Nhà cổ Bình Thuỷ - Bảo vật kiến trúc của xứ Tây Đô

Lịch sử hình thành

Nhà cổ Bình Thủy tọa lạc tại số 144 đường Bùi Hữu Nghĩa (phường Bình Thủy, TP.Cần Thơ) được xây dựng vào năm 1870 bởi gia đình họ Dương. Ban đầu, ngôi nhà được dựng lên để phục vụ nhu cầu sinh sống và thờ cúng tổ tiên. Qua nhiều biến cố lịch sử, nó đã trở thành một biểu tượng văn hóa, phản ánh sự phồn vinh của vùng đất Tây Đô.

Trong suốt thế kỷ qua, nhà cổ Bình Thủy không chỉ là nơi ở của dòng họ Dương mà còn chứng kiến nhiều sự kiện quan trọng của miền Tây Nam bộ. Đặc biệt, kiến trúc và cảnh quan nơi đây đã thu hút các nhà làm phim, trở thành bối cảnh cho nhiều tác phẩm điện ảnh nổi tiếng, trong đó có bộ phim "người tình" của đạo diễn người Pháp Jean-Jacques Annaud. Năm 2009, nhà cổ Bình Thủy được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, từ đó trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách trong hành trình khám phá miền tây sông nước.

Bước chân vào khuôn viên nhà cổ Bình Thủy, du khách như lạc vào một thế giới thu nhỏ đầy bất ngờ. Không chỉ sở hữu kiến trúc độc đáo, ngôi nhà cổ này còn ẩn chứa nhiều điều thú vị khác, từ khu vườn lan rực rỡ đến kho cổ vật quý giá và những câu chuyện lịch sử hào hùng.

Giá trị kiến trúc - văn hóa: Sự giao thoa đông - tây tinh tế

Từ ngoài nhìn vào, nhà cổ Bình Thủy như ẩn mình trong vườn cây xanh mát. Cổng tam quan thấp thoáng dưới rặng cau, hàng chè tàu cắt tỉa gọn gàng bao quanh khuôn viên. Phía trước là bình phong đắp nổi hình long - ly - quy - phượng, tượng trưng cho sự cát tường. Lối đi lát gạch dẫn đến hiên nhà nơi những chậu bonsai, chum nước, đèn gốm xếp ngay ngắn, tất cả hòa quyện tạo nên vẻ đẹp mộc mạc, tinh tế mà chỉ vùng đất cố đô mới có.

Mái ngói âm dương, vách gỗ chạm tinh xảo

Ngôi nhà tọa lạc bên dòng kênh hiền hòa, bao quanh là hàng cau, rặng dừa và vườn cây ăn trái bốn mùa. Mái ngói âm dương, vách gỗ chạm tinh xảo, nền lát gạch tàu, và hệ thống cửa vòm kiểu Pháp đã tạo nên nét giao thoa độc đáo giữa kiến trúc Á - Âu, giữa truyền thống Nam Bộ và ảnh hưởng thời Pháp thuộc.. Các cột nhà thuộc thức cột corinth trang trí tinh xảo. Phần mặt tiền được trang trí theo lối tân nghệ thuật (art nouveau) với họa tiết sóc - nho, lá ô-rô, thể hiện sự tinh tế và đẳng cấp của kiến trúc châu Âu cuối thế kỷ 19.

Mặc dù mang phong cách tây, ngôi nhà vẫn giữ được hồn cốt của kiến trúc truyền thống Việt Nam thông qua hình thức nhà năm gian, hai chái với mái lợp ngói âm dương ba lớp, giúp không gian bên trong luôn thoáng mát. Đặc biệt, trước sân còn có một Nghi môn (cổng phụ) xây theo kiến trúc Á Đông với hoành phi ghi bốn chữ hán “phủ thờ họ dương”, khẳng định bản sắc văn hóa truyền thống của gia tộc.

Nền nhà được xây cao hơn mặt sân khoảng 1 mét để tránh ẩm và ngập úng. Một điểm độc đáo là dưới nền nhà được gia cố một lớp muối hột dày khoảng 10cm nhằm chống mối mọt và côn trùng - một kinh nghiệm dân gian quý báu của vùng đất phương nam.

Kiến trúc truyền thống Việt Nam thông qua hình thức nhà năm gian, hai chái với mái lợp ngói âm dương ba lớp

Bên trong nhà, không gian được chia làm ba gian chính. Hai gian bên là nơi tiếp khách và sinh hoạt, gian giữa dùng làm nơi thờ cúng tổ tiên. Nhiều vật dụng quý giá và cổ xưa được lưu giữ gần như nguyên vẹn, thể hiện sự giàu có và thịnh vượng của gia tộc họ Dương thời bấy giờ: Sàn nhà lát gạch bông nhập từ Pháp, bộ bàn ghế gỗ mun, tủ thờ cẩn ốc xà cừ tinh xảo, Đồng hồ quả lắc Comtoise từ năm 1890, bộ sưu tập đồ sứ gien và sèvres từ cuối thế kỷ 19…

Nhà cổ Bình Thủy là hình ảnh thu nhỏ, chân thực về lối sống của tầng lớp điền chủ, thương gia giàu có ở Nam Kỳ đầu thế kỷ XX. Việc lưu giữ gần như nguyên vẹn nhiều cổ vật đắt tiền từ Pháp và châu Âu, cùng với các đồ nội thất gỗ quý chạm khắc tinh xảo theo phong cách Á Đông, cho thấy gu thẩm mỹ cao cấp và sự giao thương quốc tế của gia chủ.

