Theo diễn biến mới nhất, các cuộc tập kích quân sự tại Iran đã gây bất ổn nghiêm trọng cho giao thương toàn cầu. Việc vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz gần như đình trệ sau các cuộc không kích, buộc các hãng tàu phải tránh xa vùng chiến sự hoặc chuyển hướng hải trình.

Giới phân tích nhận định việc tàu phải chạy vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi) thay vì đi qua hành lang Suez - Biển Đỏ sẽ khiến thời gian vận chuyển hàng dài thêm từ 8 đến 15 ngày. Sự thay đổi này tạo ra áp lực trực tiếp lên chất lượng nông sản tươi và làm phát sinh hàng loạt chi phí logistics.

Thách thức từ thời gian vàng bảo quản sản phẩm

Đối với các mặt hàng nông sản tươi, thời gian là yếu tố quyết định giá trị thương mại. Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Vina T&T Group, bày tỏ lo ngại sâu sắc về rủi ro thời hạn bảo quản khi hải trình bị kéo dài đáng kể.

Thông thường, thời gian bảo quản tối đa với nhãn tươi là 45 ngày, bưởi và dừa khoảng 70 ngày, trong khi thanh long và xoài chỉ có khoảng 35 ngày. Việc lênh đênh thêm nửa tháng trên biển có thể khiến chất lượng trái cây xuống cấp nghiêm trọng trước khi kịp tiếp cận hệ thống phân phối tại nước bạn.

Bên cạnh nguy cơ hỏng hàng, ngành điều cũng chịu tác động gián tiếp từ sự gián đoạn này. Ông Tạ Quang Huyên, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Hoàng Sơn 1 (tỉnh Đồng Nai), cho biết nếu hải trình không ổn định, tốc độ quay vòng của container rỗng sẽ chậm lại đáng kể.

Hệ lụy này không chỉ ảnh hưởng đến các lô hàng xuất đi Jordan, Israel mà còn trực tiếp tác động đến kế hoạch nhập khẩu điều thô từ Tây Phi như Ghana hay Bờ Biển Ngà. Đây vốn là nguồn nguyên liệu thiết yếu mà doanh nghiệp đang phụ thuộc để phục vụ sản xuất cho mùa vụ mới.

Áp lực chi phí và kịch bản ứng phó của doanh nghiệp

Bên cạnh rủi ro về chất lượng, bài toán tài chính đang trở nên nặng nề hơn khi chi phí logistics và bảo hiểm bắt đầu nhích lên. Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường dự báo giá nhiên liệu tăng sẽ kéo theo cước vận tải biển và hàng không tăng mạnh thời gian tới.

Thực tế tại doanh nghiệp cho thấy cước tàu biển có thể tăng từ 20% đến 30%. Ông Lê Việt Anh, Tổng thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam, dự báo nếu căng thẳng kéo dài, tổng chi phí logistics có thể đội thêm 15% đến 20%, làm bào mòn lợi thế cạnh tranh của nông sản Việt.

Trước tình hình này, nhiều đơn vị đã chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất và giao nhận. CEO Công ty may mặc Dony cho biết đã đàm phán với khách hàng để đẩy nhanh tiến độ giao hàng sớm hơn một tuần nhằm tranh thủ thời điểm giá cước trên tuyến Biển Đỏ chưa tăng quá cao.

Các chuyên gia vĩ mô khuyến nghị doanh nghiệp cần đa dạng hóa nguồn cung và thị trường để tìm kiếm các khu vực thay thế khi xuất khẩu sang Trung Đông gặp khó. Việc chú trọng các điều khoản về bảo hiểm chiến tranh và bất khả kháng trong hợp đồng lúc này là yếu tố then chốt để hạn chế thiệt hại.

Cục Xuất nhập khẩu cũng đề nghị các hiệp hội ngành hàng theo dõi sát diễn biến không phận và hải trình để chủ động phương án vận tải. Doanh nghiệp cần tính toán lại dòng vốn lưu động khi nhu cầu dự trữ nguyên liệu tăng cao nhằm tránh nguy cơ thiếu hụt hàng hóa trong các quý tiếp theo.