Bánh gạo rang Tiên Lữ vượt khỏi lũy tre làng

Theo Báo Phú Thọ, giữa nhịp sống hiện đại với muôn vàn loại bánh trái đa dạng, những phong vị mộc mạc nơi làng quê vẫn có sức hấp dẫn riêng, gợi nhớ hương vị thân quen và lưu giữ ký ức của bao thế hệ. Trong đó, bánh gạo rang Tiên Lữ là thức quà dân dã gắn liền với tuổi thơ của nhiều người. Khởi nguồn từ món quà quê thường được làm trong dịp lễ, Tết, bánh gạo rang ngày nay đã từng bước chuyển mình, trở thành sản phẩm OCOP tiêu biểu, mang theo khát vọng nâng tầm nông sản truyền thống của người dân vùng đất trung du.

Để làm nên phong bánh gạo rang giòn rụm, vàng ươm, đậm đà hương vị truyền thống, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn thủ công, đòi hỏi sự tỉ mỉ và khắt khe trong từng bước thực hiện. Trong đó, khâu lựa chọn nguyên liệu đóng vai trò quyết định, đòi hỏi hạt gạo phải là nếp cái hoa vàng hoặc nếp Điện Biên, hạt mẩy đều, kết hợp cùng lạc quê bùi béo, gừng ta cay nồng và mật mía mới vàng óng, dẻo quánh. Bí quyết tạo nên màu sắc bắt mắt, độc đáo của bánh là ngâm gạo với nước sắc từ quả dành dành, một loại nguyên liệu có nguồn gốc thực vật được sử dụng trong y học cổ truyền.

Gạo sau khi ngâm kỹ được đồ thành xôi chín dẻo, trộn đều với mỡ lợn, đập bẹt rồi đem phơi khô tự nhiên trước khi cho vào chảo rang, giúp hạt gạo bung nở thành những miếng bỏng giòn tan. Công đoạn nấu mật đòi hỏi người thợ phải canh lửa khéo léo để mật mía đạt độ sôi và độ dẻo thích hợp. Sau đó, bỏng gạo, lạc cùng gừng được cho vào đảo đều tay, rồi nhanh chóng đổ ra khuôn, lăn chặt và cắt thành từng miếng vuông vắn, đẹp mắt. 

Trải qua thời gian dài, bánh gạo rang vốn chỉ quanh quẩn ở các phiên chợ nhỏ, được sản xuất thủ công, manh mún theo quy mô hộ gia đình và phụ thuộc nhiều vào mùa vụ, nay đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường hiện đại. Sự chuyển mình này bắt đầu từ việc hình thành các tổ liên kết sản xuất, tiếp đó là sự ra đời và hoạt động bài bản của các hợp tác xã. Đặc biệt, năm 2021, nghề làm bánh gạo rang truyền thống thôn Tân Thành được công nhận là “Nghề truyền thống” đã tạo dựng cơ sở pháp lý vững chắc giúp thương hiệu vươn xa.

OCOP mở lối nâng tầm đặc sản quê hương

Bà Trần Thị Đăng, Giám đốc Hợp tác xã tổng hợp Dũng Hưng chia sẻ: "Khi tham gia vào chuỗi giá trị và đăng ký chứng nhận OCOP, chúng tôi hiểu rằng không thể mãi giữ cách làm cũ. Từ một món quà quê dân dã, bánh gạo rang Tiên Lữ đã từng bước đáp ứng các yêu cầu về an toàn vệ sinh thực phẩm, cải tiến mẫu mã, bao bì đóng gói và dán tem truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Chương trình OCOP đã thực sự góp phần thay đổi tư duy của bà con làm nghề, chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang tư duy kinh tế nông nghiệp".

Việc chuẩn hóa quy trình sản xuất không chỉ giúp nâng cao chất lượng mà còn kéo dài thời gian bảo quản bánh mà không cần sử dụng chất bảo quản hóa học. Nhờ đó, bánh gạo rang Tiên Lữ đã vượt khỏi phạm vi các phiên chợ quê địa phương, từng bước có mặt tại các siêu thị lớn, hệ thống trạm dừng nghỉ phục vụ du lịch và các gian hàng đặc sản vùng miền, theo chân du khách đến nhiều địa phương trên cả nước. Sự phát triển của thương hiệu bánh gạo rang vừa góp phần lưu giữ nét đẹp ẩm thực truyền thống, vừa trực tiếp giải quyết bài toán sinh kế cho nhiều lao động, đặc biệt là phụ nữ nông thôn.

Cùng với sản lượng tiêu thụ ngày càng tăng, mô hình liên kết sản xuất đã tạo nguồn thu nhập ổn định, góp phần cải thiện đáng kể đời sống kinh tế của các thành viên. Nhấp ngụm trà xanh ấm nóng, thưởng thức miếng bánh gạo rang giòn tan, đậm vị, người thưởng thức không chỉ cảm nhận vị ngọt thanh của mật mía hay vị cay ấm của gừng mà còn thấy được sự chuyển mình đầy sức sống của một vùng quê đang trên đà phát triển. Vượt lên giá trị của một món ăn dân dã, thức quà ấy còn là hành trình gìn giữ hồn đất, hồn người, được nhiều thế hệ người dân Tiên Lữ nâng niu và gửi gắm trong từng sản phẩm quê hương.