Khám phá chùa Non Đông, nơi lưu giữ giá trị văn hóa và lịch sử
Chùa Non Đông hay còn có tên chữ là Tường Quang tự, được xây dựng năm Trùng Hưng 1285 đời Trần. Ngoài ra, chùa còn là nơi khai sinh Chi bộ Đảng đầu tiên của khu mỏ Quảng Ninh.
| Đình Lục Nà - lưu giữa giá trị văn hóa lịch sử dân tộc Khai mạc Lễ hội Thái Miếu năm 2023 Quảng Ninh: Khám phá 2 ngôi chùa cổ còn lưu giữ nhiều cổ vật quý |
 |
Theo tài liệu lịch sử, Thánh tổ Non Đông họ Vương, hiệu Quán Viên, tự Tuệ Nhẫn, sinh năm 1257, quê gốc xã Dưỡng Mông, huyện Kim Thành (Hải Dương). Tương truyền kể rằng, khi Vương Tuệ Nhẫn 19 tuổi, trên đường đi Kinh Bắc, đã vào chùa Nghĩa Trụ, yết kiến Hoàng Kiên đại sư và được thu nhận để trau dồi Phật pháp, đến năm 30 tuổi thì đắc đạo.
Sau đó rời khỏi chùa để tuyên truyền Phật pháp theo giáo lý của Thiền phái Trúc Lâm. Nơi đến đầu tiên là Mạo Khê, nơi đây có ngôi chùa Non Đông. Nhà sư quyết định trụ trì tại đó và ra công tôn tạo 72 ngôi chùa lớn nhỏ quanh vùng Hải Phòng, Hải Dương, Bắc Ninh... Thánh tổ Non Đông nhập niết bàn ngày 27 tháng Giêng năm Ất Sửu (1325), được vua Trần phong Quốc sư.
 |
Đến thế kỷ XVII, Thiền phái Tào Động vào Việt Nam, tại chùa Non Đông cũng đã có những thiền sư quê ở Hải Dương, Hưng Yên học rộng, thông Phật giáo tu hành.
Theo nhà nghiên cứu tôn giáo Phạm Thị Chuyền (Viện Nghiên cứu tôn giáo) thì, văn bia đá lập năm 1881 còn lưu giữ tại chùa có ghi về sư tổ quê ở An Tảo, huyện Kim Động, phủ Khoái Châu (tỉnh Hưng Yên ngày nay), là một nhà tu hành chuẩn mực của Thiền phái Tào Động ở Việt Nam.
Ngoài ra, chùa Non Đông còn là nơi đồng chí Nguyễn Văn Cừ, nguyên Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam từ trước năm 1930 thường xuyên ở đây tổ chức hội họp, xây dựng và chỉ đạo, lãnh đạo công nhân mỏ, nhân dân địa phương thực hiện “vô sản hóa”, tiến tới thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của Khu mỏ Quảng Ninh vào ngày 23/2/1930.
 |
Năm 2004 chùa Non Đông được xây dựng và trùng tu. Hiện nay chùa Non Đông đã khang trang và vững chắc hơn, trong khi vẫn lưu giữ được những nét kiến trúc, trang trí, điêu khắc và cả những cổ vật lịch sử.
Ngày 30/8/2019, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có Quyết định số 3013 xếp hạng Di tích lịch sử Khu mỏ Mạo Khê gồm 3 địa điểm: Nhà máy cơ khí; chùa Non Đông; vị trí thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên ở Khu mỏ Quảng Ninh là di tích quốc gia.
