Theo Báo Nghệ An, định hướng đến năm 2030 và tầm nhìn 2045, cây chè tiếp tục giữ vị thế trọng điểm trong đề án phát triển nông nghiệp của tỉnh. Mỗi năm, Nghệ An cung cấp ra thị trường khoảng 160.000 - 170.000 tấn chè tươi, mang về nguồn thu xuất khẩu xấp xỉ 10 triệu USD. Mặc dù sở hữu diện tích nguyên liệu lên tới hơn 8.000 ha, nhưng rào cản lớn nhất hiện nay là tỷ lệ chè chất lượng cao, canh tác hữu cơ mới chỉ chiếm khoảng 20%. Phần lớn sản lượng vẫn đang phải xuất khẩu thô đi các thị trường Trung và Tây Á. Do người dân chủ yếu trồng giống cũ, thiếu quy trình chuẩn VietGAP hay Organic, giá thu mua chè nguyên liệu thường bấp bênh, chỉ dao động ở mức 4.000 - 7.000 đồng/kg.

Trợ lực tài chính mạnh mẽ cho người trồng chè

Để tháo gỡ điểm nghẽn về chất lượng và giống cây, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 34/2025/NQ-HĐND (ngày 12/12/2025) với những chính sách hỗ trợ mang tính bước ngoặt. Bước sang năm 2026, tỉnh đã giải ngân hơn 1 tỷ đồng để trợ lực cho 10 xã trồng mới chè công nghiệp.

So với giai đoạn trước (chỉ hỗ trợ 5 triệu đồng/ha làm đất và 400 đồng/bầu giống cao cấp), chính sách mới đem lại lợi ích thiết thực hơn hẳn. Cụ thể, nông dân không chỉ được giữ nguyên khoản 5 triệu đồng/ha tiền làm đất, mà còn được cấp thêm 3 triệu đồng/ha khi trồng thay thế giống chè mới. Đặc biệt, Nhà nước sẽ chịu trách nhiệm hỗ trợ lên tới 80% kinh phí mua giống cây. Nhờ đòn bẩy này, phong trào đăng ký cải tạo đồi chè đang diễn ra vô cùng sôi nổi.

Sự chuyển mình tại các vùng trọng điểm nguyên liệu

Hiệu ứng từ chính sách mới đang thể hiện rõ nét tại cơ sở. Điển hình như tại xã Sơn Lâm (Nghệ An), nơi sinh sống của 100% hộ dân đồng bào người Thái thuộc diện tái định cư từ thủy điện Bản Vẽ. Anh Trần Nhật Lệ - công chức Phòng Kinh tế UBND xã Sơn Lâm, Nghệ An chia sẻ, cây chè đã gắn bó với bà con từ những ngày đầu lập nghiệp ở quê mới và nay đã trở thành nguồn thu nhập chính. Năm nay, nhờ được hưởng mức hỗ trợ cao nhất tỉnh (122 triệu đồng) kết hợp với các chương trình mục tiêu quốc gia, xã dự kiến sẽ trồng mới hơn 20 ha chè theo hướng hữu cơ. Theo tính toán, 1 ha chè kinh doanh có thể mang lại doanh thu 90 - 100 triệu đồng/năm, những hộ sở hữu từ 5 ha trở lên hoàn toàn có thể thu lãi khoảng 300 triệu đồng/năm.

Tương tự, vùng chè nguyên liệu tại xã Yên Xuân, Nghệ An cũng đang rục rịch chuyển đổi để giữ vững thương hiệu "chè Gay Cao Sơn". Ông Nguyễn Hữu Danh - Phó trưởng Phòng Kinh tế UBND xã Yên Xuân, Nghệ An cho biết, từ vài trăm hecta ban đầu, nay địa phương đã mở rộng lên gần 800 ha, mỗi năm cung ứng gần 9.500 tấn chè tươi, thu về xấp xỉ 30 tỷ đồng. Đáng chú ý, xã đã có 3 sản phẩm chè khô đạt chuẩn OCOP. Thời gian tới, xã Yên Xuân (Nghệ An) sẽ tập trung khuyến khích bà con chuyển đổi từ giống cũ sang các dòng chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu khắt khe của thị trường.

Nâng cấp khâu chế biến và xây dựng mã vùng trồng

Dù đã có chính sách tốt về giống, nhưng để tạo ra chuỗi giá trị bền vững, khâu thu hái và chế biến vẫn cần sự lột xác. Hiện nay, công nghệ của các cơ sở chế biến trên địa bàn còn khá thô sơ. Thêm vào đó, tình trạng các công ty thu mua làm ăn kém hiệu quả, chậm thanh toán đã khiến nhiều nông dân quay sang bán chè cho tư nhân ép giá để lấy tiền ngay.

Nhằm giải quyết bài toán này, ông Nguyễn Văn Hà - Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng chế biến và Phát triển thị trường tỉnh khẳng định, con đường duy nhất để chè nguyên liệu nâng cao vị thế là phải canh tác theo tiêu chuẩn hữu cơ, VietGAP. Hiện tại, Chi cục đang trực tiếp đồng hành cùng xã Sơn Lâm (Nghệ An) triển khai mô hình 20 ha chè hữu cơ kiểu mẫu.

Bên cạnh đó, các chuyên gia và lãnh đạo địa phương cũng kiến nghị tỉnh cần sớm ưu tiên nguồn lực để xây dựng mã số vùng trồng, đồng thời quy hoạch lại hệ thống cơ sở chế biến. Chỉ khi đảm bảo được đầu ra ổn định với công nghệ hiện đại, người nông dân mới thực sự an tâm đầu tư, đưa cây chè Nghệ An vươn xa và khẳng định chỗ đứng vững chắc trên bản đồ nông sản Việt.