Phục hồi đất từ thay đổi cách canh tác

Trên vùng đất bazan Tây Nguyên, cà phê từng mang lại nguồn thu nhập quan trọng cho người sản xuất. Nhưng sau nhiều năm khai thác, không ít diện tích dần bạc màu, năng suất giảm, chi phí chăm sóc tăng. Với Công ty TNHH MTV Cà phê 15, khó khăn ấy từng khiến hơn 153 ha cà phê không có người nhận chăm sóc.

Thay vì tiếp tục duy trì phương thức sản xuất cũ, đơn vị lựa chọn hướng đi khó hơn: phục hồi những diện tích thoái hóa bằng canh tác hữu cơ. Đại tá Lê Trung Thành, Giám đốc Công ty, cùng Đại tá Phạm Phú Châu, Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Công ty, trực tiếp nhận chăm sóc những lô cà phê khó khăn nhất để làm mô hình chuyển đổi.

Điểm cốt lõi của phương pháp này là cải thiện sức khỏe đất, tạo nguồn dinh dưỡng tự nhiên và giảm phụ thuộc vào hóa chất tổng hợp. Phân hữu cơ, phân vi sinh, vôi và các chế phẩm sinh học được sử dụng để hỗ trợ phục hồi đất. Cỏ trong vườn được kiểm soát thay vì phát sạch bằng thuốc trừ cỏ; cây che bóng được duy trì phù hợp nhằm giữ ẩm, điều hòa tiểu khí hậu và bảo vệ môi trường sinh trưởng của cây cà phê.

Đơn vị còn tận dụng cây chuối trồng xen để tạo sinh khối, làm nguyên liệu ủ dịch chuối phục vụ chăm sóc vườn cây. Những cây cà phê già cỗi, sinh trưởng kém được ghép cải tạo, từng bước nâng cao sức sống và kéo dài khả năng khai thác.

Cách làm này đòi hỏi sự kiên trì bởi hiệu quả không thể có ngay trong một vài vụ. Người trồng phải thay đổi thói quen, tuân thủ quy trình và chấp nhận đầu tư cho quá trình phục hồi lâu dài. Bù lại, đất được chăm sóc theo hướng bền vững hơn, môi trường canh tác được cải thiện, tạo nền tảng cho sản xuất ổn định.

Tại Đội sản xuất số 3, anh Trần Kim Quân là một trong những người tiên phong chuyển hơn 3 ha cà phê sang phương pháp hữu cơ. Từ khi bắt đầu chuyển đổi, anh phải thực hiện nghiêm ngặt quy trình chăm sóc, kiểm soát vật tư đầu vào và ghi chép nhật ký sản xuất. Những thao tác vốn quen thuộc trong phương thức canh tác cũ cũng phải điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu mới.

Sau nhiều năm, vườn cà phê của anh dần phục hồi, cây sinh trưởng ổn định hơn. Với người trực tiếp sản xuất, thay đổi dễ nhận thấy không chỉ nằm ở diện mạo vườn cây mà còn ở môi trường làm việc, khi việc sử dụng hóa chất được hạn chế và các công đoạn chăm sóc được kiểm soát chặt chẽ hơn.

Từ những diện tích ban đầu, mô hình hữu cơ tại Công ty Cà phê 15 cho thấy phục hồi đất không đơn thuần là khôi phục năng suất. Đó còn là quá trình tổ chức lại sản xuất, trong đó người trồng phải quan tâm đồng thời đến chất lượng đất, sức khỏe cây trồng và tính ổn định của sản phẩm.

Chuẩn hóa sản phẩm, mở rộng thị trường

Nếu phục hồi đất là bước đầu tiên, xây dựng chuỗi sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế là bước tiếp theo để nâng giá trị cà phê. Bởi trên thị trường hiện nay, chất lượng sản phẩm không chỉ được quyết định bởi hương vị mà còn gắn với quy trình sản xuất, tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Nỗ lực chuyển đổi đã giúp Công ty Cà phê 15 được cấp đồng thời chứng nhận hữu cơ USDA Organic của Hoa Kỳ và chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn Liên minh châu Âu (EU) trên diện tích 21,24 ha. Phạm vi chứng nhận bao gồm cà phê quả tươi, cà phê nhân xanh, cà phê hạt rang và cà phê bột rang.

Để đạt các tiêu chuẩn này, doanh nghiệp phải kiểm soát toàn bộ quá trình, từ vùng nguyên liệu, vật tư đầu vào, chăm sóc, thu hoạch đến chế biến, đóng gói và hồ sơ truy xuất nguồn gốc. Việc không sử dụng phân hóa học hay thuốc trừ cỏ chỉ là một phần của yêu cầu; yếu tố quyết định còn nằm ở tính nhất quán của quy trình và khả năng duy trì các tiêu chuẩn trong thực tế sản xuất.

Đây cũng là cơ sở để Công ty Cà phê 15 chuyển từ bán nguyên liệu sang chú trọng hơn vào sản phẩm chế biến, xây dựng thương hiệu và tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao. Hiện doanh nghiệp có gần 1.000 ha vùng sản xuất khép kín, hệ thống nhà máy rang xay và 5 dòng sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 4 sao.

Cùng với việc củng cố chất lượng, cơ hội tiếp cận thị trường Nhật Bản đang được thúc đẩy thông qua hoạt động kết nối, xúc tiến thương mại. Qua khảo sát vùng trồng, ông Ngô Hoàng Hồ, người sáng lập VJX – kênh kết nối sản phẩm Việt Nam và Nhật Bản – đánh giá tích cực sự chuyển biến của các vườn cà phê lâu năm và đang xúc tiến đưa sản phẩm tiếp cận sâu hơn thị trường này.

Tuy nhiên, chứng nhận quốc tế mới tạo điều kiện thuận lợi để sản phẩm bước vào thị trường, chưa đồng nghĩa với việc đầu ra đã được bảo đảm. Để xây dựng vị thế lâu dài, doanh nghiệp vẫn cần duy trì chất lượng đồng đều, kiểm soát chi phí, phát triển thị trường và tạo dựng niềm tin với đối tác.

Với Công ty Cà phê 15, hành trình nâng tầm thương hiệu vì thế gắn chặt với việc giữ vững quy trình hữu cơ và mở rộng vùng nguyên liệu phù hợp. Giá trị của “Cà phê người lính” không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà còn được hình thành từ cách tổ chức sản xuất, kỷ luật trong từng công đoạn và sự kiên trì cải tạo những vùng đất từng suy kiệt.

Từ những diện tích từng bị bỏ ngỏ đến vùng trồng hướng hữu cơ đạt chuẩn quốc tế, câu chuyện của Công ty Cà phê 15 cho thấy một hướng phát triển đáng chú ý của ngành cà phê Đắk Lắk: nâng giá trị nông sản phải bắt đầu từ nền tảng sản xuất, đồng thời gắn chất lượng với tiêu chuẩn và thị trường. Đó cũng là cơ sở để thương hiệu “Cà phê người lính” từng bước tạo dấu ấn trên hành trình hội nhập.