Áp lực logistics và rào cản từ các thị trường lớn

Theo bà Kim Thu, chuyên gia thị trường của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), tháng 6/2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt gần 1,1 tỷ USD, tăng 20,6% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả ấn tượng này đã góp phần nâng tổng kim ngạch toàn ngành trong sáu tháng đầu năm lên 5,77 tỷ USD, tương ứng mức tăng 12,7%, qua đó tạo nền tảng tích cực để ngành hướng tới mục tiêu xuất khẩu của cả năm.

Bên cạnh những thuận lợi từ nhu cầu tiêu dùng, toàn ngành vẫn đang chịu áp lực nặng nề từ chi phí vận tải biển khi cước container đi Mỹ và châu Âu liên tục leo thang trong thời gian qua. Tính đến đầu tháng 7, cước tuyến Viễn Đông đi Bờ Tây Bắc Mỹ ở mức khoảng 7.100 USD/container FEU, tăng gần 67% chỉ sau một tháng. Tương tự, tuyến Viễn Đông đi Bắc Âu đạt khoảng 5.500 USD/container FEU, tăng gần 43%. Sự gia tăng đột biến của cước tàu cùng các khoản phụ phí container lạnh, chi phí nhiên liệu và lưu kho đang trực tiếp đẩy giá thành lên cao, gây ảnh hưởng đáng kể đến khả năng giao hàng của các doanh nghiệp.

Dù việc các hãng tàu bổ sung công suất và từng bước khôi phục hành trình qua Kênh đào Suez có thể giúp cước vận tải hạ nhiệt trong nửa cuối năm, triển vọng này vẫn phụ thuộc lớn vào tình hình an ninh tại khu vực Biển Đỏ. Bên cạnh gánh nặng logistics, xuất khẩu sang các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ và EU còn tiềm ẩn nhiều rủi ro từ chính sách thuế, các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu truy xuất nguồn gốc và quy định chống khai thác IUU. Trong sáu tháng đầu năm, xuất khẩu sang EU đạt 535 triệu USD, giảm 1,1%, trong khi thị trường Hoa Kỳ đạt 891 triệu USD, giảm nhẹ 0,8%.

Tuy nhiên, riêng trong tháng 6, xuất khẩu sang Hoa Kỳ đã tăng tới 43%, đạt gần 189 triệu USD nhờ các nhà nhập khẩu đẩy nhanh đưa hàng về trước những biến động khó lường của chính sách. Đối với nhóm hàng khai thác, cá ngừ đạt gần 455 triệu USD, giảm 1,6%, còn chả cá và surimi giảm 2%. Các mặt hàng này tiếp tục chịu tác động từ nguồn nguyên liệu, hồ sơ xác nhận khai thác, yêu cầu truy xuất nguồn gốc cũng như các quy định chống khai thác IUU.

Đa dạng hóa thị trường và đẩy mạnh chế biến sâu

Để vượt qua những thách thức hiện hữu và tiến tới mốc xuất khẩu 12 tỷ USD, việc chủ động điều chỉnh chiến lược thị trường cũng như cơ cấu sản phẩm được xem là chìa khóa then chốt. Theo đó, việc mở rộng sang các thị trường châu Á, khối CPTPP và khu vực lân cận đang góp phần bù đắp hiệu quả cho sự chững lại tại Mỹ và EU. Trong nửa đầu năm, khối CPTPP dẫn đầu với kim ngạch 1,52 tỷ USD, tăng 9,1%, trong khi khu vực ASEAN đạt gần 396 triệu USD, tăng hơn 20%. Đặc biệt, Trung Quốc tiếp tục giữ vững vị thế là thị trường đơn lẻ lớn nhất của thủy sản Việt Nam với kim ngạch đạt 1,39 tỷ USD, tăng gần 39% và chiếm hơn 24% tổng kim ngạch.

Nếu tính chung cả thị trường Trung Quốc và Hồng Kông, con số này đạt 1,47 tỷ USD, tăng 36% và chiếm 25,5% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành. Trong khi đó, các thị trường khác như Nhật Bản đạt 801 triệu USD, Hàn Quốc đạt 412 triệu USD và Australia đạt gần 177 triệu USD, đều duy trì đà tăng trưởng tích cực. Về cơ cấu mặt hàng, tôm tiếp tục là động lực tăng trưởng lớn nhất khi mang về 2,35 tỷ USD, tăng 14,2% và chiếm 40,7% tổng kim ngạch. Trong đó, tôm chân trắng đạt gần 1,39 tỷ USD, còn tôm hùm đạt gần 585 triệu USD với mức tăng bứt phá hơn 44%. Cá tra xếp thứ hai với kim ngạch 1,11 tỷ USD, tăng 11,7%.

Bên cạnh đó, các nhóm hàng chế biến và giá trị gia tăng như mực, bạch tuộc, cua, ghẹ và nhuyễn thể có vỏ đều ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng từ 17,9% đến 31%. Trước áp lực cạnh tranh gay gắt về giá tôm nguyên liệu từ Ecuador và Ấn Độ, các doanh nghiệp Việt Nam đã lựa chọn hướng đi riêng khi tập trung vào phân khúc chế biến sâu nhằm tối ưu hóa giá trị gia tăng. Sự khác biệt về phân khúc không chỉ giúp thủy sản Việt Nam hạn chế phần nào cạnh tranh trực tiếp về giá mà còn tiếp tục duy trì lợi thế tại các thị trường có yêu cầu cao về chất lượng và tiêu chuẩn.

Ông Lê Văn Quang, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Thủy sản Minh Phú, cho biết năm 2026 doanh nghiệp đặt kế hoạch sản lượng đạt 68.800 tấn, kim ngạch xuất khẩu đạt 732,380 triệu USD. Theo ghi nhận từ Minh Phú, trong sáu tháng đầu năm, doanh nghiệp đã thực hiện được 24.808 tấn sản phẩm, tăng 13,9% so với cùng kỳ năm 2025, với kim ngạch xuất khẩu đạt 265,454 triệu USD, tăng 10,4%. Lượng hợp đồng đã ký hiện ở mức cao, tạo áp lực lớn lên năng lực sản xuất cũng như nhu cầu tuyển dụng lao động. Vì vậy, tập đoàn đang đẩy mạnh tuyển dụng nhằm nâng công suất và đáp ứng tiến độ giao hàng trong những tháng cuối năm.

Theo đánh giá của VASEP, với kim ngạch đạt 5,77 tỷ USD trong sáu tháng đầu năm, mục tiêu duy trì tăng trưởng hai chữ số của xuất khẩu thủy sản năm 2026 là hoàn toàn có cơ sở. Nếu giữ được nhịp độ hiện nay và tận dụng tốt nhu cầu tăng trong mùa tiêu dùng cuối năm, kim ngạch cả năm hoàn toàn có khả năng vượt 11 tỷ USD. Tuy nhiên, để tiến tới mốc 12 tỷ USD, xuất khẩu thủy sản cần duy trì kim ngạch bình quân trên 1 tỷ USD mỗi tháng trong nửa cuối năm, đồng thời rất cần sự đồng hành của Chính phủ và các bộ, ngành trong việc tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc và logistics.