Khô hạn đe dọa nguồn cung và đẩy giá gạo toàn cầu leo thang

Nông dân tại nhiều khu vực châu Á đang bước vào vụ thu hoạch, nhưng thời tiết khô hạn hơn bình thường đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến cây trồng tại các nước sản xuất lớn, tiêu biểu là quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới Ấn Độ.

Hệ quả là vào ngày 5/11, giá gạo tại châu Á đã chạm mức cao nhất trong gần hai năm, dấy lên lo ngại về tình trạng lạm phát lương thực gia tăng đối với loại lương thực thiết yếu của châu Á, châu Phi và Trung Đông.

Hiện tượng El Niño đang diễn ra được đánh giá là một trong những đợt mạnh nhất từng được ghi nhận, gây khô hạn trên diện rộng tại Nam Á và Đông Nam Á, hai khu vực đóng góp tới hơn một nửa sản lượng gạo toàn cầu.

Trước tình hình này, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo sản lượng gạo toàn cầu niên vụ này sẽ giảm lần đầu tiên sau hơn một thập kỷ. Đồng quan điểm, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) cũng dự báo mức sụt giảm sản lượng trên toàn thế giới trong niên vụ 2026-2027.

Sự thiếu hụt nguồn cung đã phản ánh trực tiếp lên giá cả thị trường. Theo Hiệp hội Các nhà xuất khẩu gạo Thái Lan, tính đến ngày 4/11, giá gạo trắng 5% tấm của nước này đã tăng lên 499 USD/tấn, mức cao nhất kể từ tháng 12/2024.

Cơ quan Nông nghiệp Đối ngoại thuộc USDA nhận định rủi ro lớn nhất đối với sản xuất lúa gạo tại Thái Lan hiện nằm ở vụ trái mùa, vốn phụ thuộc rất nhiều vào nguồn nước tưới tiêu. Tại thị trường Chicago (Mỹ), giá hợp đồng tương lai đối với lúa chưa xay xát cũng tăng hơn 80% kể từ đầu năm.

Đáng chú ý, đà tăng giá mạnh của gạo diễn ra trong bối cảnh giá các loại ngũ cốc chủ chốt khác như ngô và lúa mỳ lại đang giảm. Mặc dù giá bán buôn thường cần thời gian để tác động đến giá bán lẻ, nhưng một số thị trường đã ghi nhận dấu hiệu tăng giá, điển hình là tại Philippines với số liệu công bố ngày 5/11 cho thấy giá gạo tháng 10/2026 đã tăng so với cùng kỳ năm trước.

Gạo Việt Nam bứt phá khi thị trường lớn tăng cường nhập khẩu

Trong bối cảnh nguồn cung thế giới biến động, thị trường lúa gạo Việt Nam đang đón nhận những tín hiệu vô cùng tích cực, đặc biệt là khi Chính phủ Philippines vừa chính thức cấp giấy phép (SPS) nhập khẩu 300.000 tấn gạo từ Việt Nam trong tháng 11.

Theo ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), đợt cấp phép SPS lần này chỉ áp dụng đối với mặt hàng gạo thơm 25% tấm, khác với dòng gạo 5% tấm như những năm trước. Việc thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới mở cửa, cộng hưởng với nhu cầu tăng cao từ nhiều thị trường khác vào dịp cuối năm đã khiến nguồn cầu đối với gạo Việt Nam trở nên rất lớn.

Trong khi đó, nguồn cung nội địa trong hai tháng cuối năm không còn nhiều, đẩy giá gạo 25% tấm của Việt Nam vọt lên trên 500 USD/tấn, kéo theo sự tăng giá mạnh của các mặt hàng khác.

Tại vựa lúa gạo Đồng bằng sông Cửu Long, ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng (Đồng Tháp) cho biết giá lúa gạo đang tăng từng ngày. Riêng mặt hàng gạo 25% tấm hiện đã lên tới 540 USD/tấn, tăng mạnh từ 50 đến 60 USD so với cuối tháng trước.

Đà tăng giá này được dự báo sẽ còn kéo dài trong năm 2027 do tác động của đợt El Niño cường độ rất mạnh. Chủ tịch VFA chia sẻ rằng hiệp hội tiếp tục kêu gọi các doanh nghiệp đoàn kết, giữ giá xuất khẩu trên mức 500 USD/tấn để phù hợp với xu hướng thị trường và đảm bảo lợi ích chung cho cộng đồng doanh nghiệp cũng như nông dân Việt Nam.

Thời gian qua, chính sách của Philippines là đa dạng hóa nguồn cung từ Thái Lan, Pakistan và Myanmar nhằm hạn chế sự phụ thuộc vào Việt Nam. Tuy nhiên, bà Phan Mai Hương, đồng sáng lập chuyên trang thị trường lúa gạo SS Rice News nhận định rằng trong bối cảnh khan hiếm hiện nay, khó có nguồn cung nào thay thế được gạo Việt.

Nguyên nhân là do Thái Lan cũng bị ảnh hưởng nặng bởi El Niño, gạo Pakistan có chất lượng rất thấp, còn Myanmar không đảm bảo được năng lực cung ứng. Tính đến hiện tại, Philippines đã nhập khẩu 4,07 triệu tấn gạo, con số này tăng mạnh so với năm ngoái nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức dự báo 5,5 triệu tấn của USDA.

Đặc biệt, nhu cầu nhập khẩu gạo của quốc gia này dự kiến tiếp tục tăng lên 5,6 triệu tấn trong năm 2027, tạo dư địa khổng lồ để gạo Việt Nam tiếp tục phát huy lợi thế vượt trội về chất lượng, giá cả và năng lực cung ứng.