Gìn giữ nguồn cội tạo nên sức mạnh bản sắc dân tộc

Khi nhiều nơi còn đang đếm ngược đến Tết Nguyên đán thì bà con người Dao Thanh Phán ở khu Đèo Đọc, thuộc phường Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh đã bước vào một mùa Tết rất riêng mang tên Tết làng. Đây là cái Tết của cộng đồng, được thống nhất tổ chức trước Tết Nguyên đán nhằm tạo không gian sum họp chung cho cả bản. Dù con cháu đang học tập hay làm ăn ở những nơi xa xôi, tất cả đều cố gắng thu xếp công việc để trở về hội tụ cùng khu dân cư trong ngày Tết chung này. Với người Dao Thanh Phán, Tết làng không đơn thuần là một ngày lễ hội mà còn là mốc thời gian thiêng liêng nối liền quá khứ với hiện tại, đồng thời trở thành sợi dây gắn kết chặt chẽ các thế hệ trong cộng đồng.

Nghi lễ quan trọng nhất của ngày Tết này là thời khắc tất cả các hộ dân trong cùng dòng họ tập trung tại nhà trưởng họ để thực hiện lễ cúng tổ tiên. Ngay từ sáng sớm, tại nhà thờ tổ, bàn thờ tổ tiên đã được con cháu lau dọn sạch sẽ và bày biện hết sức trang trọng. Trong không gian ấm cúng, lan tỏa mùi hương trầm dịu nhẹ, những mâm lễ giản dị nhưng đầy đủ các sản vật địa phương được chuẩn bị cẩn thận từ trước. Người dân tin rằng đây là thời khắc linh thiêng nhất để con cháu bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, đồng thời cầu mong thần linh phù hộ cho bản làng luôn bình yên, mùa màng tươi tốt và con cháu trong nhà mạnh khỏe.

Những nghi lễ thờ cúng diễn ra lặng lẽ và trang nghiêm, là dịp để câu chuyện về tổ tiên cùng những năm tháng khai bản lập làng được nhắc nhớ và truyền lại cho các thế hệ sau. Khi phần lễ kết thúc, Tết làng thực sự trở thành ngày hội của cả khu dân cư và toàn thể cộng đồng. Người già trong bản thường quây quần bên nhau, kể lại những câu chuyện xưa nhằm nhắc nhở con cháu luôn ghi nhớ về nguồn cội. Trong khi đó, lớp trẻ ríu rít bên những mâm cỗ đầy, tiếng cười nói vang lên rộn rã, xua tan cái lạnh se sắt của núi rừng vùng cao những ngày cuối năm.

Chia sẻ về ý nghĩa của dịp lễ này, ông Bàn Hữu Hồng, người dân sinh sống lâu năm ở khu Đèo Đọc cho biết, Tết làng là cái Tết không của riêng ai mà thuộc về tất cả mọi người trong khu. Ông nhấn mạnh rằng ở đó không có sự phân biệt giàu nghèo hay khoảng cách giữa các thế hệ, mà chỉ còn lại sự đồng lòng của những người cùng chung huyết thống và phong tục tập quán. Ông Hồng cũng lưu ý một điểm khác biệt quan trọng là Tết làng luôn được ưu tiên cho cộng đồng trước khi mỗi người trở về đón Tết riêng tại từng gia đình, hay còn được gọi theo tiếng địa phương là Nhà Chòi.

Tinh thần đoàn kết củng cố uy tín cộng đồng bền vững

Một điểm đặc trưng và ấn tượng nhất của Tết làng tại khu Đèo Đọc chính là tinh thần tự quản cùng sự đồng thuận rất cao trong cộng đồng dân cư. Từ việc lựa chọn thời gian tổ chức cho đến khâu chuẩn bị lễ vật và triển khai các hoạt động chung, mọi công việc đều được bà con cùng nhau bàn bạc và đi đến thống nhất. Mỗi gia đình trong bản đều tự nguyện đóng góp công sức cũng như vật chất để chung tay gìn giữ những phong tục truyền thống quý báu của dân tộc mình. Chính sự đồng lòng và nhất trí ấy đã giúp Tết làng của người Dao Thanh Phán được duy trì bền bỉ và mạnh mẽ ngay giữa dòng chảy của nhịp sống hiện đại và xu hướng đô thị hóa.

Ở góc độ những người có tiếng nói trong bản, ông Triệu Đức Long, người có uy tín tại khu Đèo Đọc khẳng định, Tết làng là ngày để con cháu nhớ về tổ tiên và nhắc nhở nhau phải sống đoàn kết, chăm chỉ làm ăn tử tế. Ông cho biết dù đi làm ăn xa đến đâu thì bà con vẫn luôn cố gắng trở về, bởi đây là cái Tết chung của cả bản chứ không phải việc riêng của từng gia đình. Theo quan điểm của ông Long, việc duy trì bền vững Tết làng chính là cách hữu hiệu nhất để người Dao Thanh Phán gìn giữ gốc rễ văn hóa, đồng thời khơi dậy đạo lý làm người và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với gia đình cũng như dòng họ.

Dưới góc nhìn của người quản lý địa phương, Trưởng khu Đèo Đọc Lý Sinh Vy chia sẻ rằng việc tổ chức Tết làng luôn được chính quyền và người dân thống nhất từ rất sớm. Các hộ dân đều có ý thức rõ ràng đây là nét đẹp truyền thống của dân tộc mình, vì vậy mọi người đều cùng chung tay thực hiện một cách trách nhiệm nhất. Ông Vy khẳng định Tết làng không tổ chức phô trương hay lãng phí, nhưng thông qua đó, ai cũng nhận thức rõ trách nhiệm của bản thân trong việc gìn giữ phong tục để con cháu đời sau vẫn còn biết và còn nhớ về bản sắc dân tộc.

Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, Tết làng còn đóng vai trò như một môi trường giáo dục hiệu quả đối với thế hệ trẻ về nếp sống đoàn kết và yêu thương. Thông qua những câu chuyện kể và các nghi thức truyền thống, con cháu thường xuyên được nhắc nhớ về nguồn cội và những giá trị đã làm nên sức bền bỉ của bản làng qua nhiều thế hệ. Sau khi kết thúc chuỗi hoạt động Tết làng, bà con tiếp tục đón Tết tại nhà tổ của các dòng họ rồi mới đến Tết riêng tại từng mái ấm gia đình. Mùa Tết của người Dao Thanh Phán vì thế được nối dài và lan tỏa từ không gian cộng đồng rộng lớn đến từng căn bếp nhỏ, góp phần gìn giữ trọn vẹn mạch nguồn văn hóa truyền thống như một minh chứng sống động cho sức sống mãnh liệt của bản sắc dân tộc.