Nông dân Tam Đảo thay đổi sinh kế nhờ đặc sản rau su su

Với nền nhiệt thấp và độ ẩm cao, xã Tam Đảo sở hữu những điều kiện lý tưởng để cây su su sinh trưởng xanh tốt quanh năm. Từ những diện tích trồng thử nghiệm nhỏ lẻ trong vườn nhà, đến nay loại cây ưa mát này đã vươn mình phủ kín các triền đồi, trở thành nông sản chủ lực, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho hàng trăm hộ dân địa phương. Rau su su nơi đây đặc trưng bởi độ giòn, hương thơm và vị hậu ngọt mát, từ lâu đã trở thành một hương vị khó quên đối với du khách mỗi khi nhắc đến vùng đất này.

Những ngày này, từ tinh mơ khi sương còn giăng lối, người nông dân tại các thôn bản đã tất bật lên nương thu hái những ngọn su su xanh mướt, mập mạp. Đây là thời điểm chính vụ, không khí lao động khẩn trương bao trùm khắp các vùng chuyên canh từ chân núi đến sườn đồi cao. Người dân nhanh tay bó rau để kịp những chuyến xe sớm đưa đặc sản xuống chợ, đến các nhà hàng, quán ăn và phục vụ người tiêu dùng khắp nơi, tạo nên một nhịp sống nông nghiệp hối hả và đầy sức sống.

Bà Ôn Thị Vàng, một trong những hộ tiên phong trồng su su tại làng Hà, nhớ lại những ngày đầu đầy khó khăn khi chỉ trồng ít su su trong vườn nhà để ăn. Bà cho biết, ban đầu gia đình hoàn toàn không nghĩ đến việc canh tác thành quy mô hàng hóa để bán kiếm tiền. Tuy nhiên, qua thời gian ngắn thử nghiệm, cây su su tỏ ra thích nghi tốt, trở thành cây thu hoạch chính giúp gia đình bà không còn cảnh thiếu thốn và từng bước vươn lên khá giả nhờ vào sự ưu đãi đặc biệt của thiên nhiên.

Theo chia sẻ của bà Vàng, cây su su rất dễ trồng, ít sâu bệnh và chi phí đầu tư ban đầu thấp, lại rất hợp với khí hậu vùng núi nên bà con nhanh chóng bảo nhau nhân rộng diện tích. Bà bày tỏ sự hãnh diện khi du khách đến Tam Đảo đều tìm thưởng thức món su su xào đặc sản. Nhiều người còn xuống tận ruộng để chụp ảnh, trò chuyện và hỏi mua rau về làm quà với số lượng lớn, minh chứng cho sức hút mạnh mẽ của loại rau dân dã nhưng mang đậm bản sắc văn hóa của địa phương.

Cùng chung niềm phấn khởi, chị Trần Thị Hà, một hộ dân đang canh tác hơn 5 sào su su, cho biết mẫu mã rau tại đây rất đẹp và vị ngọt đặc trưng không nơi nào sánh được. Chị tính toán rằng, dù năng suất phụ thuộc vào thời tiết, nhưng thu nhập từ su su vẫn cao hơn hẳn so với trồng lúa hay các loại cây màu truyền thống. Khi trời ấm, mỗi sào có thể đạt từ 35 đến 40 kg, mang lại giá trị kinh tế hơn 15 triệu đồng mỗi vụ, giúp gia đình chị có nguồn tài chính ổn định để cải thiện đời sống.

Dù công việc đòi hỏi sự chăm chỉ và kiên trì, thường xuyên phải dậy từ sớm để kịp giao rau cho thương lái, nhưng chị Hà và nhiều hộ dân khác vẫn gắn bó mật thiết với nghề. Sự vất vả của người nông dân được đền đáp bằng giá bán ổn định, dao động từ 9.000 đến 12.000 đồng một kg. Đặc biệt vào những thời điểm trái vụ, giá rau có thể tăng mạnh lên tới 30.000 đồng mỗi kg, mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội và là sự khích lệ rất lớn cho bà con nông dân đang canh tác trong vùng.

