Bức tranh xuất khẩu nhiều điểm sáng

Thống kê từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản tháng 6 ước đạt 6,34 tỷ USD, tăng 3% so với tháng trước và tăng 10,1% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế 6 tháng đầu năm, tổng kim ngạch đạt 35,88 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước. Trong cơ cấu này, nhóm nông sản đạt 18,59 tỷ USD, thủy sản đạt 5,7 tỷ USD, lâm sản đạt 9,2 tỷ USD, sản phẩm chăn nuôi đạt 375,8 triệu USD và muối đạt 7,7 triệu USD.

Trong đó, rau quả là ngành hàng tạo ấn tượng mạnh mẽ với kim ngạch 3,65 tỷ USD, tăng 17,7% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, Trung Quốc giữ vị thế thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm 51,2% tổng kim ngạch và ghi nhận mức tăng trưởng 27,9%. Bên cạnh đó, thị trường Hoa Kỳ và Hàn Quốc cũng tăng trưởng khả quan, lần lượt đạt 12,2% và 8,4%. Điều này cho thấy tiềm năng lớn khi các sản phẩm nông sản Việt Nam ngày càng đáp ứng tốt hơn yêu cầu của những thị trường khó tính.

Ngành hàng hạt tiêu cũng đạt kết quả đáng khích lệ với 151.900 tấn, thu về 945,9 triệu USD, tăng 23,3% về lượng và 11,6% về giá trị. Đặc biệt, xuất khẩu hạt tiêu sang Thái Lan tăng đột biến tới 95,1%. Ở chiều ngược lại, xuất khẩu gạo dù đạt 5,2 triệu tấn, tăng 9,9% về sản lượng nhưng giá trị chỉ đạt 2,38 tỷ USD, giảm 2,5% do giá xuất khẩu bình quân giảm 11,3%. Tương tự, hạt điều đạt 338.400 tấn, giảm 1,8% về lượng nhưng kim ngạch vẫn tăng 1,6%, đạt 2,39 tỷ USD nhờ giá bình quân tăng nhẹ.

Dù vậy, ngành xuất khẩu nông lâm thủy sản vẫn đang đối mặt với những thách thức đáng kể về bài toán giá trị. Điển hình là cà phê, trong nửa đầu năm xuất khẩu đạt 1,1 triệu tấn, tăng 9,7% về khối lượng nhưng kim ngạch chỉ đạt 4,78 tỷ USD, giảm 14,4% so với cùng kỳ. Nguyên nhân chính là do giá xuất khẩu bình quân giảm tới 22%. Tình trạng phân hóa này cũng diễn ra ở các mặt hàng khác như cao su và chè khi cả sản lượng lẫn giá trị đều ghi nhận xu hướng giảm so với năm trước.

Xét theo thị trường, châu Á tiếp tục là khu vực nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với tỷ trọng 44,4%, tăng 11% so với cùng kỳ. Tiếp theo là thị trường châu Mỹ và châu Âu. Trong đó, Trung Quốc vẫn là đối tác nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với thị phần 21,3%, tăng 23,1%. Việc các thị trường mới nổi ghi nhận mức tăng trưởng cao cho thấy doanh nghiệp trong nước đang dần chủ động hơn trong việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, qua đó giảm phụ thuộc vào các đối tác truyền thống đang suy giảm nhu cầu.

Giải pháp nâng cao giá trị ngành 

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, kết quả 6 tháng đầu năm khẳng định sự tăng trưởng ổn định của sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, áp lực giảm giá ở nhiều mặt hàng chủ lực cùng sự suy giảm tại một số thị trường lớn đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về chiến lược thích ứng linh hoạt hơn. Thay vì chỉ chú trọng tăng sản lượng, các đơn vị sản xuất và doanh nghiệp cần chuyển hướng sang nâng cao chất lượng và chiều sâu giá trị.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm hạn chế rủi ro trước biến động thương mại toàn cầu. Đồng thời, nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua quy trình canh tác đạt chuẩn là yếu tố then chốt để giữ vững vị thế. Việc đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường lớn sẽ giúp nông sản Việt thâm nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một giải pháp trọng tâm khác là đẩy mạnh chế biến sâu thay vì xuất khẩu thô như trước đây. Việc gia tăng giá trị thông qua chế biến không chỉ giúp kéo dài thời hạn bảo quản mà còn nâng cao biên lợi nhuận. Điều này đặc biệt quan trọng với các mặt hàng có kim ngạch lớn nhưng đang chịu áp lực giảm giá như gạo hay cà phê. Đầu tư công nghệ chế biến sẽ giúp giảm phụ thuộc vào biến động giá thế giới.

Ngoài ra, công tác theo dõi và phân tích thị trường cần được tăng cường để đưa ra dự báo kịp thời cho doanh nghiệp. Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến cáo các đơn vị tăng cường kết nối với hệ thống phân phối lớn ở nước ngoài để ổn định đầu ra. Trong những tháng cuối năm, tăng trưởng bền vững sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng thích ứng trước các hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe từ Hoa Kỳ, EU hay Nhật Bản.

Đối với thủy sản và lâm sản, việc khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do là ưu tiên hàng đầu. Tận dụng tốt ưu đãi thuế quan sẽ giúp nâng cao lợi thế cạnh tranh về giá so với đối thủ. Đồng thời, ngành nông nghiệp đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý chuỗi cung ứng, từ sản xuất đến lưu thông, nhằm tối ưu chi phí và minh bạch hóa nguồn gốc sản phẩm.

Tựu trung lại, bức tranh xuất khẩu nông lâm thủy sản nửa đầu năm 2026 cho thấy sức chống chịu tốt của ngành nông nghiệp Việt Nam. Dù vẫn tồn tại nghịch lý tăng sản lượng nhưng giảm giá trị ở một số nhóm hàng, mục tiêu tăng trưởng bền vững vẫn khả thi nếu triển khai hiệu quả các giải pháp nâng cao giá trị gia tăng. Sự phối hợp giữa chính sách quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng sự chủ động của doanh nghiệp sẽ là đòn bẩy quan trọng để ngành hướng tới mục tiêu xuất khẩu cả năm.