Nới rộng khoảng cách với đối thủ nhờ bứt tốc sản lượng và giá trị

Thị trường lương thực toàn cầu đang chứng kiến sự phân hóa rõ rệt dưới tác động khắc nghiệt của biến đổi khí hậu. Theo báo cáo tháng 11 của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), hiện tượng El Nino đã và đang làm suy giảm năng lực xuất khẩu của nhiều quốc gia.

Cụ thể, Ấn Độ – cường quốc xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới – được dự báo sẽ sụt giảm 500.000 tấn, thu hẹp lượng xuất khẩu xuống còn 22,5 triệu tấn (chiếm khoảng 39% tổng nguồn cung toàn cầu). Đối thủ cạnh tranh trực tiếp của Việt Nam là Thái Lan cũng không nằm ngoài vòng xoáy này khi sản lượng dự báo giảm 200.000 tấn, lùi về mức 6,8 triệu tấn.

Trái ngược với đà suy giảm của các đối thủ, Việt Nam tiếp tục cho thấy sự thích ứng và năng lực cung ứng vượt trội. Các số liệu thống kê cho thấy sự bứt tốc ngoạn mục: tính đến hết tháng 9/2026, Việt Nam đã xuất khẩu thành công 6,4 triệu tấn gạo, thu về 3,1 tỷ USD. Để đối chiếu, Bộ Thương mại Thái Lan ghi nhận mức xuất khẩu trong cùng kỳ của nước này chỉ đạt gần 5 triệu tấn với trị giá 2,9 tỷ USD.

Như vậy, Việt Nam đã tạo ra khoảng cách an toàn lên tới 1,4 triệu tấn so với Thái Lan. Đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì vững chắc khi sản lượng xuất khẩu đến cuối tháng 10 đã chạm mốc 6,8 triệu tấn. Các chuyên gia và doanh nghiệp đều chung nhận định, với giao dịch sôi động hiện tại, việc Việt Nam vượt qua con số 8 triệu tấn trong năm 2026 và tiếp tục duy trì vị thế á quân thế giới trong năm 2027 là điều hoàn toàn khả thi.

Sự gia tăng mạnh mẽ về nhu cầu tích trữ lương thực dịp cuối năm, kết hợp cùng tâm lý phòng vệ trước El Nino từ nhiều quốc gia đã tạo đòn bẩy lớn cho giá trị sản phẩm lúa gạo. So với cuối tháng 10, giá lúa gạo nội địa và xuất khẩu đã ghi nhận mức tăng vọt khoảng 20%. Tại thị trường trong nước, giá gạo đã được điều chỉnh từ 11.000 đồng/kg lên mức hơn 13.000 đồng/kg. Đáng chú ý, trên thị trường quốc tế, giá gạo xuất khẩu các loại của Việt Nam đã tăng thêm từ 50 - 70 USD, vững vàng ở mức 550 - 570 USD/tấn, mang lại nguồn biên lợi nhuận tích cực cho chuỗi cung ứng.

Chiến lược thị trường và bước tiến dài của thương hiệu sản phẩm xanh

Sự tăng trưởng ấn tượng của lúa gạo Việt Nam có sự đóng góp rất lớn từ các thị trường chiến lược. Số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, trong 8 tháng đầu năm 2026, Philippines vẫn là khách hàng lớn nhất, chiếm 40,9% thị phần xuất khẩu gạo của Việt Nam do nước này đang tích cực mua vào để ngăn chặn rủi ro thiếu hụt nguồn cung từ El Nino.

Kế đó, Trung Quốc cũng nổi lên như một điểm sáng đầy tiềm năng khi chiếm 17.4% thị phần; quốc gia này đã chi tới gần 505 triệu USD để nhập khẩu hơn 1 triệu tấn gạo Việt Nam chỉ trong 8 tháng. Dù vậy, bài toán đặt ra cho các doanh nghiệp xuất khẩu là việc hơn 64% lượng gạo đang đổ dồn vào hai thị trường này đòi hỏi một nỗ lực đa dạng hóa đối tác thương mại nhằm giảm thiểu rủi ro và tránh sự phụ thuộc cục bộ.

Vượt lên trên những con số về sản lượng, điểm sáng lớn nhất của ngành gạo Việt Nam hiện nay chính là quá trình tái cơ cấu sản phẩm, tập trung xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao trên trường quốc tế.

Theo số liệu của Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) công bố vào tháng 10/2026, cơ cấu sản phẩm đã có sự chuyển dịch triệt để: gạo thơm và gạo chất lượng cao hiện chiếm áp đảo với gần 68% tổng lượng xuất khẩu, trong khi phân khúc gạo trắng phổ thông chỉ còn giữ tỷ trọng hơn 19%. Điều này cho thấy sản phẩm gạo Việt Nam đang định vị lại giá trị của mình, không còn cạnh tranh đơn thuần bằng số lượng hay giá rẻ.

Đặc biệt, một dấu mốc mang tính bước ngoặt trong định vị thương hiệu quốc gia vừa được thiết lập khi có khoảng 70.000 tấn gạo thuộc "Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long" chính thức được cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”.

Đây không chỉ là chứng nhận về tiêu chuẩn sản xuất thân thiện với môi trường mà còn là tấm hộ chiếu vàng để gạo Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào các thị trường cao cấp đòi hỏi khắt khe về tính bền vững. Sự kết hợp giữa năng lực cung ứng dồi dào và tư duy phát triển thương hiệu sản phẩm theo xu hướng xanh hóa đang tạo nên một diện mạo hoàn toàn mới, khẳng định sức vóc của lúa gạo Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.