Bức tranh thương mại thủy sản Việt Nam nửa đầu năm 2026 ghi nhận dấu ấn sắc nét từ ngành hàng cá rô phi. Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, lũy kế 6 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này trên cả nước đạt 69 triệu USD, tăng trưởng mạnh mẽ 67% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả ấn tượng này có được nhờ đà bứt phá liên tục trong các tháng đầu năm, từng bước khẳng định vị thế và chất lượng thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Trong đà tăng trưởng chung, Brazil nổi lên như động lực dẫn dắt thị trường. Dữ liệu hải quan cho thấy kim ngạch xuất khẩu cá rô phi sang quốc gia Nam Mỹ này trong 6 tháng đầu năm đạt 35 triệu USD, ghi nhận mức tăng đột biến 28.767% so với cùng kỳ năm 2025. Hiện Brazil đã vươn lên thành thị trường nhập khẩu lớn nhất, đóng góp đúng 50% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Riêng trong tháng 6, xuất khẩu sang thị trường này đạt 1 triệu USD, duy trì mức tăng 871% so với cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh sự thăng hoa của thị trường chủ lực Brazil, dòng chảy xuất khẩu cá rô phi cũng ghi nhận tăng trưởng tích cực tại nhiều thị trường quy mô nhỏ nhưng giàu tiềm năng. Cụ thể trong 6 tháng qua, kim ngạch xuất khẩu sang Ả Rập Xê Út đạt 4 triệu USD, tăng 69%; Cộng hòa Dominica đạt 2,3 triệu USD, tăng tới 103% so với cùng kỳ năm trước; Bỉ ghi nhận con số 1,5 triệu USD, tăng 16%. Sự bứt phá đồng đều ở các thị trường ngách cho thấy sản phẩm cá rô phi Việt Nam đang mở rộng diện phủ sóng.

Tuy nhiên, đà thăng hoa của ngành hàng đang bắt đầu đối diện với những khúc cua thử thách. Bước sang tháng 6/2026, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi toàn quốc đạt 7 triệu USD, giảm 32% so với cùng kỳ năm 2025. Đánh giá về diễn biến này, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định, mặc dù kết quả lũy kế nửa đầu năm vẫn duy trì ở mức cao, nhưng mức sụt giảm trong tháng 6 cho thấy đà tăng của ngành cá rô phi đang bắt đầu có dấu hiệu chững lại.

Phân tích sâu về nguyên nhân sụt giảm, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam chỉ ra lực cản lớn từ Hoa Kỳ – thị trường nhập khẩu lớn thứ hai của Việt Nam. Tổng kim ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ 6 tháng đầu năm đạt 17 triệu USD, giảm 35% so với cùng kỳ; riêng tháng 6 đạt 3 triệu USD, giảm 61%. VASEP cho biết nhu cầu tại đây chịu tác động từ lượng hàng tồn kho tích lũy trong các tháng trước, đồng thời phải cạnh tranh gay gắt về giá và thị phần với nguồn cung từ Trung Quốc, Indonesia.

Không chỉ gặp khó tại Hoa Kỳ, ngay tại thị trường chủ lực Brazil, doanh nghiệp xuất khẩu cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ngoài các biện pháp kiểm soát kỹ thuật khắt khe đối với thủy sản nhập khẩu, một số bang của Brazil đang áp dụng các chính sách thuế quan mới đối với mặt hàng cá rô phi. Đáng lo ngại hơn, dự luật cấm nhập khẩu cá rô phi vẫn đang được Quốc hội Brazil xem xét, khiến nhiều nhà nhập khẩu tại đây có xu hướng thận trọng hơn trong các hoạt động giao dịch.

Trước các rào cản thương mại từ thị trường chủ lực, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động phối hợp với các bộ, ngành, Đại sứ quán và Thương vụ Việt Nam tại Brazil triển khai giải pháp kỹ thuật, ngoại giao để bảo vệ ngành hàng. Bộ trực tiếp trao đổi với phía bạn nhằm làm rõ cơ sở khoa học của các biện pháp kiểm soát, khẳng định năng lực kiểm soát dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc và bảo đảm an toàn sản phẩm. Song song đó, Việt Nam đang hoàn thiện hồ sơ đánh giá rủi ro với virus TiLV, tăng cường đối thoại kỹ thuật và hợp tác nông nghiệp, thủy sản song phương.

Nhận định về thời gian tới, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam dự báo xuất khẩu cá rô phi nhiều khả năng tiếp tục đối mặt với không ít thách thức trong nửa cuối năm 2026. Để duy trì tăng trưởng, VASEP khuyến nghị các doanh nghiệp cần theo dõi sát diễn biến chính sách tại các thị trường trọng điểm, đặc biệt là Brazil và Hoa Kỳ. Đồng thời, doanh nghiệp phải chủ động nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu mới nhằm giảm thiểu rủi ro, giảm phụ thuộc vào Brazil và nâng cao khả năng thích ứng trước biến động thương mại quốc tế.