Thách thức từ bao bì nhựa và bài toán chuyển đổi

Theo Báo Điện Biên Phủ, không dừng lại ở việc gia tăng số lượng, tỉnh Điện Biên đang từng bước nâng cao chất lượng và giá trị cho các sản phẩm OCOP theo hướng xanh, an toàn và bền vững. Trong định hướng chiến lược đó, việc chuyển đổi và thay thế hoàn toàn vỏ chai nhựa bằng chai thủy tinh, sành cùng các loại bao bì thân thiện với môi trường được xác định là giải pháp then chốt nhằm nâng tầm thương hiệu nông sản địa phương. Thống kê hiện tại cho thấy toàn tỉnh đang sở hữu 147 sản phẩm OCOP, bao gồm 142 sản phẩm đạt 3 sao và 5 sản phẩm đạt 4 sao. Hướng tới tương lai, tỉnh đặt mục tiêu trong năm 2026 sẽ phát triển mới thêm 70 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên, qua đó nâng tổng số lượng sản phẩm OCOP toàn tỉnh lên con số 217 sản phẩm.

Việc chú trọng nâng cao chất lượng và bao bì sản phẩm hoàn toàn phù hợp với chủ trương lớn được đề ra tại Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 31/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, thực tế cho thấy toàn tỉnh vẫn còn 19 sản phẩm OCOP đang trực tiếp sử dụng vỏ chai nhựa trong quá trình đóng gói và thương mại.  Một số tiêu biểu có thể kể đến như sản phẩm Mật ong Chà Nưa, Mật ong rừng lên men Tân Thái Dương hay Chẩm chéo Sâm Điêu.

Việc duy trì sử dụng vỏ chai nhựa trong giai đoạn qua tuy giúp các cơ sở tiết kiệm đáng kể chi phí sản xuất và tạo sự thuận lợi nhất định trong thao tác vận hành, nhưng lại đang tạo ra những áp lực không nhỏ về vấn đề môi trường. Chính vì lý do này, việc chuyển đổi bao bì không chỉ là một lựa chọn mang tính hình thức mà đã trở thành bước đi cấp thiết, giúp các sản phẩm OCOP thích ứng linh hoạt với xu hướng tiêu dùng xanh ngày càng lan tỏa mạnh mẽ và đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe của thị trường hiện đại. Nhằm giải quyết triệt để bài toán này, UBND tỉnh đã chính thức ban hành kế hoạch toàn diện về việc chuyển đổi và thay thế vỏ chai nhựa đối với các sản phẩm OCOP trên toàn địa bàn.

Theo lộ trình được phê duyệt, công tác chuyển đổi bao bì sẽ được triển khai một cách bài bản, khoa học và phù hợp với đặc điểm riêng của từng nhóm sản phẩm cụ thể. Trong đó, nhóm đồ uống bao gồm các sản phẩm như rượu, nước hoa quả cùng nhóm thực phẩm sẽ được ưu tiên thực hiện trước tiên trong giai đoạn đầu. Mục tiêu cốt lõi đặt ra là sẽ thay thế hoàn toàn một trăm phần trăm vỏ chai nhựa của các sản phẩm OCOP sang sử dụng chất liệu sành hoặc thủy tinh. Đồng thời, tỉnh phấn đấu đến hết năm 2028 sẽ có một trăm phần trăm sản phẩm OCOP thuộc nhóm thực phẩm và đồ uống được chứng nhận trên địa bàn hoàn toàn không còn sử dụng bao bì nhựa dùng một lần.

Giải pháp đồng bộ từ chính quyền và các chủ thể

Để hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi xanh, nhiều chủ thể sản xuất trên địa bàn tỉnh đã chủ động đi đầu trong việc cải tiến mẫu mã bao bì. Năm 2024, sản phẩm bánh khẩu xén, chí chọp của Hợp tác xã (HTX) Hoa Ban Trắng, phường Mường Lay được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao. Năm vừa qua, HTX sản xuất, tiêu thụ hơn 35 tấn bánh. Sản phẩm bánh của HTX chủ yếu đóng gói bằng bao giấy. Riêng về phần mình, chị Lò Chúc Chi, Giám đốc Hợp tác xã Hoa Ban Trắng cho biết: "HTX tiếp tục quan tâm cải tiến mẫu mã, bao bì theo hướng thuận tiện, an toàn và thân thiện với môi trường. Đồng thời từng bước hoàn thiện thiết kế, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường".

Tương tự, các sản phẩm trà xanh Shan tuyết cổ thụ Tủa Chùa, Bạch trà Shan tuyết cổ thụ Tủa Chùa... của Công ty TNHH Hương Linh Điện Biên đã được công nhận OCOP 3 sao. Về phía doanh nghiệp, chị Nguyễn Mỹ Linh, Giám đốc Công ty TNHH Hương Linh Điện Biên cho biết: "Công ty đã đưa vào sử dụng hộp giấy cứng, ống gỗ, tre, vừa tăng tính thẩm mỹ, vừa tạo cảm giác sang trọng, phù hợp với dòng chè Shan tuyết cổ thụ; đồng thời nghiên cứu, thử nghiệm các loại bao bì thân thiện với môi trường".

Ở góc độ quản lý vĩ mô, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động các chủ thể OCOP chủ động xây dựng lộ trình, từng bước chuyển đổi, thay thế bao bì nhựa bằng các vật liệu thân thiện với môi trường. Trong đó, việc chuyển đổi được định hướng phù hợp với đặc tính từng sản phẩm, bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm, khả năng bảo quản và vận chuyển. Song song với tuyên truyền, ngành tăng cường kết nối các chủ thể OCOP với đơn vị cung ứng bao bì thủy tinh, sành, giấy có lớp phủ sinh học và các vật liệu thân thiện với môi trường, qua đó giúp các cơ sở có thêm lựa chọn và điều kiện thuận lợi để thực hiện chuyển đổi.

Tuy nhiên, việc chuyển đổi bao bì là bài toán không đơn giản, nhất là với cơ sở quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế. Vì vậy, tỉnh sẽ hỗ trợ kết nối chủ thể OCOP với đơn vị cung ứng bao bì thân thiện môi trường, tư vấn kỹ thuật và xây dựng danh mục nhà cung cấp uy tín, giúp lựa chọn loại bao bì phù hợp với từng sản phẩm.  Tỉnh Điện Biên định hướng xây dựng cơ chế hỗ trợ một phần kinh phí chuyển đổi, thay thế vỏ chai nhựa đối với các sản phẩm OCOP đã được công nhận. Các sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu hoặc được tiêu thụ rộng rãi trong cộng đồng sẽ ưu tiên hỗ trợ. Chị Bùi Thị Việt Hà, chủ cơ sở cà phê Hà Chung có nhiều dòng sản phẩm, trong đó có sản phẩm Cà phê muối Arabica Hà Chung bằng chai nhựa. Chia sẻ về định hướng của cơ sở, chị Hà cho biết: "Thời gian tới cơ sở sẽ từng bước nghiên cứu, lựa chọn loại bao bì phù hợp để thay thế chai nhựa. Đây là hướng đi cần thiết để sản phẩm vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, vừa nâng cao hình thức, giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường".