Tăng trưởng ấn tượng nhưng dư địa vẫn còn lớn

Theo báo cáo do FedEx và Frost & Sullivan phối hợp thực hiện, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bán dẫn 31,8% mỗi năm của Việt Nam trong giai đoạn 2006-2025 là mức nhanh nhất trong số 8 nền kinh tế được so sánh tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Chỉ tính riêng năm 2023, kim ngạch xuất khẩu mạch tích hợp (IC) đã đạt tới 32,4 tỷ USD. Những số liệu này minh chứng cho sự tham gia ngày càng sâu rộng của Việt Nam vào thương mại bán dẫn quốc tế.

Sự trỗi dậy của thị trường nội địa được củng cố bởi bốn thế mạnh cốt lõi: vai trò trung tâm mới nổi về lắp ráp và kiểm thử bán dẫn (OSAT), nền tảng sản xuất điện tử vững chắc, khả năng thu hút đầu tư từ các tập đoàn công nghệ toàn cầu, cùng lợi thế về chi phí và lực lượng lao động có kỹ năng. Trong bối cảnh khu vực châu Á - Thái Bình Dương hiện chiếm khoảng 58% tổng doanh thu bán dẫn toàn cầu, Việt Nam - cùng với một số quốc gia Đông Nam Á khác - đang gia tăng vai trò trong khâu đóng gói, kiểm thử và lắp ráp mô-đun (back-end).

Mặc dù vậy, kim ngạch xuất khẩu cao không đồng nghĩa với việc toàn bộ giá trị đó được tạo ra trong nước. Sự tăng trưởng hiện tại vẫn phụ thuộc nhiều vào khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Bán dẫn là lĩnh vực có chuỗi giá trị rất rộng. Để biến đà tăng thương mại thành năng lực công nghiệp bền vững, dư địa để doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào các khâu cung ứng vật tư, thiết bị và dịch vụ chuyên biệt vẫn còn rất lớn.

Lời giải từ những phân khúc ngách chuyên sâu

Để giải quyết bài toán nâng tầm giá trị, doanh nghiệp Việt Nam không nhất thiết phải dồn lực đầu tư ngay vào những nhà máy chế tạo chip quy mô lớn vốn đòi hỏi nguồn vốn tỷ USD và công nghệ cốt lõi. Thay vào đó, hướng đi thực tế và hiệu quả hơn là tập trung vào các phân khúc chuyên biệt có rào cản gia nhập phù hợp, tạo bước đệm vững chắc tiến vào chuỗi cung ứng.

Frost & Sullivan gợi ý các startup và doanh nghiệp trong nước có thể tìm kiếm cơ hội bằng cách phát triển các giải pháp đóng gói tiên tiến, chẳng hạn như đóng gói chip ở cấp độ wafer dạng fan-out hay xếp chồng chip ba chiều (3D chip stacking). Ngoài ra, việc cung cấp dịch vụ kiểm thử, lắp ráp tùy chỉnh cho các ngành đòi hỏi độ tin cậy cao như y tế, hàng không vũ trụ, hay tập trung sản xuất các thiết bị phụ trợ như đầu nối, đầu dò chính xác và dịch vụ hiệu chuẩn cũng là những hướng đi đầy tiềm năng.

Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chiến lược khôn ngoan là lựa chọn một nhóm sản phẩm, dịch vụ cụ thể và xây dựng năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của khách hàng quốc tế. Việc trở thành mắt xích của một tập đoàn lớn sẽ mang lại đầu ra ổn định, nhưng đồng thời yêu cầu doanh nghiệp phải đầu tư nghiêm túc vào hệ thống quản lý chất lượng, bảo mật và truy xuất nguồn gốc. Sự xuất hiện của các cơ sở chế tạo chip nội địa đầu tiên trong tương lai, điển hình như nhà máy Viettel, được kỳ vọng sẽ tạo ra "cú hích" để hình thành mạng lưới nhà cung cấp phụ trợ vững mạnh.

Logistics chuyên dụng là lợi thế cạnh tranh cốt lõi

Trong bối cảnh nhu cầu về trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán hiệu năng cao và xe điện đang bùng nổ, sự vận hành trơn tru của chuỗi cung ứng bán dẫn phụ thuộc rất lớn vào hạ tầng kết nối. Các lô hàng công nghệ luôn có giá trị cao, nhạy cảm với điều kiện môi trường và yêu cầu tiến độ thời gian cực kỳ khắt khe, do đó bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến dây chuyền sản xuất.

Bà Ee-Hui Tan, Giám đốc Khai thác FedEx Việt Nam và Campuchia, nhận định: "Việt Nam có vị thế ngày càng quan trọng trong hệ sinh thái bán dẫn châu Á - Thái Bình Dương, khi nhiều doanh nghiệp bán dẫn và công nghệ cao mở rộng hiện diện". Bà cũng nhấn mạnh thêm rằng, khi quá trình mở rộng này diễn ra, khả năng kết nối đáng tin cậy với những thị trường trọng điểm sẽ ngày càng quan trọng, và năng lực logistics chính là yếu tố hỗ trợ doanh nghiệp củng cố chuỗi cung ứng, đáp ứng nhu cầu vận chuyển xuyên biên giới.

Chất lượng dịch vụ logistics giờ đây không đơn thuần là bài toán chi phí hậu cần, mà đã trở thành một phần của năng lực cạnh tranh. Xây dựng một hệ sinh thái dịch vụ hoàn chỉnh xung quanh sản xuất công nghệ cao - bao gồm logistics chuyên dụng, kỹ thuật đóng gói hàng nhạy cảm và hỗ trợ thông quan nhanh chóng - sẽ là bệ phóng giúp các doanh nghiệp Việt Nam tự tin làm chủ giá trị, biến cơ hội thị trường thành sức mạnh nội tại lâu dài.