Sức mạnh nội sinh từ không gian di sản

Theo Báo Điện Biên Phủ, Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV năm 2026 diễn ra từ ngày 9 đến 11/10 tại tỉnh Điện Biên, quy tụ gần 800 nghệ nhân, diễn viên và vận động viên đến từ 11 tỉnh, thành phố trên cả nước. Sự kiện mang ý nghĩa chiến lược khi đặt trọng tâm vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Mông, dân tộc chiếm khoảng 38% dân số toàn tỉnh Điện Biên. Việc định vị và làm nổi bật bản sắc văn hóa của cộng đồng này là bước đi quan trọng trong công tác quản trị tài nguyên văn hóa. Đây cũng là nền tảng vững chắc để phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trong bối cảnh hội nhập hiện nay, văn hóa không thể chỉ tồn tại như những ký ức của quá khứ mà cần trở thành một phần sống động trong đời sống cộng đồng. Những giá trị được kết tinh qua tiếng khèn, tiếng sáo, điệu múa, trang phục truyền thống và các phong tục tập quán lâu đời không đơn thuần là di sản văn hóa vật thể, phi vật thể. Đó còn là ký ức cộng đồng, là sợi dây kết nối bền chặt giữa các thế hệ, đồng thời là những yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc riêng, góp phần làm nên sức hút cho thương hiệu vùng đất Điện Biên.

Thông qua các hoạt động trưng bày chuyên đề, tổ chức không gian trải nghiệm ẩm thực và giới thiệu sản phẩm OCOP tại phố đi bộ Mường Thanh, sự kiện đã đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với công chúng và du khách. Đặc biệt, việc tổ chức cho các đoàn tham quan, trải nghiệm trực tiếp tại bản Tù Lu - Tìa Ló, xã Pú Nhi, nơi 100% đồng bào Mông sinh sống và vừa được công nhận là bản Văn hóa du lịch cộng đồng, đã cho thấy cách tiếp cận gắn bảo tồn di sản với thực tiễn phát triển địa phương. Tại đây, du khách không chỉ quan sát từ xa mà còn có cơ hội hòa mình vào không gian chợ phiên, tham gia các trò chơi dân gian và trải nghiệm nhịp sống bản địa. Cách làm này giúp thương hiệu du lịch cộng đồng gắn liền với những trải nghiệm thực tế, vừa góp phần cải thiện sinh kế cho người dân, vừa bảo tồn bản sắc văn hóa, hạn chế nguy cơ mai một những giá trị truyền thống cốt lõi.

Định hướng chiến lược phát triển bền vững

Để giải quyết hài hòa bài toán bảo tồn và phát triển, cần có tầm nhìn quản trị thương hiệu bài bản, tránh tình trạng thương mại hóa quá mức hoặc làm biến dạng những giá trị văn hóa nguyên bản của đồng bào. Tôn vinh văn hóa Mông không chỉ là cách gìn giữ và nhắc nhớ về quá khứ mà còn là phương thức khẳng định giá trị trong hiện tại, mở ra những hướng đi chiến lược cho tương lai. Để hiện thực hóa mục tiêu này, các cấp quản lý cần tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi để nghệ nhân truyền dạy nghề thủ công, tiếng nói, dân ca, dân vũ và nghệ thuật khèn Mông cho thế hệ trẻ.

Đồng thời, việc lồng ghép các yếu tố văn hóa truyền thống vào hệ thống giáo dục, hoạt động du lịch cộng đồng và sinh hoạt thường ngày sẽ góp phần nuôi dưỡng tình yêu văn hóa dân tộc, trao truyền ngọn lửa di sản qua các thế hệ. Bên cạnh đó, mở rộng không gian quảng bá bằng những phương thức truyền thông hiện đại cũng là giải pháp quan trọng để nâng cao sức lan tỏa của văn hóa địa phương. Điển hình, các chương trình nghệ thuật được truyền hình trực tiếp trên các kênh truyền hình trung ương và địa phương đã góp phần nâng tầm quy mô sự kiện. Qua đó, hình ảnh, con người và tiềm năng du lịch Điện Biên được quảng bá rộng rãi đến đông đảo nhân dân cả nước cũng như bạn bè quốc tế.

Cùng với những nỗ lực bảo tồn văn hóa, sự quan tâm đến các dự án phát triển kinh tế - xã hội đã góp phần từng bước cải thiện đời sống của đồng bào vùng cao, thu hẹp đáng kể khoảng cách giữa vùng cao và vùng thấp. Đây chính là nền tảng vật chất và tinh thần quan trọng để người dân yên tâm phát triển kinh tế gia đình, nâng cao thu nhập, đồng thời thêm tự hào và chủ động gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình. Trong bối cảnh hội nhập, mỗi địa phương càng cần giữ vững bản lĩnh, sự tự tin và lòng tự tôn cội nguồn. Thông qua Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV, những sắc màu văn hóa truyền thống tiếp tục được khơi dậy và lan tỏa, từng bước chuyển hóa thành nguồn lực nội sinh quý giá. Qua đó, thương hiệu văn hóa Điện Biên có thêm cơ hội vươn xa, góp phần xây dựng quê hương ngày càng phát triển, giàu bản sắc, tăng cường đoàn kết và hướng tới tăng trưởng bền vững.