Theo ghi nhận từ các cơ sở y tế, mỗi khi thời tiết chuyển lạnh, số lượng bệnh nhân nhập viện do các bệnh lý đường hô hấp, tim mạch, xương khớp bùng phát mạnh. Không đơn thuần do nhiệt độ thấp, sự thay đổi thất thường và khắc nghiệt của khí hậu, cộng hưởng với thói quen sinh hoạt chưa khoa học, đã khiến hệ miễn dịch của nhiều người bị "đánh gục".

Khi "máy điều hòa" tự nhiên của cơ thể bị vô hiệu hóa
Phổi là cơ quan trực tiếp giao tiếp với môi trường bên ngoài. Khi hít thở, không khí đi qua mũi được sưởi ấm trước khi vào phổi. Tuy nhiên, trong những ngày giá rét, cơ chế sưởi ấm này trở nên kém hiệu quả.
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga, Bộ Quốc phòng), đường hô hấp được bao phủ bởi một hệ thống "thang cuốn" sinh học gồm lớp nhầy mỏng và hàng triệu lông chuyển để ngăn chặn bụi bẩn, vi khuẩn.
Giai đoạn hanh khô (tháng 11 - tháng 1): Độ ẩm xuống thấp (dưới 40%) làm lớp nhầy đặc quánh, lông chuyển bị "kẹt", tạo điều kiện cho virus bám dính và xâm nhập.
Giai đoạn nồm ẩm (tháng 2 - tháng 4): Độ ẩm cao (trên 85%) là môi trường lý tưởng cho nấm mốc, mạt bụi nhà và vi khuẩn sinh sôi.
Ths.BS Vũ Văn Thành, Trưởng khoa Bệnh phổi mãn tính (Bệnh viện Phổi Trung ương) cho biết, số bệnh nhân nội trú tại khoa đã tăng hơn 130% trong tháng qua. Đáng lo ngại, nhiều trường hợp nhập viện trong tình trạng suy hô hấp nặng, phải thở máy xâm nhập hoặc đặt ống nội khí quản, thậm chí có trường hợp tử vong.
"Cửa sổ vàng" và mối nguy tim mạch lúc rạng sáng
Không chỉ hệ hô hấp, thời tiết lạnh còn là "khắc tinh" của hệ tim mạch. Nhiệt độ giảm làm mạch máu co lại, huyết áp tăng cao, dễ dẫn đến các biến cố như đột quỵ não hoặc nhồi máu cơ tim.
Các bác sĩ cảnh báo, rạng sáng là thời điểm nguy hiểm nhất. Với người có bệnh nền tăng huyết áp, chỉ cần một đợt co mạch đột ngột khi ra khỏi chăn ấm cũng có thể gây vỡ mạch máu hoặc tắc mạch.
Dấu hiệu nhận biết: Đột quỵ thường biểu hiện qua méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó. Nhồi máu cơ tim gây đau tức ngực trái, vã mồ hôi lạnh, khó thở.
Lưu ý đặc biệt: Phụ nữ và người đái tháo đường có thể không đau ngực điển hình mà chỉ thấy mệt lả.
Nếu cơn đau ngực kéo dài quá 20 phút, cần gọi cấp cứu 115 ngay lập tức để tận dụng "cửa sổ vàng" cứu sống người bệnh. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc cảm chứa chất co mạch hoặc thuốc giảm đau NSAID bừa bãi vì có thể làm tăng huyết áp kịch phát.

Giải pháp "giữ nhiệt" và kiểm soát môi trường sống
Để phòng tránh rủi ro, việc kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm trong môi trường sống là ưu tiên hàng đầu.
Kiểm soát nhiệt độ phòng:
Nên duy trì nhiệt độ phòng từ 20-24 độ C. Tuyệt đối không dùng than củi, bếp than trong phòng kín để sưởi ấm vì nguy cơ ngộ độc khí CO tử vong. Khi dùng máy sưởi, cần đảm bảo độ thông thoáng nhất định để tránh ngột ngạt.
Điều chỉnh độ ẩm linh hoạt:
Mùa hanh khô: Sử dụng máy tạo ẩm, duy trì độ ẩm 45-55% để bảo vệ niêm mạc mũi họng.
Mùa nồm ẩm: Chuyển sang dùng máy hút ẩm hoặc điều hòa chế độ Dry, đưa độ ẩm về mức 50-60% để hạn chế nấm mốc.
Chế độ dinh dưỡng và vệ sinh:
Uống đủ nước ấm (1,5-2 lít/ngày) ngay cả khi không khát để làm loãng dịch tiết hô hấp.
Ăn đủ chất, ưu tiên thức ăn nóng, mềm, dễ tiêu. Hạn chế rượu bia và thuốc lá vì chúng làm giảm sức đề kháng.
Vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý 0,9% trước khi ngủ. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng là biện pháp "rẻ tiền" nhưng hiệu quả nhất để chặn đứng virus.
Lưu ý đặc biệt với người cao tuổi sống một mình
Người già có khả năng cảm nhận nhiệt độ kém và phản xạ chậm, rất dễ bị hạ thân nhiệt (dưới 35 độ C) mà không hay biết.
Tránh sốc nhiệt: Không tắm nước lạnh, nên tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió. Chuẩn bị sẵn khăn và quần áo để lau khô ngay.
Kết nối: Người cao tuổi sống một mình cần giữ liên lạc thường xuyên với người thân, hàng xóm. Cần thiết lập thông tin cá nhân với các trạm y tế để được theo dõi định kỳ.
Phòng bệnh chủ động: Người trên 65 tuổi và người có bệnh nền nên tiêm phòng cúm, phế cầu để tạo "lá chắn" miễn dịch, giảm tỷ lệ biến chứng nặng.
Mùa lạnh không chỉ là thử thách của thời tiết mà còn là bài kiểm tra sức đề kháng của mỗi người. Một chế độ chăm sóc khoa học, sự nhạy bén với các dấu hiệu bất thường chính là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và gia đình đi qua mùa đông an toàn.