Thực phẩm bẩn bủa vây và hệ lụy tàn phá sức khỏe

Sự xuất hiện dồn dập của các vụ bê bối thực phẩm bẩn trong thời gian qua đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về an toàn vệ sinh trên mâm cơm gia đình. Từ những sản phẩm đóng hộp làm từ thịt lợn bệnh cho đến giò chả trộn hàn the hay mì tươi chứa chất cấm, tất cả đều cho thấy sự hiện diện đáng sợ của độc tố trong đời sống hằng ngày. Đáng lo ngại hơn, ngay cả những món ăn bình dân như ốc cũng bị ngâm bằng thủy tinh lỏng, khiến người tiêu dùng rơi vào trạng thái hoang mang tột độ khi không biết đâu là nguồn hàng an toàn.

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, chuyên gia về Công nghệ thực phẩm và Sinh học, khẳng định việc bán thực phẩm bẩn chính là hành vi đầu độc đồng bào mình. Theo ông, các chất độc như hàn the hay thủy tinh lỏng không gây ngộ độc cấp tính mà ngấm từ từ, âm thầm phá hủy hệ tiêu hóa và các cơ quan nội tạng quan trọng. Những tổn thương này tích tụ theo thời gian, gây hại trực tiếp đến gan, thận và hệ thần kinh, trong khi người sử dụng rất khó nhận ra ngay từ những lần tiếp xúc đầu tiên.

Phân tích sâu hơn về vấn đề này, PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng từ Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho rằng tình trạng trên xuất phát từ cả hai phía là nhà sản xuất và người tiêu dùng. Theo ông, chính sự dễ dãi và tâm lý ham rẻ của người dân khi lựa chọn hàng hóa không nhãn mác tại vỉa hè hoặc chợ truyền thống đã vô tình kích cầu cho thực phẩm kém chất lượng. Sự bất chấp lợi nhuận của nhà sản xuất, kết hợp với sự lơ là trong lựa chọn của người tiêu dùng, đã tạo ra một thị trường thực phẩm tiềm ẩn nhiều rủi ro khôn lường.

Vụ việc chấn động nhất vào đầu năm 2026 chính là bê bối tại Công ty Đồ hộp Hạ Long, khi lực lượng chức năng phát hiện 120 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi. Dù là thương hiệu có lịch sử gần 70 năm, nhưng hành vi đưa khoảng 2 tấn thịt bệnh vào dây chuyền chế biến vẫn gây phẫn nộ trong cộng đồng. Ngay sau đó, cơ quan chức năng tại Hải Phòng đã tiến hành tiêu hủy gần 14.000 hộp pa-tê Cột đèn nhiễm virus dịch tả lợn châu Phi nhằm ngăn chặn nguy cơ lây lan ra toàn xã hội.

Hệ lụy của những vụ việc này không chỉ dừng lại ở sức khỏe cộng đồng mà còn tạo ra một cuộc khủng hoảng niềm tin sâu sắc đối với các sản phẩm nội địa. Nhiều siêu thị và chuỗi cửa hàng lớn như Highlands Coffee đã buộc phải rút sản phẩm hoặc ngừng liên kết để bảo vệ uy tín trước làn sóng tẩy chay của khách hàng. Khi người tiêu dùng liên tục phải đặt câu hỏi về tính xác thực của thông tin trên nhãn mác, sự hoài nghi ấy sẽ lan sang cả những doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc, từ đó gây thiệt hại cho toàn bộ nền kinh tế.

Giải pháp căn cơ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Đứng trước bối cảnh thực phẩm mất an toàn tràn lan, PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng bày tỏ quan điểm cần phải quản lý chặt chẽ và xử phạt nghiêm các hành vi vi phạm. Ông đề xuất các cơ quan chức năng áp dụng chế tài đủ mạnh, tương tự như quy định bắt buộc đội mũ bảo hiểm hay cấm uống rượu bia khi tham gia giao thông. Chỉ khi có sự vào cuộc quyết liệt với những hình phạt đủ sức răn đe, vấn nạn thực phẩm bẩn mới có thể được ngăn chặn một cách hiệu quả và bền vững.

Đồng tình với quan điểm tăng cường chế tài, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh cho rằng giải pháp lâu dài còn nằm ở đạo đức nghề nghiệp và ý thức tôn trọng cộng đồng. Ông nhấn mạnh không có lợi nhuận nào đủ lớn để bù đắp cho những tổn hại về tính mạng con người, đồng thời mỗi cá nhân cần nhận thức rõ luật nhân quả trong kinh doanh. Theo ông, người sản xuất phải hiểu rằng nếu làm ra sản phẩm không an toàn, chính bản thân hoặc gia đình họ cũng sẽ có lúc phải đối mặt với những rủi ro tương tự từ thị trường.

Ở góc độ thị trường, ông Phan Văn Dũng, Phó Tổng Giám đốc Vissan, dự báo người tiêu dùng sẽ ngày càng trở nên khó tính và ưu tiên lựa chọn các đơn vị có pháp nhân rõ ràng. Ông nhận định khách hàng hiện nay đang có xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ sang những thương hiệu uy tín để có người chịu trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Dù sức mua trong mùa Tết có thể giảm nhẹ, nhưng việc xây dựng niềm tin thông qua chất lượng sản phẩm vẫn là con đường sống còn đối với các doanh nghiệp thực phẩm.

Góp thêm góc nhìn về quy trình sản xuất, ông Nguyễn Chính Pháp, Tổng Giám đốc Tân Việt Sin Foods, khẳng định doanh nghiệp buộc phải kiểm soát khắt khe khâu đầu vào. Theo ông, những sự cố của các thương hiệu lớn thời gian qua cho thấy việc giữ gìn uy tín khó khăn gấp nhiều lần so với xây dựng nó trong hàng chục năm. Vì vậy, ngoài đầu tư dây chuyền công nghệ hiện đại, các đơn vị sản xuất còn phải giám sát chặt chẽ mọi công đoạn để không lọt bất kỳ nguyên liệu không bảo đảm nào vào quy trình chế biến.

Trong khi đó, ông Nguyễn Kim Ngân, Giám đốc Công ty Việt Hương, lưu ý rằng nguồn nguyên liệu giá rẻ luôn là cái bẫy dễ dẫn đến sai phạm về an toàn thực phẩm. Ông dẫn chứng sự chênh lệch lớn về giá giữa thịt heo đạt chuẩn và thịt heo có vấn đề để nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm tra chứng từ thú y và hóa đơn nguồn gốc. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình vận chuyển bằng xe chuyên dụng và bảo quản đúng kỹ thuật là điều kiện bắt buộc để sản phẩm đạt chất lượng khi đến tay người tiêu dùng.

Ông Nguyễn Minh Hùng, Phó Phòng Quản lý thương mại thuộc Sở Công Thương TP HCM, cho biết thành phố đang quyết liệt triển khai chương trình “Tích xanh trách nhiệm”. Chương trình áp dụng cơ chế ngăn chặn tức thì trên toàn bộ 12 hệ thống bán lẻ tham gia nếu phát hiện sản phẩm của bất kỳ nhà cung cấp nào có dấu hiệu bất thường. Đây được xem là bước đi cần thiết nhằm bịt kín các lỗ hổng trong quản lý và giúp người tiêu dùng an tâm hơn khi sử dụng thực phẩm chế biến trong bối cảnh thị trường nhiều biến động.