Khủng hoảng nguồn cung và làn sóng tăng giá

Bước vào quý III, thị trường toàn cầu chứng kiến sự thu hẹp đột ngột của nguồn cung diesel, dẫn đến mức sụt giảm tồn kho nghiêm trọng và gây thiếu hụt dự trữ cho đợt cao điểm mùa đông. Chỉ tính riêng trong tháng 9, lượng diesel xuất khẩu toàn cầu đã giảm 700.000 thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước.

Đặc biệt, mức sụt giảm xuất khẩu từ Nga và khu vực Trung Đông lên tới 1,3 triệu thùng/ngày trong tháng 9/2026, chiếm khoảng 4,5% tổng nhu cầu dầu diesel và dầu nhiên liệu toàn cầu trong năm nay. Nguồn cung từ các khu vực khác dù tăng lên cũng chỉ bù đắp được một phần sự thiếu hụt này. Kể cả khi các nhà máy lọc dầu nhanh chóng phục hồi hoạt động, nguồn cung vẫn không đủ đáp ứng nhu cầu quý IV và việc khôi phục tồn kho khó diễn ra trước nửa cuối năm 2027.

Hệ quả tất yếu là giá diesel liên tục xô đổ các kỷ lục tại nhiều nền kinh tế lớn. Giữa tháng 9, giá diesel bán buôn tại Singapore đã vượt mốc 200 USD/thùng, trong khi tại châu Âu và Mỹ chạm mức khoảng 220 USD/thùng.

Dù sau đó giá toàn cầu có dấu hiệu hạ nhiệt so với mức đỉnh, nhưng mức giá tham chiếu vẫn cao gần gấp đôi giá dầu thô và gần gấp đôi thời điểm trước khủng hoảng. IEA cảnh báo, với tình trạng căng thẳng trong khâu vận chuyển hiện nay, giá nhiên liệu giao đến các thị trường nhập khẩu trọng điểm như châu Âu, châu Phi và Mỹ Latinh có thể sẽ tiếp tục leo thang trong những tuần tới.

Tác động kinh tế và các nỗ lực bình ổn thị trường

Mức giá năng lượng cao kỷ lục đang gây ra những hệ lụy kinh tế trên diện rộng. Điều này không chỉ làm tăng chi phí hàng hóa mà còn ăn mòn thu nhập thực tế, cản trở hoạt động kinh tế và làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát. Nếu nguồn cung tiếp tục gián đoạn, thế giới buộc phải cắt giảm thêm nhu cầu để cân bằng thị trường, mang lại nguy cơ tác động mạnh đến kinh tế. Trước tình hình đó, các nhà lãnh đạo và tổ chức quốc tế đã phải khẩn trương vào cuộc để đối phó với tình trạng thiếu hụt.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng cho biết đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc cung cấp hơn 4 triệu tấn diesel nhằm hạ nhiệt thị trường do đứt gãy nguồn cung. Tuy nhiên, giải pháp này vấp phải sự phản đối từ hai đảng tại Mỹ và châu Âu, đồng thời Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cũng đánh giá lượng dầu này chỉ đủ đáp ứng 10 ngày tiêu thụ tại Mỹ và 1 ngày nhu cầu toàn thế giới.

Ở quy mô đa phương, các nước thành viên IEA đã nhất trí xả 426 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp, trong đó vẫn còn khoảng 100 triệu thùng chưa được giải phóng. Hội đồng Quản trị IEA sẽ họp vào ngày 15/10 để thống nhất chi tiết đợt can thiệp này, thu hút sự chú ý lớn từ giới quan sát về tốc độ xả kho cũng như khả năng xả thêm.

Triển vọng phục hồi mong manh giữa những biến động

Nhìn về tổng thể, thị trường dầu mỏ toàn cầu đang đối mặt với bài toán suy giảm tiêu thụ. IEA dự báo nhu cầu dầu mỏ trong năm 2026 sẽ giảm trung bình 2,6 triệu thùng/ngày, trong đó riêng dầu diesel chiếm 25% mức giảm này. Riêng quý IV/2026, nhu cầu được dự báo giảm 2,5 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước.

Đồng thời, nguồn cung toàn cầu cũng được dự đoán giảm 5,8 triệu thùng/ngày trong năm nay, trước khi có thể đảo chiều tăng 7,7 triệu thùng/ngày vào năm 2027 để đưa thị trường trở lại trạng thái thặng dư. Dù năm 2027 dự kiến nhu cầu phục hồi thêm 2 triệu thùng/ngày, tổng lượng tiêu thụ cả năm vẫn sẽ thấp hơn 0,6% so với mức của năm 2025.

Một điểm sáng hiếm hoi là sự phục hồi nguồn cung tại Trung Đông trong tháng 9, khi lượng dầu thô xuất khẩu từ vùng Vịnh tăng 4,4 triệu thùng/ngày, đạt khoảng 75% mức trước chiến sự. Dòng chảy qua eo biển Hormuz cũng ghi nhận mức tăng 3,7 triệu thùng/ngày, đưa lưu lượng đạt 10,9 triệu thùng/ngày nhờ các hoạt động sang tải.

Thế nhưng, đà phục hồi này vô cùng mong manh trước sự gia tăng của các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng và hoạt động vận tải bằng tàu chở dầu tại khu vực. Những rủi ro địa chính trị này đã đẩy giá dầu thô Brent giao kỳ hạn tăng 13% lên mức khoảng 107 USD/thùng kể từ đầu tháng 9. IEA nhấn mạnh, khi các vùng đệm dự phòng tiếp tục bị bào mòn và nếu xung đột không sớm được giải quyết tại Trung Đông, thị trường dầu mỏ sẽ còn trải qua nhiều biến động mạnh trước khi có thể xuất hiện tình trạng dư thừa nguồn cung vào năm 2027.