Sản lượng chạm đáy, giá bán đồng loạt leo thang

Theo báo cáo từ Counterpoint Research, thị trường điện thoại thông minh toàn cầu vừa trải qua quý III với lượng hàng xuất xưởng sụt giảm 20% so với cùng kỳ năm ngoái. Sự sụt giảm chạm mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ qua này bắt nguồn từ việc giá linh kiện DRAM và NAND liên tục leo thang, khiến chi phí nguyên vật liệu (BOM) sản xuất thiết bị đội lên đáng kể.

Để giải quyết bài toán chi phí và đối phó với tình trạng khan hiếm nguồn cung, các nhà sản xuất buộc phải chuyển gánh nặng sang người tiêu dùng. Cụ thể, giá bán lẻ thiết bị toàn cầu đã tăng trung bình 20% từ đầu năm 2026. Các mẫu điện thoại đang lưu hành ghi nhận mức tăng khoảng 15%, trong khi các sản phẩm mới ra mắt đắt hơn tới 25% so với năm trước. Trong bối cảnh đó, hành vi tiêu dùng cũng thay đổi khi người dùng có xu hướng giữ thiết bị lâu hơn, ưu tiên các sản phẩm cao cấp có giá trị bền vững hoặc cân nhắc thiết bị tân trang.

Bức tranh thị phần quý III cũng cho thấy sự phân hóa và chọn lọc khắt khe. Samsung vẫn duy trì ngôi vương với 23% thị phần nhờ sức hút của dòng Galaxy Z Fold8 và tính ổn định của dòng Galaxy A tại các thị trường mới nổi. Đáng chú ý, Apple lần đầu tiên chiếm tới 22% thị phần trong một quý III, bất chấp lượng xuất xưởng sụt giảm do thiếu vắng phiên bản iPhone 18 tiêu chuẩn. Trong khi đó, các thương hiệu Trung Quốc như Xiaomi, OPPO và vivo đều ghi nhận mức giảm sản lượng nghiêm trọng từ 20% đến hơn 30% khi họ chủ động giảm sự hiện diện ở phân khúc giá thấp để bảo vệ lợi nhuận.

Chip nhớ dồn về trung tâm dữ liệu AI, bóp nghẹt phân khúc phổ thông

Tình trạng thiếu hụt nguồn cung chip nhớ cho điện thoại không phải là hiện tượng nhất thời, mà xuất phát từ sự dịch chuyển dòng vốn khổng lồ của chuỗi cung ứng toàn cầu. Ba "ông lớn" kiểm soát hơn 90% thị trường chip nhớ là Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology hiện đã chuyển phần lớn năng lực sản xuất sang phục vụ hạ tầng AI thay vì thiết bị điện tử tiêu dùng.

Làn sóng đầu tư vào AI từ các tập đoàn công nghệ siêu quy mô tại Mỹ dự kiến sẽ đẩy chi tiêu vốn vượt 1.300 tỷ USD vào năm 2027. Khi chip nhớ bị hút về các trung tâm dữ liệu, các hãng điện thoại Trung Quốc – vốn chiếm tới 60% lượng xuất xưởng toàn cầu và có thế mạnh ở phân khúc bình dân – trở thành những người chịu đòn nặng nề nhất.

Hệ quả tất yếu là các mẫu smartphone giá rẻ đang dần bị "xóa sổ". Vào năm 2025, điện thoại dưới 150 USD từng chiếm hơn một phần tư lượng xuất xưởng toàn cầu, nhưng đến quý II/2026, lượng máy xuất xưởng dưới mức 100 USD đã bốc hơi gần 60%. Tại Đông Nam Á, lượng điện thoại dưới 100 USD của OPPO giảm tới 96%, trong khi vivo cũng đẩy mẫu phổ thông chủ lực lên mốc trên 100 USD. Các nhà sản xuất hiện đang thu hẹp danh mục sản phẩm, giảm mạnh đầu tư vào các thiết bị dưới 150-200 USD để dồn lực vào thương hiệu và phân khúc cao cấp nhằm duy trì biên lợi nhuận.

Nguy cơ khoét sâu khoảng cách số toàn cầu

Xu hướng tăng giá không phân bổ đồng đều mà dội áp lực lớn nhất lên các khu vực đang phát triển. Điện thoại thông minh tại Ấn Độ đã tăng giá 21%, khu vực châu Á - Thái Bình Dương tăng 19%, Trung Đông và châu Phi tăng 18%, trong khi tại Mỹ chỉ chịu mức tăng khoảng 5%. Tại thị trường Ấn Độ, một ví dụ điển hình là mẫu Redmi 15C (bản 128GB) của Xiaomi đã bị đội giá tới 36% chỉ trong vòng nửa năm.

Sự biến mất của phân khúc điện thoại phổ thông đang mang đến những hệ lụy xã hội sâu sắc. Hiệp hội đại diện ngành di động toàn cầu GSMA từng kỳ vọng sẽ có thêm gần 800 triệu người bắt đầu sử dụng Internet di động từ nay đến năm 2030, nhưng chi phí thiết bị đắt đỏ đang đe dọa trực tiếp đến mục tiêu này. Báo cáo của tổ chức này chỉ ra rằng, một chiếc điện thoại phổ thông hiện tiêu tốn tới 44% thu nhập hàng tháng của nhóm 20% dân số nghèo nhất thế giới, tỷ lệ này thậm chí lên tới 76% tại châu Phi cận Sahara.

Đại diện mảng hòa nhập số của quỹ phi lợi nhuận GSMA cảnh báo, sự phát triển rực rỡ của công nghệ AI đang vô tình tạo ra sự bất bình đẳng lớn hơn. Khi điện thoại vượt quá khả năng chi trả, hàng triệu người có thu nhập thấp sẽ buộc phải trì hoãn đổi máy, dùng chung thiết bị hoặc thậm chí mất kết nối hoàn toàn. Những dịch vụ số thiết yếu do AI mang lại sẽ trở nên vô nghĩa nếu người dân không còn đủ khả năng sở hữu một thiết bị kết nối Internet cơ bản.