Tạo sức bật cho vùng nguyên liệu mắc ca

Theo Báo Điện Biên Phủ, xã Tuần Giáo hiện có trên 2.544ha mắc ca, trong đó 788ha đang cho thu hoạch, với sản lượng ước đạt 2.192 tấn. Từ những vườn mắc ca cho thu hoạch ổn định đến các tổ hợp tác và cơ sở chế biến, địa phương đang từng bước hình thành chuỗi giá trị bền vững, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

Năm 2013, gia đình ông Là Văn Chanh, bản Pha Nàng, xã Tuần Giáo bắt đầu trồng thử nghiệm 120 cây mắc ca. Đến năm 2018, những cây mắc ca đầu tiên cho thu hoạch và duy trì nguồn thu qua các năm. Qua thực tế sản xuất, cây mắc ca từng bước khẳng định hiệu quả kinh tế trên diện tích đất dốc của gia đình. Năm 2025, với sản lượng 3,3 tấn quả, gia đình ông Chanh đạt doanh thu 115,5 triệu đồng, sau khi trừ chi phí còn thu lợi nhuận khoảng 95 triệu đồng. Nhận thấy hiệu quả thiết thực từ mô hình, gia đình ông tiếp tục đăng ký tham gia dự án liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị với diện tích 1ha. Diện tích mắc ca trồng mới của gia đình hiện sinh trưởng tốt, mở ra kỳ vọng về nguồn thu ổn định trong những năm tới.

Hiệu quả kinh tế từ mô hình cho thấy tiềm năng của cây mắc ca khi được trồng và chăm sóc đúng kỹ thuật. Đặc biệt, việc phát triển cây trồng này gắn với các dự án liên kết và tổ hợp tác đang góp phần khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, đồng thời tạo điều kiện để người dân tiếp cận cây giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật, từng bước nâng cao hiệu quả canh tác.

Theo thống kê, xã Tuần Giáo hiện có trên 2.544ha mắc ca. Trong đó, địa phương đã triển khai 35 dự án liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị gắn với sản phẩm quả mắc ca, trên tổng diện tích 1.145ha, thu hút hơn 2.000 hộ dân tham gia tại 26 tổ hợp tác. Ông Lò Văn Chung, thành viên Tổ hợp tác mắc ca bản Chá, xã Tuần Giáo cho biết: “Gia đình tôi trồng hơn 2ha mắc ca từ năm 2023, được hỗ trợ cây giống, vôi, phân bón và kỹ thuật. Nhờ áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, vườn mắc ca của gia đình sinh trưởng, phát triển tốt, kỳ vọng mang lại thu nhập cao và ổn định cho gia đình”.

Cùng với các hộ trồng mắc ca, các tổ hợp tác đóng vai trò quan trọng trong việc tập hợp người dân, hỗ trợ kỹ thuật và thúc đẩy phát triển vùng nguyên liệu. Ông Cà Văn Chương, tổ trưởng Tổ hợp tác mắc ca bản Chá, xã Tuần Giáo cho biết: “Hiện nay, một số hộ dân trong bản có diện tích mắc ca trồng từ năm 2018 đã cho thu hoạch. Tiêu biểu như gia đình ông Lò Văn Sương, Lầu A Hử, thu từ 30 - 50 triệu đồng/năm. Năm 2023, bà con tiếp tục tham gia dự án liên kết sản xuất, được hỗ trợ giống, phân bón và kỹ thuật. Đến nay, bản đã phát triển được gần 100ha với hơn 80 hộ tham gia. Hiện bà con đã hoàn thành việc làm cỏ, bón phân, tỉa cành; cây đang sinh trưởng, phát triển rất tốt”.

Từ kết quả bước đầu, xã Tuần Giáo xác định việc mở rộng diện tích mắc ca cần đi đôi với nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo đảm đầu ra. Ông Phạm Hữu Chiến, Phó Chủ tịch UBND xã Tuần Giáo cho biết: “Địa phương xác định mắc ca là một trong những cây trồng chủ lực, có ý nghĩa lâu dài trong cơ cấu lại ngành nông nghiệp. Vì vậy, xã định hướng phát triển vùng nguyên liệu gắn với chất lượng, liên kết sản xuất, chế biến và nhu cầu thị trường; không chạy theo diện tích mà chú trọng hiệu quả kinh tế thực chất. Ngoài ra, xã đã ký cam kết với Tập đoàn TH về việc bao tiêu, thu mua sản phẩm mắc ca cho bà con trên địa bàn xã”.

Mở rộng đầu ra, gia tăng giá trị hạt mắc ca

Song song với phát triển vùng nguyên liệu, xã Tuần Giáo chú trọng nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm thông qua xây dựng thương hiệu. Đến nay, địa phương đã có 7 sản phẩm mắc ca được công nhận OCOP 3 sao. Đây là kết quả bước đầu trong nỗ lực cải thiện chất lượng, hoàn thiện mẫu mã và nâng cao khả năng cạnh tranh của nông sản địa phương. Dự kiến trong năm 2026, xã sẽ hoàn thiện hồ sơ đề nghị đánh giá, công nhận thêm 2 sản phẩm, góp phần đa dạng hóa danh mục hàng hóa và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.

Trên địa bàn xã hiện có 3 cơ sở chế biến mắc ca gồm Thoa Doãn, Thoa Quàng và Việt Hà. Trong đó, cơ sở chế biến mắc ca Việt Hà là một trong những đơn vị tích cực đầu tư máy móc, từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất từ sơ chế, sấy, tách kẽ, phân loại đến đóng gói. Đến nay, cơ sở đã sản xuất, chế biến 5 dòng sản phẩm, trong đó có 3 sản phẩm mắc ca được công nhận OCOP 3 sao và đạt chứng nhận quốc tế HACCP về an toàn thực phẩm. Đặc biệt, sản phẩm mắc ca Việt Hà đã chính thức được phục vụ trên các chuyến bay của Vietnam Airlines, mở ra cơ hội tiếp cận nhóm khách hàng mới và khẳng định chất lượng sản phẩm địa phương.

Chia sẻ về định hướng phát triển, bà Vũ Việt Hà, chủ cơ sở mắc ca Việt Hà cho biết: “Đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng và đa dạng hóa sản phẩm là con đường bắt buộc để gia tăng giá trị cho hạt mắc ca. Khi sản phẩm đạt chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm và quy cách đóng gói, cơ sở mới có cơ hội bước chân vào các kênh phân phối cao cấp, đồng thời góp phần quảng bá thương hiệu mắc ca Điện Biên tới người tiêu dùng”.

Thực tế, việc sản phẩm mắc ca xuất hiện trên các chuyến bay không đơn thuần là mở thêm một kênh bán hàng mà còn tạo cơ hội để thương hiệu tiếp cận khách hàng mới, nâng cao mức độ nhận diện và thúc đẩy đầu tư chế biến. Tuy nhiên, để duy trì thị trường và tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng, các cơ sở cần tiếp tục bảo đảm chất lượng sản phẩm đồng đều, duy trì nguồn cung ổn định và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của hệ thống phân phối.

Thời gian tới, xã Tuần Giáo tiếp tục củng cố các mô hình liên kết, hướng dẫn người dân nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, khuyến khích đầu tư chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đồng thời, địa phương đẩy mạnh xúc tiến thương mại, tìm kiếm và mở rộng các kênh tiêu thụ, từng bước nâng cao giá trị hạt mắc ca và thu nhập cho người dân. Qua đó, cây mắc ca không chỉ phát huy lợi thế trên vùng đất dốc mà còn trở thành động lực thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững, gắn sản xuất với chế biến và thị trường.