Tốc độ gia tăng dẫn đầu khu vực

Theo số liệu từ Viện Dinh dưỡng Quốc gia, tỷ lệ thừa cân và béo phì ở trẻ em từ 5-19 tuổi tại nước ta đã tăng mạnh từ 8,5% (năm 2010) lên 19% (năm 2020). Tại các khu vực đô thị, con số này lên tới 26,8%. Đặc biệt, tỷ lệ béo phì ở thanh thiếu niên tại Thành phố Hồ Chí Minh đã vượt ngưỡng 50%, trong khi tại Hà Nội là trên 41%.

Báo cáo World Obesity Atlas 2025 chỉ ra rằng, dù Việt Nam nằm trong nhóm có tỷ lệ béo phì thấp nhưng lại có tốc độ gia tăng nhanh nhất Đông Nam Á với mức 38%. Hiện nay, cả nước có khoảng 20 triệu người (tương đương 19,5% dân số) đang sống chung với tình trạng thừa cân, béo phì ($BMI \ge 25 kg/m^2$).

Bà Nguyễn Thùy Dung, đại diện Decision Lab, nhận định: “Trong giai đoạn 2020-2035, tỉ lệ béo phì được dự báo tăng nhanh. Cụ thể, ở người lớn có thể tăng trung bình 6,3% mỗi năm, còn ở trẻ em và thanh thiếu niên dưới 19 tuổi lên tới 9,8% mỗi năm.”

Béo phì là bệnh lý mạn tính, không đơn thuần là thẩm mỹ

Nhiều người vẫn lầm tưởng béo phì chỉ là hệ quả của việc ăn uống quá độ hoặc lười vận động. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định đây là một bệnh lý phức tạp.

PGS.TS.BS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, khẳng định:
“Béo phì là một bệnh lý mạn tính phức tạp liên quan đến rối loạn chuyển hóa, không đơn thuần chỉ là vấn đề lối sống hay thẩm mỹ. Nếu BMI cao hơn 25 kg/m2, chúng ta cần chủ động tư vấn với chuyên viên y tế để có phương án quản lý cân nặng và sức khỏe một cách khoa học, an toàn và hạn chế những biến chứng.”

Thực tế lâm sàng cho thấy béo phì là "cửa ngõ" dẫn đến nhiều bệnh nguy hiểm như đái tháo đường típ 2, tim mạch, đột quỵ, ngưng thở khi ngủ và thoái hóa khớp. Trường hợp bệnh nhân T.K.D (33 tuổi, trú tại TP.HCM) nặng 120kg là minh chứng điển hình. Do tính chất công việc ngồi văn phòng 12 giờ/ngày, anh D. đã mắc cùng lúc đái tháo đường, gan nhiễm mỡ nặng và tim thiếu máu cục bộ trước khi kịp nhận ra mức độ nghiêm trọng của cân nặng.

Bên cạnh gánh nặng thể chất, người béo phì còn phải đối mặt với áp lực tinh thần nặng nề. Nghiên cứu Action Việt Nam cho thấy:

79% người béo phì gặp trở ngại trong công việc do ngoại hình.

62% bị trêu chọc hoặc phân biệt đối xử.

54% bị định kiến là lười biếng.

ThS. Phạm Thị Minh Châu, Bộ môn Tâm thần, Đại học Y Dược TPHCM, chia sẻ:
“Ngoài gánh nặng về sức khỏe và tài chính, người thừa cân - béo phì còn chịu những áp lực và tổn thương về mặt tinh thần từ chính sự kỳ thị của những người xung quanh và cả tâm lý tự trách bản thân. Vì thế, chúng ta cần có cái nhìn thông cảm, bao dung hơn với những người thừa cân - béo phì, để họ giảm bớt sự tự ti, có thêm động lực trong việc quản lý cân nặng và sức khỏe của mình.”

Gánh nặng kinh tế và sự sẵn sàng của hệ thống y tế

Béo phì không chỉ bào mòn sức khỏe cá nhân mà còn tạo áp lực khổng lồ lên nền kinh tế quốc gia. Dự báo tổng chi phí do béo phì gây ra tại Việt Nam sẽ tăng từ 4 tỷ USD (năm 2020) lên 16 tỷ USD vào năm 2035.

Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng phòng ngừa và điều trị của chúng ta hiện chỉ xếp thứ 108/183 quốc gia. Hệ thống chuyên khoa chưa đồng bộ và phác đồ điều trị thiếu tính thống nhất đang là rào cản lớn trong việc hỗ trợ bệnh nhân dài hạn.

PGS.TS. Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, đánh giá: “Thừa cân béo phì chính là quả bom nổ chậm cho gánh nặng của các bệnh không lây nhiễm trong tương lai, bào mòn sức khỏe và năng suất lao động của quốc gia.”

Nhằm hưởng ứng Ngày Thế giới nâng cao nhận thức về bệnh béo phì, Công ty TNHH Novo Nordisk Việt Nam đã phối hợp cùng các đơn vị triển khai nhiều hoạt động cộng đồng. Ông Erik Wiebols, Tổng giám đốc Novo Nordisk Việt Nam, nhấn mạnh:

“Novo Nordisk tin rằng hợp tác công - tư là chìa khóa tạo nên những thay đổi tích cực trong việc nâng cao chất lượng quản lý các bệnh mạn tính, bao gồm béo phì… Novo Nordisk cam kết đồng hành cùng Việt Nam trên hành trình đẩy lùi bệnh tăng cân, béo phì vì sức khỏe người dân.”

Để bảo vệ sức khỏe, người dân được khuyến cáo thực hiện lối sống lành mạnh, tăng cường vận động và lựa chọn dinh dưỡng khoa học. Đặc biệt, PGS.TS.BS Trần Quang Nam nhấn mạnh:
“Chúng ta cần tuyên truyền cho người dân biết được những tác hại khi cơ thể có tình trạng thừa cân, béo phì. Không nên tìm kiếm các nguồn thông tin không chính thống trên mạng xã hội, mà khi có dấu hiệu thừa cân và béo phì cần phải đến gặp các chuyên gia hoặc tìm các thông tin tư vấn từ nguồn chính thống để sức khỏe được an toàn hơn.