế: Những con số biết nói

Năm 2025 được xem là năm bản lề khi khung pháp lý cho dữ liệu và y tế số được hình thành tương đối đầy đủ. Tính đến ngày 31/12/2025, cả nước đã có 1.062/1.645 bệnh viện triển khai thành công hồ sơ bệnh án điện tử, đạt tỷ lệ 64,6%. Đáng chú ý, 50/51 bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế đã hoàn thành nhiệm vụ này (đạt trên 98%).

Sự chuyển dịch từ bệnh án giấy sang bệnh án điện tử không chỉ là xu thế công nghệ mà còn là một bài toán kinh tế hiệu quả:

Một bệnh viện quy mô khoảng 1.000 giường có thể tiết kiệm từ 30 - 50 tỷ đồng mỗi năm nhờ cắt giảm chi phí in ấn phim, giấy tờ và kho lưu trữ.

Điển hình như Bệnh viện Bạch Mai - đơn vị đã khám chữa bệnh "toàn trình" không giấy tờ từ cuối năm 2024. Theo PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc bệnh viện, việc không in phim X-quang, CT, MRI và các giấy tờ chỉ định đã giúp bệnh viện tiết kiệm gần 100 tỷ đồng/năm.

Bên cạnh EMR, các hệ thống vệ tinh như HIS (quản lý tổng thể), LIS (xét nghiệm), RIS/PACS (chẩn đoán hình ảnh) và thanh toán không dùng tiền mặt đã tạo nên một hệ sinh thái y tế thông minh, minh bạch hóa chi phí từ tiền thuốc, vật tư tiêu hao đến tiền giường bệnh.

Nhận diện những "điểm nghẽn" mang tính hệ thống

Mặc dù lợi ích là rõ ràng và xu thế là tất yếu, nhưng hành trình "phủ sóng" bệnh án điện tử vẫn đối mặt với 6 thách thức lớn mang tính hệ thống cần được giải quyết rốt ráo trong giai đoạn tiếp theo:

Cơ chế tài chính chưa đầy đủ: Đây là điểm nghẽn lớn nhất. Hiện chưa có quy định cụ thể về giá dịch vụ khám chữa bệnh bao gồm chi phí công nghệ thông tin. Điều này khiến các bệnh viện gặp khó khăn trong việc tái đầu tư và duy trì hệ thống.

Cát cứ dữ liệu: Dữ liệu y tế vẫn còn phân tán, chưa được chuẩn hóa và liên thông triệt để giữa các tuyến. Bộ Y tế vẫn đang trong quá trình hoàn thiện trục dữ liệu thống nhất quốc gia.

Hạ tầng và An ninh mạng: Nguy cơ rò rỉ dữ liệu sức khỏe cá nhân gia tăng khi quy mô dữ liệu ngày càng lớn, trong khi hạ tầng an toàn thông tin tại nhiều cơ sở y tế chưa đáp ứng yêu cầu.

Nhân lực thiếu hụt: Thiếu trầm trọng nhân lực công nghệ thông tin y tế chuyên sâu, đặc biệt là mảng an ninh mạng.
Tư duy lãnh đạo: Tại một số đơn vị, lãnh đạo bệnh viện chưa thực sự quyết liệt, chưa thấy rõ lợi ích dài hạn nên còn chần chừ trong việc chuyển đổi số, thay đổi quy trình làm việc từ truyền thống sang môi trường mạng.

Tương lai của y tế thông minh

Dù còn nhiều thách thức, nhưng bệnh án điện tử đang khẳng định vai trò là hạ tầng dữ liệu chiến lược của ngành Y tế. Việc kết nối dữ liệu liên thông, chia sẻ thông tin giữa các cơ sở khám chữa bệnh (như Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID) không chỉ giúp tối ưu hóa phác đồ điều trị mà còn là nền tảng cốt lõi để ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) trong hỗ trợ chẩn đoán và quản lý bệnh viện.

Bước sang năm 2026, với nền tảng đã thiết lập được trong năm qua, mục tiêu không chỉ dừng lại ở số lượng bệnh viện triển khai, mà là chất lượng dữ liệu và khả năng khai thác dữ liệu đó để phục vụ người dân tốt hơn, hướng tới một nền y tế hiện đại, minh bạch và hiệu quả.