Đạt sao chưa phải đích đến

Theo rà soát của Sở Nông nghiệp và Môi trường, Gia Lai hiện có 846 sản phẩm OCOP còn thời hạn chứng nhận từ 3-5 sao, gồm 750 sản phẩm 3 sao, 85 sản phẩm 4 sao và 11 sản phẩm 5 sao. Kết quả này cho thấy chương trình OCOP đã tạo được nền tảng sản phẩm phong phú, khai thác lợi thế nông sản, đặc sản và tài nguyên bản địa.

Tuy nhiên, số lượng sản phẩm được công nhận chưa phản ánh đầy đủ khả năng cạnh tranh trên thị trường. Sau khi đạt sao, các chủ thể phải tiếp tục duy trì chất lượng, hoàn thiện quy trình sản xuất và đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao về nguồn gốc, bao bì, nhãn hàng hóa.

Thực tế tại Công ty TNHH MTV Trần Lâm Gia Phát ở phường Hội Phú cho thấy, việc xây dựng sản phẩm OCOP không chỉ dừng ở hoàn thiện hồ sơ đánh giá. Theo bà Trần Thị Bé, Giám đốc công ty, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng và tính minh bạch của sản phẩm. Do đó, doanh nghiệp phải chủ động kiểm soát các khâu sản xuất, đồng thời nắm vững quy định về công bố sản phẩm, tiêu chuẩn chất lượng, nhãn hàng hóa và truy xuất nguồn gốc.

Một vấn đề cần lưu ý là chứng nhận OCOP không thay thế giấy phép, chứng nhận hoặc điều kiện kinh doanh theo quy định chuyên ngành. Sản phẩm được công nhận đạt sao vẫn phải đáp ứng các yêu cầu pháp lý tương ứng với loại hàng hóa và lĩnh vực sản xuất, kinh doanh.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với những sản phẩm có điều kiện quản lý riêng như rượu. Với các sản phẩm mang nhãn hiệu tập thể Rượu Bàu Đá, Công ty TNHH BIDIR Hoàng Long ở phường Bình Định chú trọng duy trì chất lượng, chuẩn hóa quy trình sản xuất, bao bì và tem nhãn. Theo ông Dương Văn Hành, Giám đốc công ty, đây là những yếu tố cần thiết để bảo vệ uy tín sản phẩm OCOP 4 sao, hạn chế nguy cơ hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và tạo điều kiện tiếp cận các kênh phân phối hiện đại.

Bên cạnh chất lượng, thời hạn chứng nhận cũng là yêu cầu các chủ thể không thể bỏ qua. Theo quy định của chương trình được đề cập, sau 36 tháng, sản phẩm cần được đánh giá, công nhận lại nếu tiếp tục đáp ứng các tiêu chí. Việc chủ động theo dõi thời hạn giúp cơ sở sản xuất tránh sử dụng thông tin chứng nhận đã hết hiệu lực, ảnh hưởng đến uy tín hàng hóa và quyền lợi người tiêu dùng.

Minh bạch thông tin để mở rộng thị trường

Theo ông Trần Quốc Trường, Trưởng Phòng Quản lý Tiêu chuẩn Chất lượng thuộc Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (Sở Khoa học và Công nghệ Gia Lai), các chủ thể OCOP cần tập trung vào ba nhóm yêu cầu: tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; chất lượng sản phẩm, hàng hóa; và nhãn hàng hóa.

Ba nội dung này gắn chặt với nhau trong toàn bộ quá trình sản xuất, lưu thông. Tiêu chuẩn và quy chuẩn tạo cơ sở kiểm soát sản phẩm; chất lượng quyết định khả năng giữ chân khách hàng; còn nhãn hàng hóa giúp người mua nhận diện, kiểm tra nguồn gốc, thành phần và đơn vị chịu trách nhiệm.

Qua kiểm tra thực tế, một số chủ thể vẫn còn lúng túng trong ghi nhãn, thể hiện thông tin chưa đầy đủ hoặc chưa cập nhật quy định mới. Ông Lê Hồng Hà, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thuộc Sở Công Thương, cho biết có trường hợp ghi thiếu nội dung bắt buộc, sai lệch ngày sản xuất, hạn sử dụng; một số cơ sở chưa theo kịp yêu cầu liên quan đến nhãn điện tử, mã QR và truy xuất nguồn gốc.

Đáng chú ý, vẫn có cơ sở tự gắn nhãn OCOP cho sản phẩm chưa được công nhận hoặc tiếp tục sử dụng thông tin về số sao khi chứng nhận đã hết thời hạn. Những sai sót này không chỉ tiềm ẩn nguy cơ vi phạm quy định mà còn làm giảm độ tin cậy của chương trình, gây bất lợi cho những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào chất lượng.

Yêu cầu minh bạch càng trở nên rõ ràng khi sản phẩm OCOP tham gia thương mại điện tử. Trên môi trường số, người tiêu dùng có thể tiếp cận hàng hóa nhanh hơn, nhưng cũng khó kiểm tra trực tiếp quy trình sản xuất và chất lượng thực tế. Vì vậy, thông tin quảng bá phải phù hợp với bản chất sản phẩm và có căn cứ chứng minh.

Chẳng hạn, sản phẩm từ dược liệu không được tùy tiện quảng cáo với công dụng chữa bệnh; những tuyên bố như “hữu cơ”, “sản phẩm xanh” cũng cần có hồ sơ, tài liệu kiểm chứng phù hợp. Nếu thông tin quảng cáo vượt quá khả năng chứng minh, chủ thể không chỉ đối mặt với rủi ro pháp lý mà còn có thể đánh mất niềm tin của khách hàng.

Khi sản phẩm chuyển từ thị trường địa phương sang hệ thống phân phối lớn, bán hàng trực tuyến hoặc hướng đến xuất khẩu, yêu cầu về chất lượng và truy xuất nguồn gốc sẽ tiếp tục tăng. Điều đó đòi hỏi các chủ thể OCOP phải đầu tư bài bản hơn vào quy trình sản xuất, quản lý hồ sơ, hoàn thiện nhãn hàng hóa và duy trì tính nhất quán giữa thông tin công bố với sản phẩm thực tế.

Cùng với sự hỗ trợ về tiêu chuẩn, chất lượng và xúc tiến thương mại, doanh nghiệp, hợp tác xã cần chủ động coi việc giữ chuẩn là một phần thường xuyên của hoạt động sản xuất, kinh doanh. Mục tiêu không chỉ là duy trì số sao được công nhận, mà còn tạo dựng niềm tin, mở rộng đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm địa phương.

Với Gia Lai, phát triển OCOP theo chiều sâu sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào năng lực thực chất của từng chủ thể. Chứng nhận có thể mở cánh cửa thị trường, nhưng chất lượng ổn định, thông tin minh bạch và việc tuân thủ quy định mới là những yếu tố quyết định khả năng đi đường dài của sản phẩm.