Khu vực nhà bếp cổ với đầy đủ dụng cụ nấu nướng truyền thống giúp du khách hình dung rõ hơn về nếp sinh hoạt, cách chế biến món ăn và sự khác biệt trong đời sống hàng ngày của một gia đình thượng lưu. Ngôi nhà được xây dựng theo hướng đông - tây trên khuôn viên rộng lớn, thể hiện dấu ấn phong thủy rõ nét. Việc giữ gìn gian thờ tổ tiên trang nghiêm, sơn son thếp vàng, chạm khắc tỉ mỉ phản ánh truyền thống thờ cúng gia tiên và lòng hiếu thảo sâu sắc của người Việt.

Nhà cổ Bình thủy còn gắn với giai thoại lịch sử tự hào với bảy bộ ghế đá được đặt trước sân để tưởng nhớ 7 chiến sĩ cách mạng đã hy sinh anh dũng trong cuộc kháng chiến chống Pháp năm 1945. Chi tiết này biến ngôi nhà trở thành một chứng tích lịch sử về tinh thần yêu nước của người dân long tuyền - bình thủy.

Chủ nhân ngôi nhà cổ cũng là người có đóng góp lớn trong việc xây dựng Đình Bình Thủy gần đó, cho thấy vai trò và sự gắn kết của gia tộc với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của làng xã.

Điểm nhấn trải nghiệm du lịch của nhà cổ Bình Thủy

Với vẻ đẹp hoài cổ và không gian lãng mạn, Bình Thủy trở thành địa điểm chụp ảnh nghệ thuật, ảnh cưới lý tưởng. Nằm gần đình Bình Thủy, Cồn Sơn, Chợ nổi Cái Răng, ngôi nhà là mảnh ghép quan trọng trong bản đồ du lịch văn hóa - sinh thái của Cần Thơ. Ngôi nhà đã trở thành "phim trường" cho nhiều bộ phim điện ảnh và truyền hình nổi tiếng, giúp quảng bá hình ảnh kiến trúc và văn hóa Cần Thơ ra toàn thế giới. Nổi bật nhất là bộ phim điện ảnh Pháp "người tình" (L'Amant, 1992) của đạo diễn Jean-Jacques Annaud, dựa trên tiểu thuyết cùng tên của Marguerite Duras.

Các tác phẩm Việt Nam như "Người đẹp Tây Đô", "Những nẻo đường phù sa", "Cây tre trăm đốt" đã làm cho hình ảnh ngôi nhà trở nên quen thuộc và in sâu trong tâm trí công chúng. Việc xuất hiện trong các bộ phim quốc tế đã biến nhà cổ Bình Thủy thành điểm đến "phải ghé thăm" đối với những người yêu điện ảnh và muốn tìm hiểu về bối cảnh của các câu chuyện lãng mạn, lịch sử.

Du khách được chiêm ngưỡng tận mắt một công trình kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, lắng nghe những câu chuyện về sự giao thoa văn hóa đông - tây qua từng đường nét, hoa văn. Với vẻ đẹp hoài cổ, không gian yên bình và kiến trúc lãng mạn, ngôi nhà là địa điểm lý tưởng cho việc chụp ảnh nghệ thuật, ảnh cưới, và lưu giữ những khoảnh khắc đáng nhớ.

Nhà cổ Bình Thủy thường được tích hợp vào các tour du lịch miền Tây, nằm gần các điểm tham quan nổi tiếng khác của Cần Thơ như Đình Bình Thủy, Cồn Sơn (du lịch miệt vườn), Chợ nổi Cái Răng, tạo thành một hành trình khám phá văn hóa - sinh thái phong phú. Vì là di sản thuộc sở hữu tư nhân của gia tộc họ Dương, du khách còn có cơ hội được trò chuyện, nghe chính hậu duệ gia chủ giải thích chi tiết về kiến trúc, lịch sử và những giai thoại ly kỳ của ngôi nhà.

Với vẻ đẹp hoài cổ và không gian lãng mạn, Bình Thủy trở thành địa điểm chụp ảnh nghệ thuật, ảnh cưới lý tưởng

Nhà cổ Bình Thủy không chỉ là một tài sản kiến trúc vô giá mà còn là một đại diện tiêu biểu cho bản sắc văn hóa và lịch sử của Cần Thơ. Việc bảo tồn và khai thác giá trị du lịch một cách bền vững sẽ giúp di sản này tiếp tục tỏa sáng, trở thành niềm tự hào và biểu tượng của xứ Tây Đô.

Nhà cổ Chúng Pủa nhuốm màu thời gian nơi cao nguyên đá Hà Giang

Trải nghiệm du lịch Hang Múa, nét hoang sơ của cố đô xưa