Trung Đông: Thị trường động lực đang bị "phủ bóng"

Theo số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP), Trung Đông đang nổi lên là một trong những thị trường tăng trưởng đáng chú ý nhất. Năm 2025, xuất khẩu thủy sản sang khu vực này đạt 401 triệu USD, tăng 9,6% so với năm 2024.

Động lực tăng trưởng tập trung mạnh ở các mặt hàng chủ lực của Việt Nam:

Cá tra: Đạt 175,9 triệu USD (tăng 18,6%).

Tôm các loại: Đạt 54,5 triệu USD (tăng 19,9%).

Nhóm cá khác: Tăng trưởng ấn tượng 28,6%.

Tuy nhiên, bước leo thang nghiêm trọng của xung đột những ngày đầu tháng 3/2026, với sự can dự của Hoa Kỳ, đã phủ bóng rủi ro lên toàn bộ hoạt động thương mại. Các chuyên gia nhận định, rủi ro cao khiến các hãng tàu phải dừng hoặc thay đổi lộ trình, đặc biệt tại các "điểm nghẽn cổ chai" như eo biển Hormuz và kênh đào Suez.

Tình hình căng thẳng tại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược kết nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương – đã khiến việc di chuyển qua đây gần như đình trệ. Các tập đoàn vận tải lớn như Maersk, Hapag-Lloyd, CMA CGM và MSC đã đồng loạt tạm dừng nhận hàng vào một số cảng vùng Vịnh, áp dụng phụ phí rủi ro chiến tranh.

Hệ quả trực tiếp lên ngành thủy sản bao gồm:

Kéo dài thời gian vận chuyển: Việc chuyển hướng vòng qua mũi Hảo Vọng khiến hành trình kéo dài thêm 7-14 ngày. Điều này làm giảm năng lực khai thác đội tàu và gây thiếu hụt thiết bị container lạnh.

Chi phí logistics tăng đột biến: Chỉ trong vài ngày, cước vận tải tuyến châu Á - Dubai tăng gần gấp đôi. Phụ phí khẩn cấp được công bố ở mức 1.500 - 4.000 USD/container, trong đó container lạnh chịu mức cao hơn.

Rủi ro bảo hiểm: Một số tổ chức bảo hiểm đã phát thông báo hủy hoặc thu hẹp phạm vi bảo hiểm đối với tàu hoạt động tại khu vực Vịnh Ba Tư chỉ sau 72 giờ thông báo.

Chuỗi cung ứng lạnh: Mắt xích dễ bị tổn thưởng

Bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký VASEP, phân tích: "Thủy sản là nhóm hàng yêu cầu nghiêm ngặt về nhiệt độ bảo quản và thời gian vận chuyển. Khi một số không phận bị hạn chế và lịch bay xáo trộn, nguồn cung thủy sản tươi phụ thuộc đường hàng không có nguy cơ thiếu hụt chỉ sau vài ngày."

Đối với hàng đông lạnh, việc kéo dài hành trình thêm 1-2 tuần đồng nghĩa với việc tăng chi phí điện năng duy trì nhiệt độ, tăng phí lưu container và đặc biệt là rủi ro phát sinh tranh chấp về chất lượng sản phẩm.

Tại "trái tim" logistics của khu vực là cảng Jebel Ali (Dubai), tình trạng ùn tắc và thiếu vị trí cắm điện cho container lạnh đang trở thành mối lo ngại hiện hữu. Bà Lê Hằng cho biết thêm: "Đối với doanh nghiệp Việt Nam, việc chi phí logistics tăng mạnh có thể làm thay đổi cấu trúc lợi nhuận của cả chuỗi, buộc họ phải tái cơ cấu thị trường hoặc đàm phán lại hợp đồng."

Trước diễn biến khó lường, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đã bắt đầu điều chỉnh kế hoạch. Ông Lê Văn Nam, Giám đốc Công ty TNHH Hải Định Food, chia sẻ đơn vị đã quyết định tạm ngưng gửi mẫu sản phẩm sang Trung Đông để tập trung vào các đối tác truyền thống tại châu Âu.

Trong khi đó, ông Trần Quốc Mạnh, Chủ tịch HĐQT Saigon Sadaco, cho biết một số khách hàng đã chủ động đề nghị giãn tiến độ giao hàng để theo dõi thêm diễn biến xung đột. Rủi ro từ giá dầu Brent lập đỉnh (xấp xỉ 80 USD) cũng đang trực tiếp đẩy chi phí sản xuất và vận hành của doanh nghiệp lên cao.

Theo VASEP và Bộ Công Thương, nhằm tăng cường khả năng chống chịu cho doanh nghiệp, các cơ quan quản lý và hiệp hội đưa ra các giải pháp chiến lược:

Đa dạng hóa vận chuyển: Không phụ thuộc hoàn toàn vào một hành lang hàng hải; tăng dự trữ tại các kho lạnh khu vực trung chuyển.

Thắt chặt hợp đồng: Ưu tiên bán FOB và sử dụng phương thức xác nhận thư tín dụng (confirm LC) từ các ngân hàng uy tín.

Quản trị rủi ro địa chính trị: Theo dõi sát diễn biến bảo hiểm hàng hải và các thông báo tạm dừng booking của các hãng tàu (như MSC hay DP World).

Điều chỉnh thị trường: Tìm kiếm các thị trường thay thế có nhu cầu tương đồng để giảm bớt áp lực từ khu vực xung đột.

Mặc dù mục tiêu xuất khẩu năm 2026 vẫn đầy hứa hẹn, nhưng sự linh hoạt và khả năng ứng phó kịp thời trước các "cú sốc" địa chính trị sẽ là yếu tố quyết định để thủy sản Việt Nam duy trì sức cạnh tranh trên trường quốc tế.