EUDR đặt ra yêu cầu mới với ngành gỗ Việt Nam

Tại hội thảo chuyên đề “Ngành gỗ, nội thất Việt Nam sẵn sàng cho 2027: EUDR, xu hướng thiết kế và chiến lược đón đầu tương lai”, các chuyên gia nhận định, hướng tới năm 2027, ngành gỗ và nội thất Việt Nam đứng trước yêu cầu chuyển đổi toàn diện. Thay vì chỉ tập trung gia công, các đơn vị sản xuất cần nâng cao giá trị sản phẩm, củng cố năng lực cạnh tranh và đáp ứng chuẩn mực quốc tế. Tại các thị trường trọng điểm như Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ, nhà mua hàng đặc biệt quan tâm đến tính minh bạch của chuỗi cung ứng, nguồn gốc nguyên liệu hợp pháp và chất lượng sản phẩm.

Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu, viết tắt là EUDR, dự kiến chính thức áp dụng từ ngày 30/12/2026. Quy định này đặt ra ba yêu cầu cốt lõi đối với hàng hóa nhập khẩu, gồm không gây mất rừng, tuân thủ pháp luật quốc gia sản xuất và có đầy đủ dữ liệu phục vụ thẩm định, truy xuất nguồn gốc. Mặc dù thị trường châu Âu chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ của Việt Nam, khu vực này giữ vai trò quan trọng trong việc thiết lập chuẩn mực thương mại. Nhiều quốc gia khác cũng đang từng bước áp dụng những quy định tương tự. Vì vậy, tuân thủ EUDR không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu xuất khẩu sang châu Âu mà còn nâng cao khả năng thích ứng với các tiêu chuẩn quốc tế.

Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn trong việc chứng minh nguồn gốc nguyên liệu, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã công bố phiên bản đầu tiên của bản đồ ranh giới rừng năm 2020. Hệ thống được xây dựng trên cơ sở dữ liệu hiện trạng rừng, kết hợp ảnh viễn thám, bản đồ đối chiếu quốc tế và kết quả kiểm chứng thực địa. Dữ liệu được phân thành ba nhóm: vùng xanh có thông tin thống nhất về hiện trạng rừng, vùng vàng chưa được xác định rõ ràng và vùng đỏ có sự sai khác cần tiếp tục rà soát. Thông qua cổng thông tin điện tử của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, doanh nghiệp có thể tra cứu tọa độ, đối chiếu thông tin lô đất, lô rừng và đánh giá nguy cơ.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp khó khăn do dữ liệu đất đai, địa chính, diện tích rừng và vùng trồng còn phân tán tại nhiều cơ quan quản lý. Bên cạnh đó, doanh nghiệp quy mô nhỏ, hộ nông dân và chủ rừng còn hạn chế về năng lực quản lý dữ liệu, trình độ kỹ thuật và nguồn lực tài chính dành cho chi phí tuân thủ. Trước những vướng mắc này, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đang tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng kho cơ sở dữ liệu tập trung phục vụ truy xuất nguồn gốc và hướng tới cấp bảng kê lâm sản điện tử trong thời gian tới.

TS. Trương Tất Đơ, Thư ký Tổ công tác EUDR lĩnh vực lâm nghiệp thuộc Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm chia sẻ: "Các bản đồ toàn cầu mà nhà mua hàng quốc tế thường sử dụng có thể chưa phản ánh hoàn toàn chính xác một số mô hình nông lâm kết hợp, diện tích rừng nằm ngoài quy hoạch hoặc đặc thù hiện trạng rừng tại Việt Nam. Chúng tôi xây dựng bản đồ ranh giới rừng năm 2020 của Việt Nam để giảm sai lệch dữ liệu, hạn chế thiệt hại cho doanh nghiệp và người dân. Doanh nghiệp có thể truy cập website của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (EUDR.VNFOREST.GOV.VN) để tra cứu tọa độ, đối chiếu thông tin lô đất, lô rừng và đánh giá nguy cơ không đáp ứng EUDR. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát chuỗi cung ứng, đánh giá rủi ro, ưu tiên nguyên liệu hợp pháp, có chứng chỉ và truy xuất được nguồn gốc".

