Đề xuất loạt ưu đãi cho gia đình sinh hai con gái

Theo dự thảo, các địa phương được trao quyền chủ động lựa chọn và quyết định các hình thức hỗ trợ cụ thể dựa trên mục tiêu dân số và điều kiện thực tế. Trọng tâm của chính sách là hướng đến những gia đình sinh hai con một bề là gái, nuôi con khỏe mạnh, dạy con ngoan, học giỏi và thành đạt.

Những ưu đãi thiết thực đang được Bộ Y tế đề xuất áp dụng bao gồm:

Miễn, giảm học phí cho học sinh.

Hỗ trợ chi phí mua bảo hiểm y tế học sinh và cung cấp sữa học đường.

Tạo điều kiện, hỗ trợ phụ nữ trong gia đình tham gia phát triển kinh tế.

Tổ chức biểu dương, tôn vinh các gia đình tiêu biểu tại địa phương.

Trong đó, chính sách ưu tiên đặc biệt được áp dụng cho trẻ em gái trong các gia đình thuộc hộ nghèo, cận nghèo, sinh sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, xã biên giới đất liền, hoặc các thôn đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo.

Bên cạnh chính sách cho cá nhân, dự thảo cũng đề xuất khen thưởng bằng tiền hoặc hiện vật cho các tập thể, xã đạt 100% thôn, bản đưa nội dung "không trọng nam hơn nữ", không lựa chọn giới tính thai nhi vào hương ước, quy ước. Các cơ sở y tế và đơn vị liên quan tham gia tích cực vào truyền thông, không vi phạm quy định cấm lựa chọn giới tính trước sinh cũng sẽ được xem xét biểu dương.

Nỗ lực xóa bỏ tư tưởng "trọng nam khinh nữ" để giảm lệch giới

Việc đề xuất các đặc quyền cho gia đình sinh con gái ra đời trong bối cảnh tỷ số giới tính khi sinh tại Việt Nam vẫn ở mức cao và chuyển biến chậm. Số liệu điều tra biến động dân số cho thấy, tỷ số này đã tăng từ 110,5 bé trai/100 bé gái (năm 2009) lên mức 111,4 bé trai/100 bé gái vào năm 2024, vượt xa mức cân bằng tự nhiên (khoảng 105–106). Tình trạng mất cân bằng gay gắt nhất diễn ra tại khu vực Đồng bằng sông Hồng, nơi có địa phương ghi nhận tỷ số lên tới 118 bé trai/100 bé gái.

Cơ quan thống kê cảnh báo, nếu không có biện pháp can thiệp quyết liệt, Việt Nam có thể dư thừa khoảng 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi từ 15–49 vào năm 2034 và con số này sẽ tăng lên 1,8 triệu vào năm 2059. Hệ lụy lâu dài là phá vỡ cấu trúc gia đình truyền thống, nam giới đối mặt với khó khăn khi tìm kiếm bạn đời, kéo theo tình trạng kết hôn muộn hoặc độc thân.

Theo chuyên gia y tế, nguyên nhân sâu xa của thực trạng này bắt nguồn từ tâm lý chuộng con trai để nối dõi tông đường, thờ cúng tổ tiên, kết hợp với việc tiếp cận dễ dàng các kỹ thuật chẩn đoán giới tính thai nhi. Trước tình hình mức sinh chung đã giảm xuống còn 1,91 con/phụ nữ (thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con), nhu cầu lựa chọn giới tính ở các gia đình sinh ít con lại càng gia tăng.

Thực tế, nhiều mô hình tôn vinh trẻ em gái và gia đình sinh hai con gái tại các địa phương thời gian qua đã mang lại tín hiệu tích cực. Ví dụ, Hải Phòng tuyên dương và thưởng 5 triệu đồng/hộ cho các gia đình sinh con gái thành đạt; Hưng Yên biểu dương hàng trăm gia đình sinh con gái chăm ngoan; Tây Ninh chi hàng tỷ đồng khen thưởng các ấp đưa tiêu chí kiểm soát mất cân bằng giới tính vào hương ước. Bộ Y tế khẳng định, gói chính sách mới không nhằm khuyến khích sinh con theo giới tính, mà là đòn bẩy nhằm xóa bỏ tư tưởng "trọng nam khinh nữ", nâng cao vị thế trẻ em gái, hướng tới mục tiêu đưa tỷ số giới tính khi sinh về dưới 109 vào năm 2030.

Hỗ trợ tài chính nuôi con để duy trì mức sinh thay thế

Không chỉ giải quyết bài toán lệch giới, dự thảo Thông tư còn hướng đến giải quyết áp lực kinh tế để khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, cải thiện chất lượng dân số trong giai đoạn già hóa.

Bộ Y tế đề xuất nhiều cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp cho phụ nữ và trẻ nhỏ. Cụ thể, các địa phương có thể áp dụng:

Hỗ trợ tiền hoặc hiện vật cho phụ nữ trong thời kỳ mang thai và khi sinh đủ hai con.

Hỗ trợ tài chính hằng tháng cho trẻ em đến đủ 12 tháng, 24 tháng hoặc 36 tháng tuổi.

Hỗ trợ chi phí ăn trưa cho học sinh mầm non.

Đối với các xã đạt tỷ lệ từ 60% phụ nữ sinh đủ hai con trở lên, địa phương sẽ đề xuất UBND cấp tỉnh khen thưởng kèm hỗ trợ kinh phí một lần hoặc theo các mốc duy trì thành tích liên tục trong 3 năm, 5 năm.

Để nâng cao chất lượng giống nòi, các dịch vụ tầm soát y tế cũng được chú trọng. Phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, bảo trợ xã hội hoặc sống tại vùng đặc biệt khó khăn sẽ được hỗ trợ miễn phí thực hiện khám sàng lọc trước sinh, sơ sinh và có thể nhận thêm hỗ trợ bằng tiền mặt.

Các địa phương đạt tỷ lệ 70% thai phụ được sàng lọc 4 bệnh bẩm sinh cơ bản, 90% trẻ sơ sinh được sàng lọc 5 bệnh bẩm sinh, hoặc 90% thanh niên được tư vấn khám sức khỏe trước kết hôn cũng sẽ được khen thưởng và hỗ trợ kinh phí.

Sau khi Thông tư chính thức được ban hành, Sở Y tế các tỉnh, thành phố sẽ chịu trách nhiệm tham mưu cho UBND trình HĐND cùng cấp phê duyệt ngân sách và áp dụng các mức chi cụ thể, bảo đảm phù hợp với năng lực kinh tế - xã hội của từng địa phương.