Xây dựng thương hiệu hữu cơ nâng cao giá trị nông sản bền vững

Để khẳng định vị thế trên thị trường, người dân và chính quyền xã Tam Đảo đã chủ động thay đổi phương thức canh tác truyền thống sang hướng an toàn, bền vững. Việc quy hoạch các vùng sản xuất chuyên canh kết hợp với ứng dụng khoa học kỹ thuật đã giúp rau su su Tam Đảo đạt chất lượng đồng đều. Quy trình kiểm soát chặt chẽ từ khâu cải tạo đất đến khi thu hoạch đang từng bước tạo dựng niềm tin vững chắc đối với người tiêu dùng về một dòng sản phẩm nông sản hữu cơ sạch và chất lượng.

Chị Lý Thị Hai, một hộ dân sở hữu hơn 10 sào su su sản xuất theo hướng hữu cơ tại thôn Làng Hà, là minh chứng cho sự thay đổi tư duy sản xuất này. Chị cho biết, gia đình hiện nay hoàn toàn sử dụng phân bón vi sinh, tuyệt đối không dùng thuốc trừ cỏ và hạn chế tối đa các loại hóa chất độc hại. Quy trình này dù đòi hỏi sự tỉ mỉ và công sức chăm sóc vất vả hơn nhiều so với trước đây, nhưng bù lại chất lượng ngọn rau tốt, đảm bảo tuyệt đối các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm.

Theo chị Hai, việc thực hiện quy trình sản xuất sạch tuy tốn công sức nhưng mang lại đầu ra ổn định và giúp gia đình chị bán được rau với giá cao hơn. Sản phẩm su su sạch của gia đình chị luôn được thị trường ưa chuộng, và các cửa hàng thực phẩm sạch tin tưởng đặt hàng lâu dài. Đây chính là yếu tố then chốt giúp cây su su giữ vững vai trò là cây xóa đói giảm nghèo hiệu quả, tạo nền móng vững chắc cho phát triển nông nghiệp bền vững và bảo vệ môi trường sinh thái địa phương.

Đánh giá về hiệu quả kinh tế, ông Dương Kim Ngọc, Trưởng thôn Làng Hà, cho biết gần 80% dân số trong thôn là đồng bào dân tộc Sán Dìu sinh sống lâu đời. Trước đây, đời sống bà con gặp nhiều khó khăn do chỉ thuần túy canh tác lúa trên đất đồi năng suất thấp, bấp bênh. Từ khi cây su su được đưa vào phát triển mạnh mẽ từ năm 1999 đến nay, diện tích chuyên canh tại thôn đã đạt hơn 50 ha, mang lại sự khởi sắc rõ rệt cho diện mạo nông thôn và đời sống của đồng bào dân tộc nơi đây.

Ông Ngọc khẳng định, su su hiện là cây kinh tế chủ lực, giúp mỗi ha canh tác đạt giá trị trung bình khoảng 200 triệu đồng một năm cho người dân địa phương. Nhờ áp dụng quy trình VietGAP khắt khe từ khâu cải tạo đất, kiểm soát nguồn nước đến thu hoạch và bảo quản, sản phẩm của địa phương có giá bán cao hơn từ 10% đến 20%. Sự chuyên nghiệp trong sản xuất đã giúp đời sống người dân Sán Dìu được nâng cao rõ rệt, nhiều hộ gia đình đã vươn lên trở thành những hộ khá giả và giàu có.

Hiện nay, sản phẩm su su Tam Đảo đã dán tem truy xuất nguồn gốc và có mặt tại nhiều hệ thống siêu thị lớn ở các tỉnh phía Bắc. Chính quyền địa phương cũng đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận sản phẩm OCOP cấp tỉnh, đồng thời hướng tới phát triển mô hình nông nghiệp gắn kết với du lịch sinh thái trải nghiệm. Du khách đến đây không chỉ tham quan cảnh đẹp mà còn được trực tiếp thu hái rau tại vườn, mở ra hướng đi đầy triển vọng để nâng cao giá trị nông sản vùng núi cao.