Tiếp nối góc nhìn từ thị trường quốc tế, ông Reine Karlsson, Giám đốc điều hành Scale Up Oy Ltd nhấn mạnh: "Chứng chỉ riêng lẻ chưa đủ để đáp ứng EUDR. Doanh nghiệp phải chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu xuyên suốt chuỗi cung ứng, từ lô đất, nguyên liệu đầu vào, lô sản xuất đến thành phẩm. Hệ thống truy xuất cần được xây dựng ngay trong quá trình phát triển sản phẩm, thay vì đợi hoàn thành đơn hàng mới thu thập chứng từ. Khi dữ liệu truy xuất nguồn gốc và tuân thủ được gửi cùng báo giá, nhà mua hàng sẽ có cơ sở đáng tin cậy hơn để đưa ra quyết định."

Chủ động chuyển đổi để giữ vững lợi thế cạnh tranh

Bên cạnh yêu cầu về môi trường từ thị trường châu Âu, hoạt động kinh doanh tại Hoa Kỳ, thị trường có quy mô khoảng 125 tỷ USD, cũng đang chứng kiến sự phân hóa mạnh mẽ theo mô hình đồng hồ cát. Diễn biến này xuất phát từ thực tế thị trường nhà ở tăng trưởng chậm, trong khi người tiêu dùng nhạy cảm với giá cả. Để thích ứng, các nhà bán lẻ lớn tại Mỹ đang thắt chặt quản trị hàng tồn kho, ưu tiên nhà cung cấp linh hoạt về số lượng đặt hàng, bảo đảm tiến độ giao hàng và hỗ trợ phân phối hiệu quả tại thị trường nội địa. Xu hướng tiêu dùng cũng dịch chuyển sang các dòng nội thất bọc đệm, nội thất tích hợp cơ cấu chuyển động linh hoạt và thiết kế ứng dụng công nghệ tiện ích phục vụ chăm sóc sức khỏe.

Phân tích những biến động tại thị trường này, ông Trần Lâm Sơn, Phó Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Thiên Minh, cho biết: "Thị trường nội thất Mỹ có quy mô khoảng 125 tỷ USD, đang phân hóa mạnh trong bối cảnh thị trường nhà ở tăng trưởng chậm và người tiêu dùng nhạy cảm với giá cả. Doanh nghiệp Việt Nam cần xác định đúng phân khúc, đầu tư thiết kế và xây dựng thương hiệu riêng để nâng giá trị sản phẩm, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá".

Đồng quan điểm về yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh, ông Joseph Trần, Giám đốc điều hành Direct Source Vietnam cho rằng: "Nhà mua hàng quốc tế không chỉ tìm kiếm đơn vị sản xuất bàn ghế mà còn cần đối tác có khả năng phát triển sản phẩm, lựa chọn vật liệu phù hợp và đưa ra giải pháp cho không gian sống".

Bổ sung góc nhìn thực tiễn từ quá trình tiếp cận các tập đoàn bán lẻ lớn, ông Jerome Pham, nguyên Giám đốc điều hành Home Depot Vietnam chia sẻ: "Giá cạnh tranh có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận khách hàng, nhưng để duy trì hợp tác lâu dài cần tạo khác biệt về thiết kế, chất lượng, tốc độ giao hàng và dịch vụ. Khi tham gia hội chợ, doanh nghiệp cần chứng minh năng lực cung ứng, khả năng đáp ứng nhu cầu đối tác, thay vì chỉ tập trung trưng bày mẫu mã".

Từ thực tiễn triển khai các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA) cho rằng: "Bên cạnh xúc tiến thương mại, HawaExpo chú trọng kết nối doanh nghiệp với nhà mua hàng quốc tế. Chuỗi hoạt động Preshow giúp doanh nghiệp nắm bắt yêu cầu thị trường, lựa chọn sản phẩm phù hợp và chuẩn bị tốt hơn cho hội chợ. Qua đó, chúng tôi mong muốn hỗ trợ doanh nghiệp chủ động thích ứng, biến áp lực tuân thủ thành lợi thế cạnh tranh trong năm 2027".